وزارت نفت و احمدی نژاد؛ یک گام به عقب؟

محمود احمدی نژاد و رستم قاسمی فرمانده قرارگاه خاتم الانبیا حق نشر عکس president.ir
Image caption محمود احمدی نژاد و رستم قاسمی فرمانده قرارگاه خاتم الانبیا که برای تصدی وزارت نفت معرفی شده است

رستم قاسمی، فرمانده قرارگاه سازندگی خاتم الانبیا، مهم ترین مرکز صنعتی-تجاری متعلق به سپاه پاسداران انقلاب اسلامی به عنوان نامزد تصدی وزارت نفت از سوی محمود احمدی نژاد به مجلس ایران معرفی شده است.

قرار است جلسه رأی اعتماد به او روز چهارشنبه آینده برگزار شود. به گفته علاءالدین بروجردی، رییس کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس ایران، "اغلب نمایندگان مجلس" از حضور آقای قاسمی بر مسند وزارت نفت استقبال می کنند.

این اقدام با توجه به حضور گسترده سپاه پاسداران در تمامی حوزه های اقتصادی و بازرگانی و صنایع گوناگون به تنهایی اهمیت خاصی ندارد. اما این انتخاب با توجه به فضای سیاسی ماه های اخیر ایران جالب توجه و بامعناست.

به دنبال رویارویی محمود احمدی نژاد با رهبر جمهوری اسلامی بر سر عزل و سپس ابقای حیدر مصلحی در وزارت اطلاعات، چرخه ای بوجود آمد که آقای احمدی نژاد و سپاه پاسداران انقلاب اسلامی عملا در مقابل هم صف آرایی کردند.

جدال های اخیر و وزارت نفت

سرلشگر جعفری فرمانده کل سپاه چندی پیش اعلام کرد که نیروی تحت امر او مدیریت برخورد با "جریان انحرافی" (اطرافیان و نزدیکان محمود احمدی نژاد و در راس آنها اسفندیار رحیم مشایی) را بر عهده گرفته است.

محمود احمدی نژاد هم در جریان یک گردهمایی با موضوع قاچاق در ایران تا آنجا پیش رفت که با بکار بردن عبارت کنایه آمیز "برداران قاچاقچی" انگشت اتهام را متوجه سپاه پاسداران کرد و بر وجود اسلکه های تحت کنترل نظامیان و خارج از کنترل گمرکات ایران تاکید کرد.

در چنین گردونه ای، ملاقات آیت الله خامنه ای با شماری از فرماندهان سپاه صورت گرفت که طی آن وی خواستار خویشتن داری و ندمیدن بر آتش اختلاف نظرها شد.

در گوشه دیگر میدان رقابت ها و درگیری ها، مجلسی قرار دارد که به گفته علی مطهری، یکی از نمایندگان اصولگرای مجلس، بیشتر به دنبال اجرای تمایلات و خط مشی های دفتر رهبری ایران است.

نمایندگان جناح محافظه کار مجلس در ماه های اخیر با اعمال انواع فشارها بر دولت، نشان دادند که تصمیم دارند که در دو سال باقیمانده از ریاست جمهوری آقای احمدی نژاد منبع اصلی کنترل و مدیریت رفتارهای او و نزدیکانش باشند.

معرفی آقای قاسمی در چنین فضایی اتفاق افتاده است و بنظر می رسد که آقای احمدی نژاد و حلقه نزدیکانش با این کار بدنبال آن بوده اند که به سپاه و رهبری نشان دهند که از تلاش برای کنترل مهم ترین وزارتخانه و شاهرگ حیات پولی و اقتصادی حاکمیت جمهوری اسلامی دست برداشته اند.

آقای احمدی نژاد پس از برکنار کردن مسعود میرکاظمی، وزیر سابق نفت که اکنون در قرارگاه خاتم الانبیای سپاه پاسداران مشغول است، تمایل خود برای بدست گرفتن سرپرستی این وزارتخانه را نشان داد. این برکناری که با ریاست ایران بر اوپک پس از بیش از سی و پنج سال انتظار همزمان شده بود، التهابی در محافل خبری و سیاسی را ایجاد کرد و گفته شد که آقای احمدی نژاد قصد دارد با حفظ سمت به عنوان رئیس اوپک هم شناخته شود که در نهایت این اتفاق نیفتاد.

قصد آقای احمدی نژاد برای به دست گرفتن کنترل وزارت نفت نمونه ای از روحیه ای بود که منتقدان وی از آن به عنوان "تکروی" یاد می کنند. آقای احمدی نژاد در ماجرای جنجالی عزل حیدر مصلحی نیز قصد داشت کنترل وزارت اطلاعات را شخصا بر عهده بگیرد.

حق نشر عکس Mehr
Image caption سپاه پاسداران درطول ریاست جمهوری آقای احمدی نژاد در شش سال گذشته مهم ترین پروژه ها را به دست آورده و در عمل وضعیتی بوجود آمده است که ناظران از آن با عبارت پیدایش دولت در دولت یاد می کنند

این دو نمونه، در کنار سایر رفتارهای آقای احمدی نژاد و نزدیکانش، جبهه ای قدرتمند علیه آنها ایجاد کرد که آیت الله خامنه ای در راس آن، سپاه پاسداران بازوی امنیتی، مجلس بازوی تقنینی و قوه قضاییه و دیگران از اضلاع این جبهه بودند.

