هفت روز کتاب؛ حذف داستان نیما، نگاه زنانه در شعر و وضع بشر

حق نشر عکس d

«به نیایش برخاستم تا خورشید بدرخشد،

و چون بدرخشید، مرا خاکستر کرد ...

شعار آزادى سر دادم

اما آنگاه که گردونه هاى آزادى

با پرچم هایش در همه جا به گردش درآمد.

مرا پایمال کرد...

من جغد نومیدى ام.

به هر که دل دادم،

جانب مرا فروگذاشت

و خود به جاى من سخن گفت،

بعد از آن که بر من دهان بند نهاد…

گمان مکن که باران مى بارد

آن چه رخ مى دهد،

این است که ما، دویست و پنجاه میلیون عرب،

عرق شرم مى ریزیم.....

به رغم این همه،

اینک منم، که کارت هاى تبریک عید را،

همچون منشور هاى عشق،

به وطن عربى ام مى نویسم...

و صادقانه مى گویم:

در قرن دیگر دوستت خواهم داشت»

بندهائی از شعر جغدى که بشر را ناخوش دارد، غاده السمان، ترجمه عبدالحسین فرزاد

برخی شعرهای غاده السمان، نویسنده، ستون نویس و شاعر مشهور سوری، پیش از این به فارسی ترجمه و منتشر شده و فارسی زبانان کتابخوان با نام او آشنا هستند.

به گفته برخی منتقدان عرب زبان غاده السمان از نویسندگان و هنرمندان زنی است که «زن بودن را به شعر عرب» ترزیق کرده و موقعیت نابرابر و عواطف ناگفته شده زنان عرب و نیز مسائل، زندگی روزمره مردم عادی و موقعیت اعراب را از نگاه زنی شاعر و نویسنده و درگیر به شعر برکشیده است.

در شعرهای غاده السمان زیست دشوار مردمان در موقعیتی ناانسانی و تلاش های زنی که برای بیان صریح عواطف خود، فرهنگ غالب جامعه مردسالار را به چالش می طلبد، مسائل و مشکلات مردمی درگیر فقر، بحران های سیاسی و خصومت اعراب و اسرائیل و موقعیت نابرابر زنان در جوامع عربی از نگاه زنی شاعر تصویر می شود.

مجموعه ای از شعرهای غاده السمان را انتشارات مکاتیب با عنوان رقص با جغد، با ترجمه کاظمآلیاسین منتشر کرد.

حق نشر عکس SA
Image caption متن کامل "رقص با جغد" را نشر چشمه منتشر کرده است

به گفته مترجم «در این مجموعه شعرهای ترجمه نشده غاده السمان از کتاب‌های رقص با جغد، عشق را به تو ابراز کردم، زنی عاشق در میان دوات،و شهادت می ‌دهم بر خلاف باد» گزیده و ترجمه شده اند.

عبدالحسین فرزاد نیز، که پیش از این برخی شعرهای غاده السمان را به فارسی ترجمه کرده، ترجمه متن کامل کتاب رقص با جغد را توسط نشر چشمه منتشر کرده است.

غاده السمان در سال ۱۹۴۲ در دمشق، مرکز سوریه، متولد شد و تحصیلات دانشگاهی خود را در زبان و ادبیات انگلیسی در دانشگاه های سوریه، لبنان و دانشگاه لندن به اتمام رساند. غاده السمان سال ها ستون نویس ثابت روزنامه الحوادث بود.

او تاکنون مجموعه داستان های چشمانت سرنوشت من است،به تو اعلام عشق می کنم، کوچ بندهای قدیمی و رمان کابوس های بیروت و مجموعه شعرهای عشق، شهادت می‌دهم برخلاف باد، غمنامه‌ای برای یاسمن‌ها، زنی عاشق در میان دوات، ابدیت و لحظه عشق را منتشر کرده است.

مجموعه داستان کوتاهی از او به نام ماه چهارگوش در سال ۱۹۷۶ برنده جایزه ادبی دانشگاه آرکانزاس آمریکا و رمانی به قلم او با نام بیروت ۷۵ در سال ۱۹۹۹ برنده جایزه ملی اسپانیا شد.

حذف داستان باارزش نیما

کتاب نیمای داستان،با عنوان دوم مجموعهداستانهاوداستانوارههاینیمایوشیج برخی داستان های کوتاه نیما، برخی طرح های او را که می توانست به داستان کوتاه یا نمایشنامه بدل شود، گوشه هائی از خاطرات و سفرنامه های نیما را دربر می گیرد اما بهترین داستان کوتاه نیما، داستان کوتاه مرقد آقا از این مجموعه، که عنوان مجموعه داستان های نیما را بر خود دارد، حذف شده است.

