ایران در هفته ای که گذشت؛ پنجم فروردین ۱۳۹۰

‌بان کی مون حق نشر عکس AP
Image caption گزارش بان کی مون که در آن "به تشدید سرکوب مخالفان و افزایش شمار اعدام ها در ایران اشاره داشت"، فضای حاکم بر نشست شورای حقوق بشر را تحت تاثیر قرار داد

در حالی که آیت الله علی خامنه‌ای، رهبر ایران، در پیام نوروزیش، بار دیگر "دشمنان" را به مقابله‌ با جمهوری اسلامی در عرصه‌‌های فرهنگی، سیاسی، علمی و اقتصادی متهم کرد، در نخستین هفته بهار سال نو، شورای حقوق بشر سازمان ملل متحد به متن قطعنامه‌ای رأی داد که بر اساس آن فرستاده ویژه‌ای برای بررسی وضعیت حقوق بشر در ایران، تعیین می‌شود.

قطعنامه "غیرمنصفانه و ناموجه"

علیرغم تلاش‌ها و رایزنی‌های مقام‌های ایرانی، سرانجام روز پنجشنبه چهارم فروردین، شورای حقوق بشر سازمان ملل متحد، در ژنو، قطعنامه‌ای را تصویب کرد که تعیین و اعزام یک گزارشگر ویژه برای بررسی وضعیت حقوق بشر در ایران، را مقرر می‌دارد.

ایران پیش‌تر، با اعزام نمایندگانی به اروپا و مذاکره با کشورهای عضو جنبش عدم تعهد و سازمان کشورهای اسلامی، به طور گسترده‌ای تلاش کرده بود تا از تصویب یک قطعنامه در مورد اعزام فرستاده ویژه حقوق بشر به ایران جلوگیری کند.

همچنین، در آخرین روزهای اسفند ماه، مقامات قضایی ایران با مرخصی نوروزی شماری از زندانیان سیاسی موافقت و ابراهیم یزدی "سالمند‌ترین زندانی سیاسی ایران" را آزاد کردند.

از دیدگاه برخی از ناظران اتخاذ این تصمیمات قضایی هم، اقداماتی در راستای تلاش برای تأثیر گذاری بر فضای نشست شورای حقوق بشر تلقی شد.

با این حال، نه رایزنی‌ها و نه آزادی موقت زندانیان سیاسی، هیچیک تأثیر تعیین کننده‌ای بر تصمیم شرکت کنندگان در نشست شورای حقوق بشر نداشت، زیرا انتشار گزارش‌های مکرر در مورد نقض گسترده حقوق بشر در ایران، به ویژه در یک سال اخیر، تغییر فضای حاکم بر این نشست به نفع ایران، را بسیار مشکل کرده بود.

در سالی که گذشت، نهادهای بین المللی مدافع حقوق بشر بار‌ها مقامات ایران را به نقض گسترده حقوق شهروندان متهم کرده بودند؛ از جمله عفو بین الملل ایران را به برگزاری محاکمات غیر منصفانه و استفاده از مجازات اعدام به عنوان یک ابزار سیاسی متهم کرد، دیده‌بان حقوق بشر نوشت که ادامه برخورد خشونت آمیز با معترضان و "سرکوب" گسترده حرکت‌های اعتراضی، "بحران حقوق بشر در ایران را عمیق‌تر" کرده و سازمان گزارشگران بدون مرز محدودیت‌های ایجاد شده برای رسانه‌ها و روزنامه نگاران در ایران را محکوم کرد.

همچنین در طول سال گذشته، بسیاری از چهره‌های فرهنگی، دانشگاهی و فعالان سیاسی، طی چندین نامه خطاب به دبیرکل سازمان ملل متحد، توجه به وضعیت حقوق بشر در ایران و آزادی زندانیان سیاسی را درخواست کردند. در یک مورد هم جمعی از فعالان سیاسی از کمیساریای عالی حقوق بشر سازمان ملل متحد خواستند که گزارشگر ویژه‌ای برای رسیدگی به مواردی چون "بازداشت‌های خودسرانه"، "اعدام‌های فراقانونی" و "شکنجه" به ایران اعزام شود.

