خدمات پیش بیمارستانی: مرگ و زندگی در میانه راه

راه، سانحه، تصادف حق نشر عکس MEHR
Image caption در کشورهای کم درآمد و یا با درآمد متوسط، بخش اعظمی از قربانیان سوانح رانندگی توسط افراد عادی به بیمارستان منتقل می شوند

بسیاری از سوانح رانندگی در جاده های میان شهری روی می دهد، جایی که دسترسی به خدمات پزشکی آسان و سریع نیست. به همین دلیل، بسیاری از مصدومان حوادث رانندگی، جان خود را به خاطر دریافت نکردن خدمات پزشکی در ساعات اولیه سانحه از دست می دهند.

تلفات سوانح رانندگی یکی از تهدیدهای اصلی برای بهداشت عمومی است. بنابر اعلام سازمان بهداشت جهانی، سالانه یک میلیون و دویست هزار نفر در تصادفات جاده ای کشته می شوند و بین ۲۰ تا ۵۰ میلیون نفر هم بر اثر این سوانح زخمی، مصدوم و یا دچار معلولیت می شوند.

احمد شجاعی، رئیس سازمان پزشکی قانونی ایران (روز چهارشنبه ۲۱ اردیبهشت) اعلام کرد که نزدیک به ۵۰ درصد از مصدومان سوانح رانندگی نوروز ۱۳۹۰ در هنگام اانتقال به بیمارستان و یا پس از آن جان باخته اند.

به گفته آقای شجاعی، در حد فاصل روزهای ۲۵ اسفند ۸۹ تا ۱۵ فروردین ۹۰، یک هزار و ۳۲۲ نفر در سوانح رانندگی جاده های ایران کشته شده اند.

کاهش میزان تلفات؛ از رویا تا واقعیت

بی تردید بهترین راه برای کاهش میزان تلفات سوانح رانندگی، پیشگیری از وقوع تصادفات میان خودروهاست، اما در دنیای ماشینی امروز، طرح چنین آرمانی بیشتر در حد یک رویاست.

بنابراین شاید یکی از راههای واقع گرایانه در این میان، تلاش برای کاهش صدمات ناشی از سوانح رانندگی از طریق ارایه خدمات پیش بیمارستانی هر چه سریعتر به مصدومان باشد.

حق نشر عکس FARS
Image caption پلیس ایران برای ارایه امداد در مناطق صعب العبور، گرو ههای ویژه تشکیل داده است

در کشورهای کم درآمد و یا با درآمد متوسط، قربانیان سوانح رانندگی اغلب توسط اعضای خانواده یا ساکنان محلی، رانندگان کامیون و تاکسی، افسران پلیس و یا افراد عادی به مراکز پزشکی منتقل می شوند.

در این کشورها، خدمات اورژانس و آمبولانس ها بیشتر در مراکز شهری و حومه شهرها مستقر شده است.

خدمات پیش بیمارستانی در کشورهای کم درآمد و یا با درآمد متوسط از کیفیت نازلی برخوردار است و بسیاری از مصدومان پس از روی دادن سانحه رانندگی، جان خود را در مرحله دریافت خدمات پیش بیمارستانی از دست می دهند.

از طرف دیگر، بسیاری از معلولیت های نخاعی - عصبی ناشی از سوانح رانندگی به خاطر جابجایی نادرست مصدومان توسط افراد غیر متخصص روی می دهد.

به عبارت دیگر، کمبود نیروهای امدادی کارآمد، زمان طولانی میان وقوع حادثه و آغاز دریافت خدمات امدادی، انتقال و جابجایی نادرست مصدومان و کمبود امکانات لجستیکی مورد نیاز برای ارایه خدمات پیش بیمارستانی در محل حادثه یا هنگام انتقال بیماران به بیمارستان، از اصلی ترین عواملی هستند که کیفیت خدمات امدادی را در کشورهایی نظیر ایران کاهش داده و در برخی موارد به مرگ یا معلولیت دائمی مصدومان می انجامد.

سوسوی 'ستاره زندگی' یا تسهیل مرگ

حق نشر عکس FARS
Image caption سازمان هلال احمر ایران نقش مهمی در انتقال مصدومان سوانح رانندگی دارد

کارشناسان بهداشت و پزشکی، خدمات امداد و نجات و پیش بیمارستانی را به ۶ مرحله مهم و حیاتی تقسیم می کنند.

