شبیه سازی شورای نگهبان از سوی وزارت علوم

دانشگاه حق نشر عکس BBC World Service

چهاردهم بهمن آخرین مهلت ثبت نام آزمون سراسری دکترای تخصصی در ایران است. آزمونی که نگرانی ها و اعتراض هایی را در جامعه دانشگاهی بوجود آورده است.

بر اساس اطلاعیه‌ها و اخبار منتشر شده، در این آزمون از بین داوطلبان ادامه تحصیل در مقطع دکترا، دو تا سه برابر ظرفیت دانشگاههای کشور داوطلب گزینش و به دانشگاه‌ها معرفی خواهند شد و دانشگاهها نیز دانشجویان خود را پس از برگزاری آزمون اختصاصی یا مصاحبه از بین این پذیرفته شدگان انتخاب خواهند کرد.

این برای اولین بار است که دانشگاهها دانشجویان دوره دکترای خود را با آزمونی همانند آزمون مقاطع تحصیلی پایین تر انتخاب می کنند. تا پیش از این هر دانشگاه بر اساس ضوابط و سیاست های خود و همچنین توانایی های علمی و کادر هیات علمی دانشکده ها و گروههای پژوهشی اش اقدام به برگزاری آزمون و جذب دانشجوی دوره دکترا می کرد. کاری که دکتر نادری منش معاون آموزشی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری در مرداد ماه امسال در بخشنامه‌ای خطاب به دانشگاه‌ها و مراکز پژوهشی کشور، آن را ممنوع اعلام کرد.

سازمان سنجش آموزش کشور در اطلاعیه‌ای موارد زیر را به عنوان اهداف برگزاری این آزمون اعلام کرده‌است:

عدالت آموزشی و فرصت برابر براي متقاضيان ورود به دوره دكترا.

سنجش علمی داوطلبان ورود به دوره دكترا.

ايجاد وحدت رويه و هماهنگی دانشگاه با سياست‌های وزارت علوم در پذيرش دانشجو.

كمك به دانشگاه برای پذيرش دانشجويان مستعد در دوره دكترا.

كمك به مؤسسات و وزارتخانه‌ها جهت ارزشيابی متقاضيان استخدام آنها.

كاهش هزينه اجرای آزمون‌های موازی و جلوگيری از اتلاف منابع.

جلوگيری از شركت متعدد داوطلب در آزمون‌های مختلف.

ولی به نظر می‌رسد اهداف ارائه شده نتوانسته است نظر مثبت جامعه دانشگاهی را جلب کند و آنها را نسبت به تحدید استقلال ناچیزی که بعضی از دانشگاه ها از آن برخوردارند، نگران کرده است.

این نگرانی و مسایل دیگر مرتبط با آن باعث اعتراض‌های جدی شده است. اعتراض هایی که در رسانه ها کمتر نمود داشته اند و وزارت علوم برای کم کردن دامنه آنها، تغییراتی در چگونگی اجرای طرح اعمال کرده و با ارسال کارنامه پذیرفته شدگان به دانشگاهها، آنها را در انتخاب دانشجوی خود از بین چند داوطلب مخیر کرده است. پس از این تغییرات، وزارت علوم اصرار دارد که آزمون دکترا را چیزی شبیه به دیگر آزمون‌های تعیین سطح علمی متداول در دنیا (مانند GRE ) معرفی کند و آن را نافی استقلال دانشگاه‌ها نمی بیند.

به طوری که محمد حسین سرورالدین، رییس‌سازمان سنجش آموزش کشور در مصاحبه‌ای با خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا) با تاکید بر استقلال دانشگاه‌ها، متمرکز شدن آزمون دکترا را مغایر این استقلال نمی‌داند و می‌گوید: "پیشنهاد خود مسوولین دانشگاه‌ها به برگزاری متمرکز آزمون بود و اگر از روسای دانشگاه‌ها در این زمینه نظر سنجی شود، نتایج نشانگر موافقت آنها خواهد بود."