Image caption در آخرین روزهای سال گذشته مقامات ایرانی با آزادی تعدادی از زندانیان سیاسی از جمله ابراهیم یزدی "سالمندترین زندانی سیاسی ایران" موافقت کردند

سرانجام در روزهای پایانی اسفند ماه،‌ بان کی مون، دبیر کل سازمان ملل متحد، با انتشار گزارشی و با اشاره به گزارش‌های منتشر شده در باره موارد مختلف نقض حقوق شهروندان در ایران، از مقام‌های جمهوری اسلامی خواست که به گزارشگران ویژه این سازمان اجازه دهند تا برای بررسی اوضاع به ایران سفر کنند.

گزارش ‌بان کی مون که به تشدید سرکوب مخالفان و افزایش شمار اعدام‌ها در ایران اشاره داشت، فضای حاکم بر نشست شورای حقوق بشر سازمان ملل متحد را تحت تأثیر قرار داد و به فراهم شدن زمینه برای تصویب قطعنامه‌ای علیه جمهوری اسلامی کمک کرد.

در اجرای قطعنامه تصویب شده در شورای حقوق بشر، فرستاده ویژه‌ای برای تهیه گزارش در ارتباط با موارد نگران کننده نقض حقوق بشر در ایران، تعیین خواهد شد؛ اما هنوز معلوم نیست که آیا مقامات جمهوری اسلامی به این مهمان ناخوانده اجازه سفر به ایران را خواهند داد یا نه.

از آنجا که محمدرضا سجادی، فرستاده ایران به نشست شورای حقوق بشر و رامین مهمانپرست، سخنگوی وزارت امور خارجه، هر دو، تصویب این قطعنامه را تصمیمی "غیر منصفانه و ناموجه" توصیف کرده‌اند، بنابراین انتظار نمی‌رود که در شرایط کنونی، از یک گزارشگر ویژه حقوق بشر اعزامی به ایران با روی باز استقبال شود.

از سوی دیگر، ادامه محدودیت‌های اعمال شده علیه چهره‌های سیاسی منتقد، معترض و مخالف حکومت ایران و ادامه حبس خانگی میرحسین موسوی و مهدی کروبی، رهبران مخالفان دولت، نیز عملا پذیرش یک گزارشگر ویژه حقوق بشر را برای مسئولان جمهوری اسلامی دشوار می‌کند.

در یکی از تازه ترین واکنش‌ها نسبت به محدودیت‌های اعمال شده علیه مخالفان، این هفته، محمد تقی کروبی، فرزند مهدی کروبی نوشت که یاسر خمینی، نوه بنیانگذار جمهوری اسلامی "حصر یا بازداشت ابداعی" میرحسین موسوی و مهدی کروبی را "به شدت محکوم کرده است."

همچنین، روز شنبه ۲۸ اسفند، مجمع مدرسین و محققین حوزه علمیه قم نامه وزارت کشور ایران مبنی بر غیر قانونی بودن ادامه فعالیت‌های این تشکل، را مورد انتقاد قرار داد و اعلام کرد که به فعالیت خود در چارچوب قانون اساسی ادامه خواهد داد.

وزارت کشور، پیش‌تر در نامه‌ای مجمع مدرسین و محققین را از جمله به "صدور بیانیه‌های مختلف در فضای مجازی، دعوت به تجمعات غیر قانونی منجر به اخلال در نظم و ایراد خسارت مالی و جانی به شهروندان در راستای منافع بیگانگان" متهم کرده بود.