کمتر تردیدی می توان داشت که اگر ملاحظات آیت الله خامنه ای در کنار گذاشتن فردی چون آقای احمدی نژاد در کار نبود، این ماجرا مدت ها پیش شکل دیگری پیدا کرده بود. اما فضای پس از انتخابات ریاست جمهوری و نارضایتی های گسترده و داغ بودن تنور برخورد با جنبش سبز در ایران در کنار فشارهای خارجی و سابقه حمایت های قبلی، دست آیت الله خامنه ای و محافظه کاران را در برخورد با آقای احمدی نژاد و اطرافیانش بست.

دست برتر سپاه با انتخاب جدید

به گزارش سایت الف، نزدیک به احمد توکلی از چهره های اصلی اصولگرایان در مجلس، آقای رستمی در مورد معرفی اش برای تصدی وزارت نفت گفته است "برای پذیرفتن مدیریت در وزارت نفت هیچگونه شرطی را نپذیرفته ام، ضمن اینکه پیشنهاد رئیس‌جمهور برای تصدی وزارت نفت را در چارچوب قانون قبول کرده‌‌ام".

این دیدگاه نشان می دهد که این فرمانده سپاه پاسداران که قاعدتا بدون مشورت با دیگر لایه های سپاه پاسداران چنین پیشنهادی را نپذیرفته در حالی سکان مهم ترین وزارتخانه جمهوری اسلامی را بر عهده می گیرد که دست برتر سپاه در مقابل آقای احمدی نژاد مشخص است.

در نبود سرمایه گذاران خارجی و خروج پیاپی شناخته شده ترین شرکت های نفتی جهانی از پروژه های نفتی و گازی ایران، سپاه پاسداران جای خالی آنها را به دست آورده، اما آمار استخراج نفت و گاز توسط ایران نشان می دهد که ورود سپاه به این عرصه ها نتیجه دلخواه را در بر نداشته است.

گفته می شود که ایران اکنون جایگاه دومین تولید کننده اوپک را از دست داده است. شاید از همین روست که به گزارش مهر، آقای رستمی درباره مهم ترین برنامه مدیریتی خویش در صورت واگذاری سکان صنعت نفت به وی گفته است "جمع‌آوری گازهای همراه در مناطق نفتخیز جنوب و توسعه میدان‌های نفتی خوزستان از جمله اولویت‌های اصلی برای مدیریتم در وزارت نفت است".

وی افزوده "اگر نمایندگان مردم در مجلس شورای اسلامی به وزیر نفت شدن بنده رأی اعتماد بدهند، توسعه میدان‌های مشترک نفت و گاز به ویژه میدان گازی پارس جنوبی در آب‌های خلیج فارس و همچنین توسعه صادرات گاز به کشورهای منطقه و اروپا، از برنامه‌های اصلی بنده در وزارت نفت خواهد بود".

چشم انداز مدیریت وزیر جدید

دشوار بتوان تصور کرد که قرار دادن رستم قاسمی مشکل خاصی از صنعت نفت ایران حل کند. سپاه پاسداران اگر می توانست در این عرصه مشکل گشا باشد در حوزه های دیگری که در دست داشت تحولی ایجاد می کرد.

منتقدان به طور کلی سیر حرکتی صنعت نفت ایران را سیری نزولی می دانند که حتی قیمت بالای نفت نتوانسته مسیر نزولی این حرکت را تغییر دهد. به عنوان مثال هادی نژاد حسینیان معاون سابق وزارت نفت ایران به سایت خبرآنلاین گفت: "فرصت های نفتی ما بر باد رفته و دولت آقای احمدی نژاد صنعت نفت را شخم زده است".

در چنین فضایی، اضافه کردن یک عضو سپاه به فهرست سپاهیانی که در دولت های آقای احمدی نژاد ایفای نقش کردند به تنهایی معجزه گر نخواهد بود. این تصمیم به یک معنا بیشتر پشت پرده های سیاسی و امنیتی دارد. آیت الله خامنه ای و به تبع وی، سپاه و دیگر محافظه کاران در موقعیتی نیستند که اجازه دهند یکی از همفکران و همسویان با آقای احمدی نژاد سکان این وزارتخانه را بدست بگیرد.

از همین روست که به احتمال قوی انتخاب آقای احمدی نژاد بر خلاف انتخاب های قبلی اش برای وزارت نفت، این بار رای خواهد آورد. اما این رای آوردن به لحاظ سیاسی و مدیریتی ارزش خاصی برای آقای احمدی نژاد ایجاد نخواهد کرد. در مقابل، این انتخاب نشانه ای است از آن که روند عقب نشینی های رئیس جمهوری ایران در مقابل حامیان پیشین آغاز شده است.

گذشته از معادلات و تحلیل های معطوف به صحنه داخلی سیاست ایران، قرار گرفتن آقای رستمی در مصدر وزارت نفت برای کل حاکمیت بدون هزینه نخواهد بود. در حال حاضر برخی روی قرار داشتن نام این فرمانده سپاه در لیست تحریم شدگان تاکید می کنند و به همین دلیل این انتخاب را مساله دار می دانند. برخی مانند رییس کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس هم می گویند مقامات دولتی در زمره تحریم شدگان نیستند و آقای رستمی پس از پوشیدن ردای وزارت در عمل از لیست تحریم ها خارج خواهد شد.

باید دید که قرار دادن یک عنصر سپاه پاسداران در راس وزارت نفت چه پیامی به دنیای خارج از ایران ارسال می کند و چه تاثیری بر مشتریان کنونی و بالقوه نفت و انرژی ایران خواهد داشت. این اقدام به جامعه جهانی می گوید که ایران اهمیتی برای تصمیمات شورای امنیت سازمان ملل و تحریم های وضع شده قائل نیست و از نظر ناظران بیرونی نوعی لجاجت و اصرار بر سیاست های کنونی در حوزه های مختلف تعبیر خواهد شد.

مطالب مرتبط