ایلیادیانوش، گردآورنده این کتاب، پیش از این در گفت و گوئی با نشریات اعلام کرده بود که اداره بررسی کتاب وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی خواستار حذف داستان مرقدآقا شده و حتی با انتشار گزارش فشرده ای از پیرنگ این داستان در کتاب مخالفت کرده است.

داستان مرقد آقا پیش از این انقلاب چندبار چاپ و در مجموعه ای با ارزش از پنج داستان نیما، که انتشارات نیل آن را با عنوان کندوهای شکسته در سال۱۳۴۹ منشتر کرد، نیز آمده است.

در داستان مرقد آقا روستائی جوانی با بستن پارچه ای رنگین به شاخه نورس درختی در جنگل آن را برای ساختن چوب دستی نشان می کند. روستائیان اسیر در باورهای خرافی درخت را نظر کرده می پندارند و به سنتی که در شمال ایران رایج بود، با بستن پارچه بر شاخه های آن مراد می طلبند.

حق نشر عکس ISNA
Image caption نیما یوشیج

قهرمان داستان، که خود نیز به خرافه ها باور دارد، قربانی خرافات شده و به دست روستائیانی که درخت را نظرکرده و مقدس می پندارند، به قتل می رسد.

نیما در داستان مرقد آقا توهماتی را با هنرمندی روایت و تصویر می کند که بر بستر باورهای خرافی در ذهنیت مردم به قدرت رسیده و در مناسبات اجتماعی عینیت می یابند.

نیما یوشیج نه فقط شعر کهن فارسی و ساختار و زبان آن را دیگرگون کرد که از خلاق ترین شاعران ایران نیز بود و برخی منظومه های بلند و شعرهای کوتاه او از بهترین نمونه های شعر فارسی است.

نیما از پیشگامان نقد و نظریه ادبی در ایران بود و آثاری که او در این عرصه خلق کرده است، از منظر اصالت مفاهیم و عمق و ساخت هنوز نیز در زبان فارسی بی همتا است.

اما نیما داستان نویس برجسته ای نبود و آثار داستانی او، جز مرقد آقا و یکی دو داستان کوتاه دیگر، با آثار داستان نویسان معاصر او از جمله صادق هدایت سنجیدنی نیست.

گردآورنده کتاب نیمای داستان، که کتاب خود را کتابی «پژوهشی» نیز معرفی می کند، بر آن است که «نیما یوشیج پدر شعر نو ایران است؛ نه پدر داستان‌نویسی معاصر ایران؛ اما نمی ‌توان از خاطر برد که برای داستان‌نویسی معاصر هم پدری کرده است».

نگریستن از منظر «پدری»، «پدری کردن» و سرپرستی و قیمومیت با کار «پژوهشی» در عرصه فرهنگ ناخوانا است.

نه فقط نیما، که هیچ کس و در هیج جای جهان و در هیچ مقطعی از تاریخ فرهنگ، بر داستان و شعر و دیگر انواع و گونه های ادبی و هنری «پدری» نکرده و نمی کند و مفاهیمی از این دست، که در ژورنالیسم ایرانی دهه اخیر رایج شده است، نه به معیارها و سنجه های نقد ادبی، که به مفاهیم فرهنگ تک صدائی پدرسالار تعلق دارند و خلاقیت های شعری و نظری نیما و تاکید او بر چند صدائی کردن شعر نیز از دوری نیما از این مقولات و مفاهیم خبر می دهند.

کتاب نیمای داستان، مجموعه‌ داستان ها و داستان واره های نیما یوشیج‌‌‌ را انتشارات مروارید منتشر کرده است.

وضع بشر از نگاه هانا آرنت

کمتر نظریه پرداز و متفکری بزرگی در جهان چون هانا آرنت وضعیت بشر را به دوران ما را تحلیل کرده است و کتاب وضع بشر اثر هانا آرنت، که ترجمه فارسی آن به تازگی منتشر شده، برخی از مهم ترین و مطرح ترین مباحث این عرصه را در شش فصل با عنوان های «وضع بشر، حیطه عمومی و حیطه خصوصی، زحمت، کار، عمل، و زندگی وقف عمل و عصر مدرن» با نگاهی تیز و نوآور، تحلیل و بررسی می کند.

حق نشر عکس a

هانا آرنت که در زندگی سیاسی و اجتماعی و در نظریه های خود عمل و پراکسیس را با نظریه پیوند داد، در کتاب وضع بشر زندگی معطوف به عمل و زندگی معطوف به نظر را دربستر تاریخ و در جامعه مدرن تحلیل و چون در اغلب آثار خود، مفاهیمی نو و پرسش ها و پاسخ هائی تامل برانگیز مطرح می کند.