پیام‌های نوروزی

حق نشر عکس AFP
Image caption آیت الله خامنه ای با اشاره به" فعالیت زیاد دشمنان" در عرصه اقتصادی، امسال را "سال جهاد اقتصادی" نامید

آیت الله علی خامنه‌ای، رهبر ایران، معمولا در پیامی به مناسبت آغاز بهار، با اشاره به رخدادهای گذشته و برنامه‌های آینده، سال نو را نامگذاری می‌کند.

آیت الله خامنه‌ای در پیام نوروزی امسال نیز از "حوادث تلخ" بحرین، یمن و لیبی یاد کرد اما تحولات ایران را "حضور عظیم و پرشکوه مردم در عرصه‌های مختلف سیاسی و انقلابی" خواند.

او سپس گفت: "از جمله‌ اساسی‌ترین کارهای دشمنان ملت ما و کشور ما در مقابلهٔ با کشور ما، مسائل اقتصادی است. البته در عرصهٔ فرهنگی هم فعالند، در عرصهٔ سیاسی هم فعالند، در عرصهٔ انحصارات علمی هم فعالند، اما در عرصهٔ اقتصادی فعالیت بسیار زیادی دارند." آیت الله خامنه ای با تکیه بر همین مقدمه، امسال را "سال جهاد اقتصادی" نامگذاری کرد.

تکیه و تأکید بر مسائل اقتصادی در بیانیه‌های نوروزی رهبر ایران بی‌سابقه نیست. او پیش‌تر نیز بار‌ها در پیام‌های نوروزی بر عدالت اجتماعى، وجدان کار، انضباط اقتصادى و مالی، اصلاح الگوى مصرف، و مقابله با زیاده روى، اسراف و ریخت و پاش تأکید کرده است.

اما اکنون که جمهوری اسلامی از یک سو با تحریم‌های بین المللی روبروست و از سوی دیگر طرح هدفمند کردن یارانه‌ها را در دست اجرا دارد، تأکید رهبر ایران بر "حرکتِ جهادگونه" در عرصه اقتصاد هم، در راستای مقابله با تحریم‌های بین المللی و همراهی با دولت برای اجرای طرح حذف یارانه‌ها، قابل ارزیابی است.

همچنین این اولین بار نیست که رهبر ایران در پیام نوروزی خود انگشت اتهام را به سوی "دشمنان ملت و کشور" نشانه می‌رود؛ او در نخستین روز فروردین سال گذشته نیز با اشاره به "هندسه کار دشمن"، اعتراضات پس از انتخابات دهمین دوره ریاست جمهوری را نقشه واضح بیگانگان برای ایجاد دو دستگی در ملت توصیف کرد.

علاوه بر آن، محمود احمدی‌نژاد، رییس جمهوری ایران هم در پیام نوروزی خود "دشمنان بشریت و مستکبران" را به تلاش برای منحرف کردن خیزش و حرکت مردمی منطقه و هدایت آن به سمت منافع خودشان، متهم کرد.

در مقابل، باراک اوباما، رئیس جمهوری آمریکا روز یکشنبه این هفته، در پیامی نوروزی خطاب به مردم ایران تأکید کرد که حکومت ایران نخواهد توانست با ایجاد رعب و سرکوب مخالفان، آینده را شکل دهد و معترضان ایرانی سرانجام موفق به پاسخگو کردن حکومت خواهند شد.

او در این پیام دولت ایران را به نقض گسترده حقوق شهروندان در طول دو سال گذشته، سرکوب، بازداشت و شکنجه مخالفان، بستن دهان روزنامه نگاران و اعدام نوجوانان متهم کرد و این اقدامات را نشانه ترس هیئت حاکمه ایران از شهروندان خودش دانست.

بر خلاف بیانیه رئیس جمهوری آمریکا، در پیام‌های نوروزی رهبر جمهوری اسلامی و رییس جمهوری این کشور به جنبش اعتراضی مخالفان دولت و برخورد نیروهای دولتی با آنان در سالی که گذشت، هیچ اشاره‌ای نشده بود.

