سال ۸۹، سالی که محیط زیست ایران در آن ناخوش بود

آتش سوزی در جنگل گلستان حق نشر عکس Mehr
Image caption آتش سوزی در جنگل گلستان

آتش سوزی جنگل ها، خشک شدن تالاب ها، آلودگی هوا و شکار غیر مجاز در صدر خبرهای حوزه محیط زیست ایران در سال ۱۳۸۹ بوده است، خبرهایی که به گفته برخی از کارشناسان این حوزه، کابوسی فراموش نشدنی برای محیط زیست ایران است.

محمد درویش کارشناس محیط زیست با اشاره به خشک شدن تالاب ها به بی بی سی فارسی گفت: "تالاب های گاو خونی، مهارلو، پریشان، ارژن و هامون سال گذشته خشک شدند. دریاچه ارومیه به شدت تخریب شد و ۲۳۰ هزار هکتار از این دریاچه به کویر نمک بدل شد. عمق تالاب انزلی نیز از ۱۴ متر به یک متر کاهش پیدا کرد."

آقای درویش همچنین با اشاره به خشک شدن تالاب های نی‌ریز، بختگان و تشک در شرق استان فارس، گفت: در عین حال به شکل همزمان شاهد بهره برداری از سه سد در این منطقه بودیم که نظام طبیعی این تالاب ها را بر هم زد.

به اعتقاد این کارشناس، مدیریت تالاب ها در ایران وضعیت نامناسبی دارد که بخشی از آن مربوط به خشکسالی است و سوء مدیریت در این حوزه نیز از دیگر دلایل شرایط نامناسب در حوزه تالاب ها در کشور است.

اما خبرها تنها به خشک شدن تالاب ها در سال گذشته محدود نشد، آتش سوزی جنگل ها به ویژه آتش سوزی در منطقه زاگرس و جنگل گلستان از دیگر نقاط منفی در پرونده محیط زیست ایران در سال ۱۳۸۹ بود.

آقای درویش با اعلام اینکه جنگل های ایران در سال گذشته بیش از سه هزار بار آتش گرفت، به بی بی سی فارسی گفت: "این مقدار آتش سوزی بی سابقه است و یعنی هر روز ۱۰ بار جنگل ها در ایران طعمه حریق شده اند. "

او افزود: "در حالی که در سال ۱۳۸۸ پنج هزار هکتار جنگل دچار آتش سوزی شده بود، این رقم در سال ۱۳۸۹ به بیش از ۴۰ هزار هکتار رسید."

به گفته آقای درویش، تنها نکته مثبت که در این آتش سوزی ها رخ داد، توجه مسئولان به تشکیل یگان اطفاء حریق در کشور بود که تا پیش از آن توجهی به اهمیت این موضوع نشده بود.

اسماعیل کهرم نیز سال ۸۹ را سال مناسبی برای محیط زیست ارزیابی نمی کند و پس از ابراز ناخرسندی از خشک شدن برخی تالاب ها و وضعیت نامناسب دریاچه ارومیه در ایران به دیگر مسائل محیط زیستی اشاره دارد.

آقای کهرم در گفت و گو با بی بی سی فارسی گفت که آتش سوزی در جنگل های مریوان و شمال ایران و تغییر جاده میان گذر انزلی که در حال حاضر به کنار گذر تبدیل شده است از جمله اتفاقات مهم زیست محیطی کشور در سال گذشته بود.

حق نشر عکس ILNA
Image caption آلودگی هوا در تهران و شهرهای مختلف در سال 1389 موجب تعطیلی چند روزه شد

او همچنین حفر چاه نفت در کویر، آلودگی هوا در تهران و چند شهر بزرگ ایران و ریزگردها را از دیگر رویدادهای محیط زیستی سال ۱۳۸۹ در ایران عنوان کرد.

گروهی از کارشناسان معتقدند که قوانین وضع شده درحوزه محیط زیست ایران مناسب است، اما وضعیت نگران کننده در این حوزه به دلیل کمبود امکانات است.

به عنوان نمونه آقای کهرم اصل ۵۰ قانون اساسی را یکی از مترقی ترین اصول قانونی در حوزه محیط زیست جهان می داند، اما می گوید امکانات سازمان محیط زیست کم است؛ این سازمان حدود دو هزار و ۷۰۰ نیرو دارد در حالی که براساس استاندارد جهانی برای ۱۳ میلیون هکتار، حدود ۱۱ هزار نفر نیرو نیاز است و به همین دلیل این سازمان توانایی حفاظت ندارد.

براساس این اصل، "در جمهوری اسلامی، حفاظت محیط زیست که نسل امروز و نسل های بعدی باید در آن حیات اجتماعی رو به رشدی داشته باشند، وظیفه عمومی تلقی می شود. از این رو فعالیت های اقتصادی و غیر آن که با آلودگی محیط زیست و یا تخریب غیر قابل جبران آن ملازمه پیدا کند، ممنوع است." آقای کهرم همچنین با اشاره به اهمیت نفت در ایران گفت: "نفت حرف اول را در ایران می زند و بسیاری از مناطق کویری، دریاچه ها و رودخانه ها فدای صنعت و نفت می شود."

با وجود وقوع روزافزون حوادث نگران کننده محیط زیستی در ایران، تحولاتی که قرار است توسط مسئولان این کشور در حوزه محیط زیست انجام گیرد، تا حدودی باعث امیدواری گروهی از کارشناسان این حوزه شده است.

محمد درویش، کارشناس محیط زیست با اشاره به برگزاری کنفرانس رامسر پس از ۴۰ سال در ایران، آن را نقطه مثبتی برای ایران می داند و با اشاره به بند اضافه شده به سال چهارم برنامه پنجم توسعه توسط نمایندگان مجلس می افزاید: "با این بند دولت موظف شده است که برای تمامی مناطقی که بالای ۲۰۰ هزار نفر ساکن دارند و فاضلاب هایشان به این محیط های تالابی ریخته می شود، امکان تصفیه فاضلاب ایجاد کند تا هیچ نوع آلودگی به تالاب ها و رودخانه ها تزریق نشود." انتخاب محمد دره شوری، کارشناس محیط زیست، به عنوان مرد سال محیط زیست ایران در سال گذشته از سوی بسیاری از فعالان عرصه محیط زیست به عنوان خبر خوش سال ۱۳۸۹ تلقی شد.

آقای دره شوری بیش از چهل سال است که در حوزه محیط زیست فعالیت می کند و اولین ژئو پارک خاورمیانه را در قشم تاسیس کرده است.

اما مسئله محیط زیست و حفظ آن در ایران همچنان موضوعی است که نیازمند بررسی و یافتن راهکار است و به اعتقاد کارشناسان، در صورت بی توجهی به حفظ محیط زیست ایران که هفدهمین کشور جهان از نظر وسعت است، شاید در آینده نه چندان دور از بسیاری از گونه های گیاهی، جانوری و دریاچه های این کشور تنها خاطره ای برای نسل های آینده باقی بماند.