ایران در هفته ای که گذشت؛ ۱۹ فروردین ۱۳۹۰

تنش در روابط جمهوری اسلامی با کشورهای عرب حوزه خلیج فارس، سایر رخدادهای ایران در طول هفته گذشته را تحت الشعاع خود قرار داد.

ایران، عربستان سعودی و بحران بحرین

حق نشر عکس Getty
Image caption عربستان، ایران را به "دخالت عمدی در امور کشورهای منطقه و نادیده گرفتن استقلال و تمامیت ارضی آنها" متهم کرد

روز شنبه ۱۳ فروردین، اعلام شد که یک مقام سیاسی دولت عربستان سعودی در گفت وگو با خبرگزاری دولتی این کشور، بار دیگر ایران را به "دخالت عمدی در امور کشورهای منطقه و نادیده گرفتن استقلال و تمامیت ارضی آنها" متهم کرده است.

اظهار نظر این مقام سعودی، واکنشی به بیانیه کمیسیون امنیت ملّی مجلس ایران تلقی شد که دو روز پیش از آن منتشر شده و در آن با اشاره به حضور نیروهای نظامی عربستان در خاک بحرین، آمده بود: "عربستان بهتر از هر کشوری می‌داند که در منطقه حسّاس خلیج فارس بازی با آتش به نفع آن‌ها نیست."

از آخرین هفته اسفند ماه گذشته که بنا به درخواست دولت بحرین، نیروهای نظامی عربستان و امارات عربی متحده برای مقابله با ناآرامی ها و استقرار ثبات، به بحرین آمده اند، تنش در روابط ایران و عربستان سعودی نیز آشکار شده است.

پیشتر و به دنبال اوج گرفتن حرکت های اعتراضی در شمال آفریقا و خاورمیانه عربی، معترضان بحرینی هم به خیابان ها آمده بودند؛ اما دولت این کشور با کمک نیروهای نظامی دو کشور عربی همسایه، اعتراضات را سرکوب و برخی از رهبران معترضان را دستگیر کرد.

در همان زمان نیز، کمیسیون امنیت ملّی وسیاست خارجی مجلس ایران، در بیانیه ای، اعزام نیروهای نظامی عربستان و امارات عربی متحده به بحرین را، "لشکرکشی و اشغال کشور بحرین" خواند.

همچنین شماری از مراجع تقلید شیعه و برخی از مقامات سیاسی ایران برخورد خشونت آمیز با حرکت های اعتراضی در بحرین را محکوم کردند.

بیشتر معترضان بحرینی، از شیعیان این کشور هستند. شیعیان اکثریت جمعیت بحرین را تشکیل می دهند، اما قدرت سیاسی در اختیار اقلیت سنی است.

ایران از اعتراضات مخالفان دولت بحرین حمایت می کند، اما حاکمان عربستان سعودی از قدرت گرفتن شیعیان بحرین و تأثیر نا آرامی های این کشور بر ساکنان مناطق شیعه نشین عربستان سعودی هراس دارند.

دو هفته پیش، علی سلمان، رهبر مخالفان در بحرین، از ایران و عربستان سعودی، خواست از بحرینی ها برای یک جنگ نیابتی استفاده نکنند. او تصریح کرد: "ما نمی خواهیم بحرین نبردگاه عربستان سعودی و ایران باشد."

ایران و عربستان سعودی، دو کشور بزرگ در شمال و جنوب خلیج فارس، بالقوه بر شرایط سیاسی منطقه تأثیرگذار هستند. حکومت عربستان از نوعی اسلام بنیادگرای سنی حمایت می کند و اکثر ساکنان این کشور را پیروان همین مذهب تشکیل می دهند؛ اما در ایران، شیعه، مذهب رسمی است.

در طول سه دهه حیات جمهوری اسلامی، روابط ایران و عربستان، این دو رقیب منطقه ای، فراز و نشیب های فراوانی را پشت سر گذاشته است.

در آغازین سال های پس از پیروزی انقلاب ایران، دولت عربستان نسبت به گسترش نفوذ و نقش جمهوری اسلامی در کشورهای منطقه، نگران بود و در واکنش به این نگرانی با جلب نظر موافق پنج کشور عرب همسایه اش، شورای همکاری خلیج /فارس/ را تشکیل داد.

در مقابل، مقامات سیاسی ایران، در طول جنگ هشت ساله ایران و عراق، پیوسته حاکمان سعودی و برخی از دولت های عربی را به اعطای کمک های مالی به حکومت بعث عراق متهم می کردند.