برخی از صاحب نظران دانشگاهی این گفته آقای سرورالدین و تعریف او از آزمون را چندان درست نمی دانند. آنها از سویی معتقدند که نظر خواهی از روسای منصوب شده به وسیله دولت در دانشگاه ها برای تایید یا رد سیاست ها و عملکردهای دولت نه منطقی است و نه نشان دهنده درستی آن سیاست و عمل، و از سوی دیگر به نکاتی اشاره می کنند که نشان دهنده قصد و نیتی متفاوت با اعلام نظرهای رسمی است. علاوه بر این ها، گروه دیگری از جامعه دانشگاهی کشور اعمال چنین سیاست هایی را ضربه زدن به بدنه نه چندان قوی علم و نهادهای علمی کشور می دانند.

منتقدان طرح وزارت علوم

گروه اول معتقدند معرفی دانشجویان دکترا به دانشگاه بوسیله دولت گام سوم دولت به سوی محدودتر کردن و تسلط کامل بر دانشگاه هاست و آن را به نوعی شبیه سازی شورای نگهبان در دانشگاه ها می دانند. اخراج، بازنشستگی، و جابجایی استادان و مدیران دانشگاه ها گام نخست بود و قدم دوم هم تغییر آیین نامه های استخدام و ارتقای شغلی اساتید دانشگاه ها. از دید آنها چون دولت توان تغییر اکثریت جامعه دانشگاهی را ندارد، به دنبال بوجود آوردن اقلیتی پرقدرت و تاثیرگزار در دانشگاه هاست و هر سه گام نیز در همین راستا ارزیابی می شوند.

Image caption دولت ایران سعی دارد تا با تغییراتی، دانشگاهها را اسلامی کند.

گروه دوم معتقدند که دستاوردهای علمی و فناوری کنونی جمهوری اسلامی نتیجۀ آزادمنشی، خردمندی، و پذیرش تکثر در دو دهۀ اول انقلاب بوده است و با اعمال تمرکز در استخدام هیات علمی و تمرکز در گرفتن دانشجوی دکترا، ایران به ‌وضوح به ‌سمت اعمال محدودیت‌در تفکر و خلاقیت می‌رود. نقش پژوهش و فناوری به حداقل خواهد رسید و نقش آموزش پررنگ خواهد شد بطوریکه وزارت علوم، تحقیقات و فناوری، بدون تغییر نام، محتوایی متناسب با وزارت آموزش عالی جمهوری اسلامی با قرائتی خاص به ‌خود خواهد گرفت. چنین وضعیتی به سرخوردگی دانشجویان و اعضا هیات علمی منجر خواهد شد و رشد خروج مغزها را شتاب خواهد بخشید.

علاوه بر دو گروه فوق، عده ای نیز نگران تکرار داستان گزینش دانشجوی کارشناس ارشد در آزمون دکترا هستند. در دهه شصت گزینش دانشجو در مقطع کارشناسی ارشد به طور غیر متمرکز و توسط دانشگاه ها اجرا می شد ولی در دهه هفتاد همزمان با افزایش تعداد دانشگاه ها، گزینش دانشجو در این مقطع در ابتدا به طور نیمه متمرکز (مانند آزمون فعلی دکترا) و در نهایت همانند مقاطع پایین تر متمرکز شد.

از این جا به بعد بود که به جای دانشگاه وزارتخانه در باره ظرفیت پذیرش دانشگاه ها در مقطع کارشناسی ارشد تصمیم می گرفت و کار به جایی رسید که بعضی از دانشگاه ها با تراکم بیش از حد دانشجوی کارشناسی ارشد روبرو شدند. این مسئله تا حدود زیادی بر کیفیت آموزش این دانشجویان اثر منفی گذاشت.

در تایید نگرانی این گروه؛ ماده چهارم آیین نامه جدید دکترا ظرفیت پذیرش دانشجو در دانشگاه ها را با تعداد استاد راهنما که حداقل در مرتبه استادیار با حداقل دو سال سابقه تدریس در دوره های تحصیلات تکمیلی و راهنمایی دو پایان نامه کارشناسی ارشد باشد، متناسب می داند.

با چنین شرطی تعداد اعضای هیات علمی که توان پذیرش دانشجوی دکترا دارند در هر واحد دانشگاهی زیاد خواهد شد و در نهایت خواسته یا ناخواسته دانشگاه به سمت پذیرش دانشجو بیش از ظرفیت و توان علمی اش خواهد رفت. خروجی چنین دانشگاه هایی فقط مدرسینی خواهد بود با بنیه علمی کم که وظیفه آموزش نسل بعدی دانشجویان در مقاطع تحصیلی مختلف را بر عهده خواهند داشت.

مطالب مرتبط