راهسازی در ایران: از جاده ابریشم تا تونل کندوان

به روز شده:  13:26 گرينويچ - چهارشنبه 25 مه 2011 - 04 خرداد 1390
  • راه

    تاریخچه راهسازی در ایران اگر به زمان حیات "مردان نمکی" باز نگردد، دست کم با استناد به تاریخ پیرامون جاده ابریشم و کاروانسراهای چند صد ساله، قدمتی طولانی دارد.

    در مناطقی نظیر بم، زاهدان و مناطق جنوب مرکزی ایران هنوز بقایایی از سنگفرش های جاده ابریشم برجای مانده که با عبور از ایران، آسیای شرقی را به خاورمیانه و سپس به اروپا پیوند می داد.

    راههای مال‌رو هم از قرن ها پیش محل گذر پلیه وران و کاروان هایی بود که به تجارت میان شهرها و ممالک رونق می بخشیدند.

  • اگر راههای مال رو، شوسه و سنگفرش را نخستین تلاش های بشر چند قرن اخیر برای سرعت بخشیدن به حمل و نقل میان شهری فرض کنیم، احداث جاده های آسفالت، آزاد راهها و بزرگراهها، آخرین دستاوردهای صنعت راهسازی است.

    با این وجود، سپردن وظیفه راهداری و توسعه راهها به یک سازمان و نهاد دولتی، در ایران قدمتی کمتر از یک قرن دارد.

    نخستین بار در دوران سلطنت ناصرالدین شاه قاجار بود که وزارتخانه ای تحت عنوان وزارت "فوائد عامه" تاسیس شد و مسئولیت راهسازی، راهداری و پل سازی به آن سپرده شد.

  • وزارت فوائد عامه پس از مدتی مسئول نظارت و رسیدگی به امور فلاحت (کشاورزی) و تجارت نیز شد و نام آن به "وزرات فوائد عامه و تجارت و فلاحت" تغییر یافت.

    هزینه های راهسازی در آن دوران از طریق اخذ "باج راه" تامین می شد که از کشاورزان و تجاری که برای انتقال محصولات خود از راهها استفده می کردند، دریافت می شد.

    در سال ۱۳۰۴ اداره ای تحت عنوان "اداره طرق و شوارع" در درون وزارت فوائد عامه و فلاحت و تجارت تشکیل شد که به صورت تخصصی به ساخت راه، احداث پل و امور راهداری می پرداخت.

  • راه

    با گسترش راهها و افزایش رفت و آمدهای میان شهری، در سال ۱۳۰۸ ادره طرق و شوارع به وزارتخانه ای تحت همین عنوان ارتقاء یافت و بالاخره این وزراتخانه در سال ۱۳۱۵ به "وزارت راه" تغییر نام داد.

    نام کنونی وزارت راه و ترابری از سال ۱۳۵۳ برای این دستگاه دولتی انتخاب شد و در طول ۹ دهه فعالیت این وزارتخانه، راههای ایران گاه با احداث پل بروی دره ها و رودخانه ها و گاه با شکافتن دل کوه و احداث تونل، در اکثر نقاط ایران گسترده شدند به طوری که اکنون این راههای پیچ در پیچ، نقشه هوایی ایران را شکل و شمایلی متفاوت از یک قرن پیش بخشیده اند.

  • راه

    بنابر اعلام وزارت راه و ترابری ایران، این کشور تا پایان سال ۱۳۸۶ بیش از ۷۳ هزار کیلومتر راه بین شهری؛ افزون بر۱۱۰ هزار کیلومتر راه روستایی و در مجموع حدود ۱۸۳ هزار کیلومتر راه احداث شده دارد.

    بدین ترتیب اگر مجموع راههای ایران را در یک خط مستقیم فرض کنیم، جاده ای ترسیم خواهد شد که نزدیک به نیمی از فاصله زمین تا کره ماه را طی می کند.

    میانگین فاصله زمین تا کره ماه ۳۸۴ هزار کیلومتر است.

    در سالهای اخیر، صدها کیلومتر جاده های میان شهری، بزرگراه و خیابان به این ارقام افزوده شده است.

