هفت روز کتاب؛ اتاق شماره ۶، پیراندلو و مرگ، و مفسران لایب نیتس

حق نشر عکس g

بازنویسی اتاق شماره ۶ چخوف برای اجرا بر صحنه

آنتوان چخوف را که در سال ۱۸۶۰ متولد شد و در سال ۱۹۰۴ درگذشت،با نمایشنامه های درخشانی چون باغ آلبالو، دائی وانیا، سه خواهر و مرغ دریائی و داستان هایی کوتاهی از جمله بانو با سگ ملوس، از استادان بزرگ داستان کوتاه و نمایشنامه نویسی در جهان می دانند.

چخوف از خلاق ترین چهرهای سبک رئالیسم انتقادی است اما برخی منتقدان بر آنند که او با خلق برش های زیبا در رخدادها و شخصیت های داستان ها و نمایشنامه های خود، از رئالیسم برگذشته و به «تاش» های سریع نقاشی های امپرسیونیستی نزدیک شده است.

چخوف نگاهی تیز، نقاد و هوشمندانه داشت و استاد کم نظیر فشرده نویسی بود.

فشردگی پربار نثر و لحن چخوف ترجمه آثار او را به زبان های دیگر به چالشی دشوار بدل کرده و برآمدن با این چالش، به ویژه آن گاه که پای نمایشنامه در کار است و ترجمه خلق زبانی دراماتیک و قابل بیان و اجرا بر صحنه را طلب می کند، دشوارتر است.

اتاق شماره ۶ که پیش از این با ترجمه روان و نزدیک به اصل کاظم انصاری به فارسی ترجمه و منتشر شده است، از بهترین آثار چخوف به شمار می رود اما زبان فارسی ترجمه انصاری،به رغم زیبائی و وفاداری به متن اصلی، به دهه های گذشته تعلق دارد و گاه با متن قابل اجرا و بیان این اثر بر صحنه هماهنگ نیست. کثرت شخصیت های اتاق شماره ۶ نیز اجرای تئاتری آن را در زمان محدود دشوار می کند و این اثر در اغلب اجراها در روسیه و کشورهای دیگر بازنویسی شده است.

این اثر در قالب روایت دراماتیک روابط دیوانگان بستری شده در اتاق شماره ۶، روان پزشک تیمارستان و مقامات شهر، خفقان، سوء تفاهم بین انسان ها، نادانی قدرت و زبونی جهل را از نگاه نقاد و تیز چخوف خلاقانه تصویر می کند.

خسرو حکیم رابط، که خلق نمایشامه های باارزشی چون آن جا ماهی ها سنگ می شوند، کارگردانی موفق چند اثر با ارزش و سال ها استادی تئاتر را در کارنامه فرهنگی خود ثبت کرده است، از بهترین نمایشنامه نویسان ایرانی است و بازنویسی او از اتاق شماره ۶ چخوف از نمونه های ارزشمند معاصر سازی و بازآفرینی یک اثر کلاسیک برای اجرای صحنه ای در ایران امروز است.

بازنویسی خسرو حکیم رابط از اتاق شماره ۶ چخوف و چند نمایشنامه به قلم او از جمله نمایشنامه های به بهانه آزادی، و من آن ساز بی آواز دلتنگ و خرسی که می خواست خرس باقی بماند را انتشارات افراز اخیرا در مجموعه نمایشنامه های خود منتشر کرده است.

خسرو حکیم رابط برای بازنویسی و اجرای نمایشنامه اتاق شماره ۶ چخوف «جایزه کانون ملی منتقدان تئاتر ایران» را در سال ۱۳۸۶ دریافت کرد و این اثر را با همکاری ناصر حسینی‌مهر به روی صحنه برد.

حکیم رابط در بازنویسی خود کوشیده است تا با تلفیق برخی شخصیت ها و حوادث اثر چخوف را فشرده تر و امروزی تر و در اجرا نیز با یاری تصویرهای صحنه ای مفاهیم نمایشنامه را به بینندگان منتقل کند.

کتاب من با کدام ابر، مجموعه برخی نمایشنامه‌ها، فیلم‌نامه‌ها و خاطرات خسرو حکیم رابط را نیز چند ماه پیش، نشر چشمه منتشر کرد.

حکیم رابط در دهه چهل با انتشار نماشنامه آن جا که ماهی ها سنگ می شوند کار خلاقه خود را آغاز کرد؛ از نمایشنامه های دیگر او می توان به ایوب دلتنگ خسته خندان، سهراب شنبه، سهراب و ساز و والی قبرستان، روز هفتم و خاطره ها اشاره کرد.

لوییجی پیراندلو و برخورد متفاوت با مرگ

حق نشر عکس s

لوییجی پیراندلو، نویسنده و نمایشنامه نویس بزرگ ایتالیایی و برنده جایزه ادبی نوبل، برای کتابخوانان ایرانی نامی آشنا است و ترجمه بهمن محصص، نقاش و مترجم بزرگ ایرانی از برخی آثار او از جمله نمایشنامه شش شخصیت در جستجوی نویسنده، که در دهه چهل منتشر شد، با اقبال بازار کتاب ایران رو به رو بوده است.

