تهدید متقابل ایران و بحرین به تعطیلی سفارتخانه یکدیگر

پرچم ایران و بحرین حق نشر عکس BBC World Service
Image caption روابط ایران و بحرین در سال های اخیر شکننده و پرتنش بوده است

یک نماینده مجلس ایران می گوید که اگر بحرین سفارت ایران را در این کشور تعطیل کند، دولت ایران دست کم مقابله به مثل خواهد کرد.

حسین سبحانی نیا، یکی از نمایندگان مجلس ایران، از بررسی تعطیلی سفارت بحرین در تهران در کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس خبر داده و همزمان دانشجویان بسیجی تظاهر کننده در برابر سفارت عربستان در تهران از آمادگی برای حضور "استشهادی" در بحرین خبر داده اند.

نمایندگان مجلس بحرین یک روز پیش از این طرحی را آماده کردند که بر اساس آن سفارت ایران در بحرین مصادره خواهد شد و زمین آن در اختیار یکی از وزارتخانه ها یا شورای حکومتی این کشور قرار خواهد گرفت.

قرار است نمایندگان مجلس بحرین برای تصویب این طرح، هفته آینده تصمیم گیری کنند.

تنش در روابط ایران و بحرین پس از آن آغاز شد که ایران سرکوب مردم معترض این کشور را محکوم کرد و با حضور نیروهای نظامی عربستان و امارات متحده عربی برای کمک به سرکوب معترضان، به سه مرجع بین الملی از جمله شورای امنیت سازمان ملل نامه نوشت.

دو کشور سفرای خود را از تهران و منامه فرخوانده اند و بحرین اعلام کرده است که دو ایرانی را به اتهام جاسوسی برای جمهوری اسلامی محاکمه خواهد کرد.

رهبران بحرین اعلام کرده اند تا هنگامی که "تهدید ایران" ادامه دارد نیروهای نظامی عربستان و امارات در این کشور باقی خواهند ماند.

همزمان وزیر امور خارجه کویت هم گفته است که ایران به دنبال ساقط کردن حکومت بحرین بود، اما در رسیدن به نیت خود شکست خورد.

احتمال مصادره ساختمان سفارت ایران و زمین آن دور تازه ای از تنش ها را در روابط دو کشور به وجود آورده است.

مطابق کنوانسیون های بین المللی، زمین و ملک سفارتخانه ها و سایر اماکن دیپلماتیک، متعلق به کشور صاحب نمایندگی محسوب می شود، اما در بعضی کشورهای عربی خلیج فارس، مالکیت زمین و املاک صرفا در اختیار شهروندان این کشورها است.

با این حال مالکیت ساختمان سفارت فعلی ایران در بحرین در محله سیف در حومه غربی منامه در اختیار ایران است.

خبرگزاری های نزدیک به دولت ایران سه سال پیش خبر داده بودند که امیر عبداللهیان، سفیر ایران در بحرین که اینک به تهران فراخوانده شده است، در دیدار با شیخ عبدالعزیز بن مبارک آل خلیفه، قائم مقام وزارت خارجه بحرین، اصل سند زمین سفارت ایران در بحرین را تحویل گرفته است.

مقام های وزارت امور خارجه ایران اواخر تابستان سال گذشته خورشیدی اعلام کرده بودند که با حضور یک پیمانکار ایرانی – بحرینی، ساخت سفارت جدید ایران در منامه را آغار خواهند کرد.

این ساختمان که شامل سفارتخانه و بخش کنسولی آن است قرار بود بر اساس نقشه‌ای مرکب و تلفیقی از معماری اسلامی - ایرانی و معماری مدرن در زمینی نزدیک به ۳ هزار و پانصد متر مربع، ظرف ۱۸ ماه ساخته شود.

مرحله اول عملیات ساخت سفارت ایران در بحرین در جریان سفر محمود احمدی نژاد، رئیس جمهور ایران به بحرین در آبان ماه سال ۱۳۸۶ آغاز شده بود.

حق نشر عکس BBC World Service
Image caption وزیر خارجه وقت ایران و مقام های بحرینی در مراسم نصب سنگ بنای یادبود در محل سفارت جدید ایران در منامه؛ عکس از خبرگزاری مهر

مراسم نصب سنگ بنای سفارت جدید ایران در منامه نیز زمستان دو سال پیش همزمان با حضور منوچهر متکی، وزیر پیشین امور خارجه ایران و خلیفه بن احمد الظهرانی، رئیس مجلس نمایندگان بحرین و شیخ خالد بن احمد بن محمد آل خلیفه، وزیر امور خارجه بحرین و جمعی از سفرا و رؤسای نمایندگی های سیاسی خارجی مقیم این کشور برگزار شده بود.

این مراسم پس از یک دور تنش کم سابقه در روابط ایران و بحرین انجام شد.

'بحرین استان چهاردهم ایران'

منشا این تنش، گفته های علی اکبر ناطق نوری بود که در جریان یک سخنرانی، بحرین را استان چهاردهم ایران خوانده بود که زمانی در مجلس ایران نماینده داشت.