  • راه

    به گزارش وزارت راه و ترابری ایران، برای ارایه خدمات راهداری و فراهم کردن امکانات جاده ای در راههای ایران ۳۸۸ راهدارخانه؛ ۱۱۲۳ پمپ بنزین؛ ۱۰۴۵ مجتمع خدماتی – رفاهی؛ ۲۱۰ پاسگاه پلیس؛ ۸۰۴ باسکول وزن کشی و ۱۶۶۰ مسجد و امام زاده تا پایان سال ۱۳۸۶ احداث و تجهیز شده است.

    با احداث هر راه و افتتاح هر جاده، صدها شغل در بخش خصوصی ایجاد می شود.

    از رستوران های سر راهی و تعمیرگاه های خودرو گرفته تا روستاها و شهرهایی که فلسفه وجودی شان با قرار گرفتن در کنار یک جاده یا عبور جاده ای مهم از کنار آنها گره خورده است، همگی بیانگر اهمیت راه در زندگی بشر عصر صنعتی و پس از آن است.

  • راه

    استان خراسان بیشترین تعداد راهدارخانه (۲۷) را دارد و استان گیلان هم دارای بیشترین تعداد پمپ بنزین (۱۵۵) در فواصل جاده ای است.

    البته بیشترین تعداد امام زاده و مسجد (۱۹۸) و مجتمع خدماتی و رفاهی (۱۳۳) هم متعلق به جاده های سرسبز استان گیلان است.

    از نظر امکانات صنعتی و تجاری، استان اصفهان بیشترین تعداد باسکول (۶۵) را دارد و استان تهران هم بیشترین پاسگاه پلیس راه (۱۴) را در معابر جاده ای خود احداث کرده است.

  • راه

    در ایران بیش از ۱۸۳ تونل وجود دارد که در مجموع ۶۴ هزار و ۲۳۴ متر طول دارند و در این میان استان مازنداران با ۲۴ تونل و در مجموع هشت هزار و ۵۶۵ متر تونل میزبان بیشترین تونل های کشور است.

    بخش اعظمی از تونل های ایران از روشنایی داخلی برخوردارند.

    اما مشکل تهویه هوای داخل تونل ها یکی از چالش های اصلی وزارت راه و ترابری ایران است که طی سالهای اخیر بسیار مورد توجه کارشناسان حمل و نقل قرار گرفته است.

  • راه

    در جاده های ایران بیش از دوازده هزار و ۵۵۵ دستگاه اتوبوس هر روز به انتقال صدها هزار مسافر مشغولند که عمر نزدیک به ۴۰ درصد از آنها بیش از ۱۵ سال است که بنابر استاندارهای ایمنی بین المللی، فرسوده محسوب می شوند و می توانند در هنگام سوانح رانندگی موجب وارد شدن خسارات بیشتر به مسافران شوند.

    اما نکته جالب توجه و متمایز میان دارندگان اتوبوس های مسافربری در ایران و سایر نقاط جهان این است که در ایران بیش از ۸۳ درصد از راننده اتوبوس ها مالک وسیله نقلیه خود هستند. این در حالی است که در بسیاری از نقاط جهان، مالکیت اتوبوس های جاده ای به شرکت های مسافربری تعلق دارد.

  • راه

    در سالهای گذشته، گسترش راهها و احداث بزرگراهها یکی از اصلی ترین شاخص های توسعه در ایران بوده است.

    این در حالی است که بسیاری از کارشناسان حمل و نقل، راه بیشتر را برابر با سوانح رانندگی بیشتر می دانند و معتقدند دست کم در حوزه راهسازی شهری، به جای احداث فضای بیشتر برای تردد خودروی بیشتر، می گویند ارتقای کیفیت راهداری، افزایش و بهبود علائم رانندگی و سرعت بخشی به خدمات پیش بیمارستانی در هنگام وقوع سوانح رانندگی، می تواند از اولویت های مهمتری نسبت به احداث خیابان و جاده باشد.

More Multimedia

BBC © 2014 بی بی سی مسئول محتوای سایت های دیگر نیست

بهترین روش دیدن این صفحه بر روی آخرین مرورگر مجهز به CSS است. با اینکه مرورگر کنونی تان قابلیت نمایش سایت را دارد ولی امکان بهترین تجربه تصویری را به شما نمی دهد . لطفا در صورت امکان مرورگر خود را به آخرین نسخه ارتقا دهید.