برگزار کردن راهپیمایی "برائت از مشرکین" توسط حجاج ایرانی که شرکت کنندگان در آن معمولا علیه آمریکا و اسراییل شعار می دادند، ناخرسندی مقام های سعودی را به همراه داشت و کشته شدن جمعی از حجاج شرکت کننده در این مراسم در سال ۱۳۶۶، بر تیرگی روابط دو کشور افزود و مسافرت ایرانیان برای انجام مناسک حج برای سه سال متوقف شد.

از سال ۱۳۷۰ روابط ایران و عربستان دوباره به حالت عادی برگشت و با آغاز دوره سیاست "تنش زدایی" در جمهوری اسلامی، این روابط به تدریج بهبود یافت.

در آذر ۱۳۷۶ امیر عبدالله بن عبدالعزیز، که در آن زمان ولیعهد پادشاهی سعودی بود، برای شرکت در اجلاس سران کشورهای عضو سازمان کنفرانس اسلامی، به تهران آمد. آمدن او و هیئت بزرگی از همراهانش به تهران، تا حدودی یخ های سردی روابط گذشته را آب کرد و زمینه سفر متقابل برخی از مقامات ایرانی به عربستان فراهم شد.

از آن زمان تا کنون، جمعی از مقام های بلند پایه جمهوری اسلامی برای انجام اعمال حج و رایزنی با مقامات سعودی به عربستان رفته اند. برخی از مقامات بلند پایه سیاسی عربستان هم متقابلا سفرهایی به ابران داشته اند.

در این مدت، گاه مواضع دو کشور در مورد مسایل منطقه‌ای و جهانی به هم نزدیک شده و سطح همکاری ها ارتقا یافته و گاه روابط دو کشور به سردی گراییده است.

از آنجا که دولت عربستان روابط بسیار خوبی با غرب و به ویژه با آمریکا دارد، هر گونه موضع گیری مسئولان ایرانی علیه آمریکا و غرب، بر روابط جمهوری اسلامی و عربستان هم تأثیر می گذارد.

برنامه هسته ای ایران و تلاش این کشور برای راه اندازی نیروگاه هسته ای بوشهر، تهدید به بستن تنگه هرمز و حمایت از شیعیان ساکن کشورهای عربی منطقه نیز بر نگرانی های مقامات سعودی می افزاید.

اینک حضور نیروهای نظامی عربستان و امارات عربی متحده در بحرین، دست کم زمینه را برای رویارویی سیاسی دو رقیب بزرگ منطقه ای در "نبردگاه" بحرین فراهم می کند.

ایران، شورای همکاری خلیج فارس و بحران بحرین

حق نشر عکس Reuters
Image caption رئیس جمهوری ایران، اعزام نیروی نظامی عربستان به بحرین را اقدامی "زشت" توصیف کرد

عربستان، بزرگترین کشور عضو شورای همکاری خلیج فارس است و مواضع سیاسی مقامات سعودی به طور گسترده ای در تصمیم گیری اعضای این شورا نقش دارد. کویت، قطر، بحرین، عمان و امارات متحده عربی سایر اعضای شورای همکاری خلیج فارس هستند.

به دنبال انتشار بیانیه کمیسیون امنیت ملّی و سیاست خارجی ایران در اعتراض به حضور نظامیان دو کشور عربی در خاک بحرین، روز یکشنبه ۱۴ فروردین، وزیران خارجه کشورهای عرب حوزه خلیج فارس در ریاض، پایتخت عربستان، برای رایزنی گرد آمدند.

حاصل این نشست اضطراری، صدور یک بیانیه مشترک بود که در آن "دخالت ایران در امور داخلی بحرین ناقض معاهدات بین المللی" توصیف و به شدت محکوم شده بود.

در واکنش، روز بعد، محمود احمدی نژاد، رئیس جمهوری ایران در یک نشست خبری در تهران، بیانیه این شورا علیه ایران را "فاقد ارزش حقوقی" و اعزام نیروی نظامی عربستان به بحرین را اقدامی "زشت" توصیف کرد.

همچنین روز چهارشنبه ۱۷ فروردین، دویست نماینده مجلس ایران در بیانیه ای، حضور سربازان عربستان سعودی در بحرین، را "حمله به خانه مردم بی دفاع بحرین و تجاوز به حریم زنان، کودکان و پیرمردان" خواندند و آن را محکوم کردند.

خبرگزاری دولتی ایران، ایرنا، هم گزارش کرد که جمعی از شیعیان بحرینی با ارسال نامه ای برای آیت‌الله علی خامنه‌ای، رهبر ایران از "ظلم و ستم" حکومت بحرین شکایت کرده اند و یاری خواسته اند.