اما اکبر هاشمی رفسنجانی، رئیس مجمع تشخیص مصلحت نظام ایران، در صحبت‌های خود بمناسبت نوروز ۱۳۹۰، از رخدادهای پس از انتخابات دهمین دوره ریاست جمهوری به عنوان "حوادث تلخ" دو سال گذشته یاد کرد و بدون نام بردن از کسی، رواج "ادعاهای بیخود، وعده‌های غیرممکن، اتلاف مال، رفتار و گفتار بر خلاف عقل" و آسیب دیدن مسائل اخلاقی جامعه را مورد انتقاد قرار داد و بر توجه به مشکلات داخلی و مشکلات منطقه و دنیا تأکید کرد.

جشن‌های نوروزی و بحران بحرین

حق نشر عکس Reuters (audio)
Image caption مقامات سیاسی بحرین، حکومت ایران را به دخالت در امور داخلی خود متهم کرده اند

این هفته رسانه‌های ترکیه اعلام کردند که محموله یک هواپیمای ایرانی عازم سوریه که وادار به فرود در فرودگاه دیاربکر ترکیه شد، انواع جنگ افزار بوده و مقامات ذیربط، در اجرای تحریم‌های سازمان ملل متحد علیه ایران، این محموله را ضبط کرده‌اند.

از سوی دیگر، روزنامه الایام، چاپ بحرین، روز شنبه ۲۸ اسفند ماه، یکی از کارکنان سفارت ایران در منامه را به دست داشتن در نقل و انتقال اسلحه برای مخالفان حکومت بحرین متهم کرد.

اگر چه انتشار این خبر تکذیب سفارت ایران در بحرین را در پی داشت، اما گزارش این روزنامه به تنش‌های موجود بین دو کشور دامن زد و در اقدامی متقابل کاردار ایران از بحرین، و یک دیپلمات بحرینی از ایران اخراج شدند.

گلف ایر، شرکت هواپیمایی دولتی بحرین هم پروازهای خود به ایران را تا آخر هفته آینده به حالت تعلیق در آورد.

منامه پیش‌تر هم جمهوری اسلامی را به "دخالت‌های فاحش" در امور داخلی بحرین متهم کرده بود؛ اما مقام‌های سیاسی و مذهبی ایران، بیشتر، "به کشتار مردم بحرین توسط دولت این کشور" اعتراض داشتند.

سرکوب حرکت اعتراضی مردم بحرین که رهبر ایران از آن به عنوان "حوادث تلخ" یاد کرد به نوعی بر جشن‌های نوروزی نیز تأثیر گذاشت.

سفر اسفندیار رحیم مشایی، رئیس دفتر محمود احمدی‌نژاد به نیویورک برای شرکت در مراسم جهانی جشن نوروز در سازمان ملل، لغو شد و محمد خزاعی، نماینده ایران در سازمان ملل متحد، اعلام کرد که مراسم جشن ویژه ایرانیان در آمریکا، به خاطر ابراز همدردی با مردم مسلمان "برخی کشورهای منطقه که توسط حاکمان دیکتاتور آن‌ها یا نیروی خارجی کشته شده‌اند" برگزار نخواهد شد.

جامعه روحانیت مبارز شیراز هم در نامه‌ای خطاب به محمود احمدی‌نژاد، رئیس جمهوری از او خواست که از برگزاری جشنواره نوروز در تخت جمشید صرفنظر کند.

ایران پیش‌تر برخی از سران کشورهای جهان را برای حضور در این جشنواره دعوت کرده بود.

با وجود ادامه مخالفت‌ها با برگزاری جشن نوروزی، قرار است که این مراسم، روز یکشنبه هفتم فروردین ماه، در تهران برگزار شود و منابع خبری از اعلام حضور رؤسای جمهوری کشورهای تاجیکستان، افغانستان، ترکمنستان، ارمنستان و عراق در این جشن خبر داده‌اند.