این ۶ مرحله که به 'ستاره زندگی' شهرت یافته اند، عبارتند از: تشخیص اولیه و برآورد، گزارش کردن، واکنش سریع، خدمات امدادی در محل سانحه، خدمات امدادی در هنگام انتقال مصدوم به آمبولانس و ارایه خدمات پیش بیمارستانی در هنگام انتقال مصدوم به مرکز پزشکی.

بنابر پژوهش ها، اجرای دقیق این ۶ مرحله می تواند از مرگ تعداد قابل توجهی از مصدومان سوانح رانندگی پیشگیری کند.

به عبارت دیگر، مهمترین عناصر در ارایه سودمند خدمات پیش بیمارستانی، عبارتند از برقراری ارتباط میان حاضران در صحنه تصادف با مراکز و ماموران امداد، اقدام و واکنش به موقع و سریع تیم های امداد و نجات، ارزیابی صحیح میزان صدمات و ارایه خدمات پزشکی اولیه مرتبط، مراقبت و احتیاط در مورد حفظ وضعیت جسمی مصدومان هنگام بیرون آوردن از خودرو آسیب دیده و انتقال به آمبولانس، ارایه مراقبت های پزشکی لازم در داخل آمبولانس و هنگام انتقال مجروح به بیمارستان و در نهایت آمادگی کامل تخصصی و تجهیزاتی بیمارستان میزبان مصدوم برای کنترل جراحات و تثبیت وضعیت جسمی مصدوم.

در بسیاری از کشورها تیم های امداد و نجات تلاش می کند که میانگین زمان اعزام و حاضر شدن در محل سانحه را به حداقل ممکن کاهش دهند. آنها حتی با استفاده از وسایل نقلیه هوایی، صحرایی و کوهستانی می‌کوشند که خدمات پیش بیمارستانی را در کوتاه زمان ممکن به مصدومان ارایه کنند.

خدمات اورژانس در ایران

حق نشر عکس RCS.ir
Image caption جمعیت هلال احمر ایران هم دارای بخش تخصصی اورژانس است که تحت عنوان سازمان امداد و نجات شناخته می شود

ناصر پورمعلم، معاون آموزش، تحقیقات و فناوری وزارت راه ایران می گوید که بیش از دو میلیون و ۳۰۰ هزار نفر در ۱۰ سال گذشته در ایران بر اثر سوانح رانندگی دچار معلولیت دائم شده اند.

ایران با بیش از ۱۸۴ هزار کیلومتر راه و جاده و وسعتی فراتر از یک میلیون و ۶۰۰ هزار کیلومتر مربع، سالهاست که برای ساماندهی و گسترش امکانات امداد جاده ای و ارتقای کیفیت خدمات پیش بیمارستانی تلاش می کند.

وزارت بهداشت و درمان و آموزش پزشکی و جمعیت هلال احمر این کشور در کنار پلیس راه ایران، نهادهای مسئول ارایه خدمات امداد و نجات به مصدومان سوانح رانندگی هستند.

وزارت بهداشت ایران دارای بخش تخصصی اورژانس است که در پایتخت به نام اورژانس تهران شناخته می شود و زیر نظر معاونت سلامت وزارت بهداشت فعالیت می کند.

در شهرهای دیگر ایران نیز اداره اورژانس زیر نظر دانشگاه علوم پزشکی استان فعالیت کرده و به دو بخش اورژانس شهری و اورژانس جاده ای تقسیم می شود.

جمعیت هلال احمر ایران هم دارای بخش تخصصی اورژانس است که تحت عنوان سازمان امداد و نجات شناخته می شود.

نخستین تشکیلات رسمی امداد در سال ۱۳۵۰ و در جمعیت شیر و خورشید سرخ ایران آغاز به کار کرد. این جمعیت پس از انقلاب اسلامی بهمن ۱۳۵۷ به جمعیت هلال احمر تغییر نام داد .

درسال ۱۳۷۹ با اضافه شدن واژه نجات به سازمان امداد، وظایف این سازمان وارد مرحله نوین خود شد.

امداد هوایی، امداد دریایی، امداد جاده ای، امداد کوهستان، ارتباطات رادیویی و واحد آمادگی و نگهداری سگهای تجسس از بخشهای مختلف این سازمان است.

با این حال، کمبود آمبولانس و مراکز پزشکی جاده ای، کمبود نیروی انسانی متخصص و تجهیزات پزشکی امداد در کنار فرسودگی خودروها و مجهز نبودن بسیاری خودروها به بالشتک های هوا و ترمزهای ضد قفل، همچنان سالانه بیش از ۲۰ هزار نفر را به کام مرگ می فرستد و هزاران مصدوم دیگر را دچار معلولیت های جسمی می کند.