کتاب وضع بشر را مسعود علیاترجمه و انتشارات ققنوس منتشر کرده است.

نسخه اصلی کتاب وضع بشر به زبان انگلیسی در سال۱۹۵۸، به روزگاری منتشر شد که بسیاری از مباحث و نظریه های این کتاب هنوز تازه و نو بودند.

نفوذ و تاثیر هانا آرنت بر تفکر معاصر انکارناشدنی است و کتاب وضع بشر به گفته کارشاسان از تاثیرگذارترین کتاب های او بود.

هانا آرنت که در آثار خود تحلیلی جامع از نسبت روان شناسی جمعی توده ها و حکومت های توتالیتر، آزادی فردی و قدرت سیاسی، فردیت، آگاهی و قدرت به دست داده است، در کتاب وضع بشر نیز مباحثی چون نابودی عامل انسانی و آزادی سیاسی در جهان ما و مدیریت نتایج عمل فردی و جمعی را بررسی می کند.

هانا آرنت در سال ۱۹۰۶ در هانوفر آلمان، منطقه ای که در آن روزگار صنعتی و کارگری بود، در خانواده ای یهودی تبار متولد شد و در ۱۹۷۵ در نیویورک درگذشت.

هانا آرنت در ۱۸ سالگی به عنوان دانشجوی فلسفه در دانشگاه مالبروگ نام نوشت و هم به دوران تحصیل در این دانشگاه به استاد خود مارتین هایدگر، فیلسوف بزرگ آلمانی دل بست.

دلبستگی آرنت به هایدگر سال ها پیش از آن رخ داد که هایدگر به فاشیسم هیتلری و نازی های آلمانی بپوندد. هانا آرنت در کتاب سایه ها عواطف خود را در باره هایدگر بدان روزگار تصویر و تحلیل کرده است.

هانا آرنت تحصیلات خود را در مالبروک رها کرد و به دانشگاه هایدلبرگ رفت و رساله دکترای خود را در فلسفه در سال ۱۹۲۶ با عنوان «مفهوم عشق از نظر آگوستین قدیس» با کارل یاسپرس، فیلسوف بزرگ آلمانی گذراند که بدان روزگار از منتقدان سرسخت آراء هایدگر و تفکر محافظه کارانه بود .

هانا آرنت که از دوران تحصیل در دانشگاه هایدلبرگ به بعد به یکی از بانفوذترین و خوش فکرترین رهبران چپ آلمان بدل شده بود، از مخالفان سرسخت نازی های آلمان و از مدافعان شوراهای انقلابی چپ بود.

آرنت در سال ۱۹۲۹ به برلین رفت و نخستین کتاب خود را که با عنوان زندگینامه راحل فارنهاگن‌ منتشر کرد.

هانا آرنت در سال ۱۹۳۳، به هنگامی که هتیتلر در آلمان قدرت گرفت، چندی به زندان افتاد.

حکومت نازی هانا آرنت را پس از شعله ور شدن آتش جنگ جهانی دوم به اردوگاه های مرگ و کوره های آدم سوزی اعزام کرد اما بخت فلسفه و نظریه سیاسی بلند بود و هانا آرنت از اسارت فرار و سرانجام به آمریکا مهاجرت کرد و در سال ۱۹۵۱ تابعیت ایالات متحده را پذیرفت. هانا آرنت در آمریکا استاد کرسی نظریه های سیاسی بود

کتاب مشهور هانا آرنت با عنوان عنصرها و خاستگاه حاکیمت توتالیتر در سال ۱۹۵۱ به زبان انگلیسی منشتر شد. این کتاب آرنت را به یکی از مشهورترین و با نفوذترین نظریه پردازان دوران خود بدل و کتاب قدرت و قهر، از مهم ترین آثار هانا آرنت، جایگاه او را چون یکی از نظریه پردازان بزرگ قرن بیستم، تثیت کرد.

هانا آرنت در این کتاب و در دیگر آثار خود نقدی عمیق، نو و ساختاری از مباحثی چون نسبت روان شناسی توده ها و حکومت های توتالیتر، نسبت عرصه عمومی و خصوصی و نسبت آزادی و فردیت با قدرت سیاسی به دست می دهد.

هانا آرنت در کتاب ابتذال شرور در تحلیل محاکمه آدولف آیشمن، از سران نازی که در اسرائیل محاکمه شد، تحلیلی جامع از یهودی کشی و هولوکاست به دست می دهد.

مطالب مرتبط