پس از بهمن محصص برخی مترجمان ایرانی بخت خود را در ترجمه آثار پیراندلو آزمودند؛ هرچند کمتر مترجمی توانسته در ترجمه آثار پیراندلو به قله ای نزدیک شود که بهمن محصص در ترجمه آثار او خلق کرده است.

نمایشنامه شش شخصیت در جست و جوی نویسنده بر طنزی عمیق بنا شده و بهمن محصص در خلق طنز و زبانی معادل با متن اصلی کامیاب بوده است.

از این نویسنده، در ۷ روز گذشته، نمایشنامه آن زندگی که من به تو دادم با ترجمه اصغر نوری منتشر شد.

مترجم این اثر،که نشر نیلا آن را منتشر کرده است، کتاب را نه از زبان اصلی که از زبان فرانسه به فارسی برگردانده و به گفته او، مترجمی دیگر ترجمه او را با متن اصلی به زبان ایتالیائی تطبیق کرده است.

زبان های فرانسه و ایتالیائی به هم نزدیک اند اما بخشی از شگردهای زبانی زیبای پیراندلو در ترجمه از زبانی جز زبان اصلی ناپدید می شود.

لوییجی پیراندلو در نمایشنامه آن زندگی که من به تو دادم برخوردی متفاوت با مرگ را در قالب داستان مادری فرزند از دست داده تصویر می کند.

پیراندلو در سال ۱۸۶۷ در سیسیل چشم به جهان گشود و در سال ۱۹۰۴، با انتشار نخستین رمان خود با عنوان مرحوم ماتیا پاسکال و نخستین نمایشنامه های خود با عنوان های دوباره بهش فکر کنی، لیولا و هر طور که تو فکر کنی در میهن خود و در اروپا به شهرت رسید.

منتقدان ادبی دو نمایشنامه شش شخصیت در جست و جوی نویسنده و هانری چهارم را شاهکار پیراندلو و از درخشان ترین نمایشنامه های قرن بیستم می دانند.

لوییچی پیراندلو در سال ۱۹۳۴ جایزه ادبی نوبل را دریافت کرد و نام آوران ترین کارگردانان تئاتر در آن روزگار از جمله کومیساژرکوفسکی در لندن، بروک پمبرتون در نیویورک و ماکس رینهارت در آلمان آثار او را به صحنه بردند.

پیراندلو از پیشگامان تئاتر نو بود و برخی از بزرگ ترین نمایشنامه نویسان جهان از جمله اوژن یونسکو و ساموئل بکت از او تاثیر پذیرفته اند.

کارنامه سیاسی پیراندلو با حمایت از فاشیسم استبدادی موسولینی به دوران جنگ جهانی دوم با لکه های سیاه رنگ خورده است. پیرانلو از حمله ارتش فاسیست ایتالیا به اتیوپی حمایت کرد هرچند در نمایشنامه غول‌ها در کوهستان از برخی مظاهر فرهنگی فاشیسم انتقاد کرد.

او در سال ۱۹۳۶ درگذشت.

حق نشر عکس ISNA
Image caption کریم مجتهدی

مفسران لایب نیتس

وتفرید ویلهم فون لایب نیتس، ریاضی دان، فیزیک دان و فیلسوف بزرگ آلمانی، همزمان اما مستقل از ایزاک نیوتون محاسبات دیفرانسیل و انتگرال را تدوین کرد اما برخلاق نیوتون، که به مطلقیت زمان و مکان باور داشت، زمان و مکان را نسبی می دانست.

نام لایب نیتس در تاریخ فلسفه با اصطلاح «موناد» گره خورده است. مورخان و مفسران فلسفه تفسیرهای گوناگونی از معنای این اصطلاح و فلسفه لایب نیتس به دست داده اند.

کتاب لایب نیتس و مفسران فلسفه او نوشته کریم مجتهدی، از معدود آثاری است که در باب فلسفه لایت نیتس به فارسی تالیف شده است. این کتاب را پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات منتشر کرده است.

کریم مجتهدی در این کتاب نظریات و آرای لایب نیتس را درباره ریاضیات، فیزیک و متافیزیک بررسی و تفسیرهای گوناگون مورخان فلسفه، فیلسوفان و مفسران معروفی چون بوترو، راسل، مارتین، کگلور، کاپلستون و مورو را درباره فلسفه لایب نیتس گزارش،تحلیل و نقد می کند.

کتاب لایب نیتس و مفسران فلسفه او اثری تخصصی است اما با توجه به کمبود آثار جدی درباره این فیلسوف بزرگ به زبان فارسی، دانشجویان فلسفه و علاقمندان به فلسفه فارسی زبان را در شناخت یکی از درخشان ترین متفکران جهان، که بر ریاضیات و فلسفه دوران خود و دوران پس از خود تاثیر بسیار بر جای نهاد، یاری می کند.

مطالب مرتبط