در بیانیه مشترک اعضای شورای همکاری خلیج فارس، ایران به "دخالت آشکار در کویت از طریق ایجاد شبکه های جاسوسی در خاک این کشور" متهم شده بود.

پیشتر، اعلام شده بود که یک دادگاه بدوی کیفری در کویت دو شهروند ایرانی و یک کویتی را به جرم جاسوسی و انتقال اطلاعات نظامی به سپاه پاسداران ایران به اعدام محکوم کرده است. این افراد اردیبهشت ماه سال پیش به همین اتهام در کویت بازداشت شده بودند.

بازداشت دو شهروند ایرانی و محاکمه آنان به اتهام جاسوسی که ایران آن را اتهامی "کذب و بی اساس" می داند، در طول یک سال گذشته روابط ایران و کویت را هم رو به تیرگی برده است.

مقام های ایرانی حضور سربازان کشورهای عرب حوزه خلیج فارس در خاک بحرین را همانند اشغال کشور کویت توسط صدام حسین، رئیس پیشین دولت بعث عراق می دانند؛ جامعه روحانیت مبارز ایران، این هفته، بیانیه ای صادر کرد که در آن به اعزام سربازان کویتی هم به بحرین اشاره شده بود.

ایران، غرب و بحران بحرین

حق نشر عکس Reuters
Image caption وزیر دفاع آمریکا، دولت ایران را به تلاش برای بهره‌برداری از بی‌ثباتی در کشور بحرین، متهم کرد

چهارشنبه ۱۷ فروردین، رابرت گیتس، وزیر دفاع آمریکا، در ریاض، پایتخت عربستان سعودی، دولت ایران را به تلاش برای بهره‌برداری از بی‌ثباتی در کشور بحرین، متهم کرد. بحرین محل استقرار مرکز فرماندهی ناوگان پنجم آمریکاست.

وزیر دفاع آمریکا در آخرین هفته اسفند ماه و تنها دو روز پیشتر از ورود سربازان عربستان به بحرین، نیز به این منطقه سفر کرده بود. به همین دلیل کمیسیون امنیت ملی مجلس ایران در همان زمان، اعزام نیرو به بحرین را در ارتباط با سفر وزیر دفاع آمریکا به منطقه ارزیابی کرد و ایالات متحده را مسئول "حوادث بحرین و کشتار مردم بی‌دفاع این کشور" دانست.

در بیانیه کمیسیون امنیت ملی مجلس ایران، آمریکا متهم شده بود که به "مزدوران خود در منطقه" دستور لشکر کشی به بحرین داده است و عربستان و امارات عربی متحده نیز به اجرای فرمان ایالات متحده متهم شده بودند.

روز دوشنبه این هفته، پانزدهم فروردین، بار دیگر علی لاریجانی، رئیس مجلس ایران، دولت آمریکا را به خاطر جلوگیری نکردن از اعزام سربازان سعودی به بحرین، مورد انتقاد قرار داد.

او همچنین با اشاره به حمله متحدان غربی آمریکا به لیبی و حضور نیروهای نظامی امارات عربی متحده و عربستان در خاک بحرین، ایالات متحده را به استفاده از "دو سلاح زور و فریب" برای جنگ با مسلمانان متهم کرد.

و در پایان هفته، محمود احمدی نژاد، رئیس جمهوری ایران، با اشاره به ناآرامی های بحرین، گفت که آمریکا و کشورهای غربی می خواهند بین ایران و همسایگان عربش اختلاف ایجاد کنند و جنگ شیعه و سنی راه بیاندازند.

او یکشنبه این هفته، نیز تأکید کرد که بیانیه مشترک اعضای شورای همکاری خلیج فارس علیه ایران، تحت فشارهای سیاسی آمریکا و متحدان این کشور تصویب شده است.

همانطور که مقام های سیاسی ایران، ایالات متحده را به اتخاذ سیاست های دوگانه در قبال حرکت های اعتراضی در شمال آفریقا و خاورمیانه عربی متهم می کنند، آمریکا نیز ایران را به حمایت از معترضان در بحرین و سرکوب معترضان در داخل کشور خود متهم می کند.

باراک اوباما، رئیس جمهوری آمریکا در پیام نوروزی امسال خطاب به ایرانیان، با مشابه خواندن حرکت های اعتراضی کنونی در خاورمیانه با جنبش اعتراضی مخالفان دولت ایران، "سرکوب" اعتراضات در ایران را مورد انتقاد قرار داد.

اما رئیس مجلس ایران، این هفته، پیام نوروزی باراک اوباما را "مضحک" توصیف کرد و رئیس جمهوری ایران این پیام را "توهین به ملت ایران" دانست.

مطالب مرتبط