شکست؛ واژه‌ای که در استانبول همه از آن پرهیز دارند

خانم اشتون و آقای جلیلی
Image caption خانم اشتون شرط گذاشتن ایران برای پیشرفت مذاکرات را "مأیوس کننده" خوانده و آقای جلیلی گفته است که مذاکره باید با محترم شمردن حقوق طرف مقابل باشد

مذاکره کنندگان ایران و گروه ۱+۵ از به کار بردن این واژه پرهیز دارند، اما واقعیت این است که مذاکرات دو روزه استانبول "شکست" خورده است. شکست به این معنا که هیچ یک از طرفین به خواسته های خود نرسیده، مواضع دو طرف تعدیل نشده و بر خلاف دور قبلی مذاکرات در ژنو، قراری هم برای دور بعدی گفت‌وگوها گذاشته نشده است.

ایران گفته بود که قصد دارد در این دور از مذاکرات، طرف مقابل را به همکاری در مورد "مدیریت جهانی" و "امنیت منطقه ای" تشویق کند و این "فرصت" را به قدرت های جهانی بدهد که پیش از تولید میله های سوخت اتمی مورد نیاز رآکتور تحقیقاتی تهران توسط خود کارشناسان ایرانی، بر سر مبادله ذخیره اورانیوم غنی شده ایران، با این کشور به توافق برسد.

البته ایرانی ها شرط چنین توافقی را پذیرش حق غنی سازی اورانیوم در ایران توسط گروه 1+5 و لغو تحریم های بین المللی عنوان کردند.

نمایندگان قدرت های بزرگ جهان هم با آگاهی از اینکه متقاعد کردن ایران به تعلیق غنی سازی اورانیوم در شرایط حاضر و در یک گفت و گوی دو روزه ممکن نیست، علاقه مند بودند که در مورد مبادله سوخت هسته ای با ایران به توافق برسند، یا نشانه ای در رفتار ایران ببینند که حاکی از نرم شدن احتمالی مواضع سرسختانه این کشور باشد.

حتی گفته می شد که موافقت ایران با افزایش نظارت آژانس بین المللی انرژی اتمی می تواند پیشرفتی در شرایط موجود تلقی شود.

اما اکنون آشکار شده که هیچ کدام از اهداف دو طرف در مذاکرات استانبول تحقق نیافته است: قدرت های جهانی همکاری با ایران در مدیریت جهان یا امنیت منطقه را در شرایط فعلی رافع نگرانی های خود از برنامه اتمی ایران نمی دانند و آنطور که خانم اشتون به صراحت گفته است، حاضر نیستند با ادامه غنی سازی اورانیوم در ایران یا لغو تحریم ها موافقت کنند.

ایران هم حاضر نیست مبادله سوخت را با شرایطی که قدرت های جهانی پیشنهاد می کنند بپذیرد یا در مورد تعلیق غنی سازی اورانیوم حتی گفت و گو کند.

در مورد ادامه مذاکرات هم دو طرف گفته اند که درهای گفت و گو بر روی طرف مقابل باز است: "ما حرف های خود را زده ایم، اگر طرف مقابل خواست که با ما همکاری کند، می تواند با ما تماس بگیرد".

ترجمه این سخن دیپلماتیک به زبان ساده این است: "اگر طرف مقابل تصمیم گرفت در مواضع خود تجدید نظر کند، به ما اطلاع دهد، اما در شرایط فعلی حرف دیگری برای گفتن نداریم".

به این ترتیب، با وجود اینکه مذاکرات استانبول را می توان شکست خورده دانست، هر یک از طرفین می توانند بگویند که ذره ای از مواضع خود عقب ننشسته اند. هر چند نکته اینجاست که با حفظ مواضع فعلی، هیچ مذاکره ای جز شکست نتیجه ای نخواهد داشت.

اکنون چه می شود؟

با شکست مذاکرات استانبول، آمریکا و اتحادیه اروپا به فکر افزایش فشارها بر ایران خواهند بود؛ بنابراین می توان انتظار داشت که گسترش تحریم های یک جانبه خود علیه ایران را در دستور کار قرار دهند.

آنها از سوی دیگر تلاش تازه ای را آغاز خواهند کرد تا نظر روسیه و چین را برای افزایش تحریم های سازمان ملل علیه ایران جلب کنند.

غرب شکست این مذاکرات را فرصتی برای افزایش انزوای بین المللی ایران تلقی خواهد کرد و خواهد کوشید کشورهای بیشتری را به کاهش روابط با ایران تشویق کند.

از سوی دیگر ایران نشان داده است که پس از شکست هر دور گفت و گو، فعالیت های هسته ای در ایران دست کم برای مدتی شتاب می گیرد و جنبه های تازه ای به آن افزوده می شود.

این بار هم احتمالا مقامات ایرانی می کوشند با سرعت دادن به فعالیت کارخانه ای که اخیرا برای تولید میله و صفحه سوخت اتمی تأسیس شده است، تولید سوخت را هر چه زودتر به مرحله نهایی برسانند.

وارد کردن برق تولید شده در نیروگاه اتمی بوشهر به شبکه سراسری برق ایران هم می تواند یک فرصت تازه برای نمایش دستاوردهای اتمی ایران در اختیار مقامات این کشور قرار دهد.

اما پس از پایان یافتن طوفان اولیه و فرو نشستن غبارها، باید دید که هر یک از دو طرف در چه موقعیتی قرار خواهند داشت و چه کسی دست بالاتر را دارد.