متعاقب انتشار این سخنرانی، بحرین مذاکرات مربوط به امضای قراردادهای نفت و گاز با ایران را به حالت تعلیق درآورد و در جریان حضور منوچهر متکی، وزیر امور خارجه وقت ایران که برای دلجویی از مقامات بحرینی به این کشور سفر کرده بود، پادشاه این کشور حاضر به ملاقات با او نشد.

پیام کتبی محمود احمدی نژاد به پادشاه بحرین که صادق محصولی وزیر کشور وقت ایران آن را در منامه تسلیم کرد تا حدی از تنش ها فروکاست.

اما یکی از نقاط اوج تنش های ایران و بحرین در سال های گذشته به واکنش ها به سرمقاله سال گذشته روزنامه کیهان باز می گردد.

حق نشر عکس BBC World Service
Image caption وزیر خارجه بحرین و منوچهر متکی وزیر امور خارجه پیشین ایران؛ در دور پیشین تنش ها پادشاه بحرین حاضر به ملاقات با وزیر امور خارجه ایران نشده بود

حسین شریعتمداری، مدیر این روزنامه در تاریخ هجدهم تیر ۱۳۸۶ (نهم ژوئیه۲۰۰۷) در سرمقاله ای با عنوان "آواز کوچه باغی" نوشته بود: "بحرین بخشی از خاک ایران بوده است که در جریان زدوبند غیرقانونی میان شاه معدوم و دولت های آمریکا و انگلیس از ایران جدا شده است و امروزه اصلی ترین خواسته مردم بحرین بازگشت این استان جدا شده از ایران به سرزمین اصلی و مادری آن، یعنی ایران اسلامی است و بدیهی است که این حق مسلم ایران و مردم استان جدا شده آن نباید و نمی تواند نادیده گرفته شود."

از آنجا که حسین شریعتمداری به عنوان نماینده رهبر ایران در روزنامه کیهان مسئولیت دارد، اظهار نظر او از سوی عده ای در بحرین به عنوان نظر رسمی ایران قلمداد و با واکنش مقام های بحرینی و تظاهرات اعتراض آمیز رو به رو شد.

با اوجگیری این اعتراض ها در بحرین منوچهر متکی، وزیر امورخارجه وقت ایران به بحرین سفر کرد.

پیش از ورود آقای متکی به بحرین، صدها تظاهرکننده در مقابل سفارتخانه ایران در منطقه سقیه در اطراف منامه پایتخت بحرین، گردآمدند و با سردادن شعار، خواهان تعطیل شدن این سفارتخانه و اخراج سفیر ایران شده بودند.

شیخ خالد بن احمد آل خلیفه، وزیرخارجه بحرین پس از دیدار با آقای متکی همراه با او در جمع خبرنگاران حاضر شد و گفت که وزیر امور خارجه ایران به او اطمینان داده است که هیچ گونه ادعای ارضی نسبت به خاک بحرین ندارد.

تمدید قرارداد امنیتی

با عادی شدن روابط ایران و بحرین، چند ماه بعد قرارداد امنیتی دو کشور در تهران تمدید شد که نشانی از بهبود روابط بود.

جزیره بحرین در نزدیک سواحل جنوبی خلیج فارس واقع شده و از سال ۲۰۰۲، که امیر این کشور عنوان پادشاه را برای خود برگزید، رسما تحت نظام سلطنتی مشروطه اداره شده است.

بحرین در میان کشورهای حاشیه جنوبی خلیج فارس تنها کشوری است که دارای یک اکثریت ۷۰ درصدی شیعه است، اما با این حال حکومت این کشور در اختیار اقلیت سنی است.

شمار ساکنان بحرین به حدود یک میلیون و سیصد هزار نفر می رسد که براساس آمار انتشار یافته، حدود نیمی از آنان اتباع رسمی این کشور نیستند و برای کار و امرار معاش در این کشور سکونت دارند.

بحرین به دلایل تاریخی با ایران ارتباط هایی داشته و ایرانی تباران - که از آنان با عنوان عجم یاد می شود و پیروان هر دو مذهب شیعه و سنی در میان آنان وجود دارد- بخش قابل توجهی از جمعیت بحرین را تشکیل می دهند.

تا سال ۱۹۷۱ میلادی ایران نسبت به این جزیره ادعای ارضی داشت و آن را بخشی از خاک خود می دانست.

در این سال با نظارت سازمان ملل متحد یک نظرسنجی برگزار شد که ایران بر اساس نتیجه آن استقلال بحرین را به رسمیت شناخت.

موضوع تفاهم شیعیان با رده های بالای حکومتی که عمدتا سنی هستند همواره در صدر مسائل داخلی این کشور قرار داشته و به گفته ناظران مسائل منطقه، نقش ایران به عنوان یک همسایه شیعه در این میان پررنگ بوده است.

بحرین از اعضای شورای همکاری خلیج فارس است و ستاد فرماندهی ناوگان پنجم آمریکا، در منامه، پایتخت این کشور، مستقر است.