تشکیل هیات حل اختلاف: تضعیف رفسنجانی و پیشتازی شاهرودی؟

سعید برزین بی بی سی مونیتورینگ

حق نشر عکس mehr
Image caption وجود هیات حل اختلاف شاید موقعیت مجمع تشخیص مصحلت نظام را تضعیف می کند

آیت الله علی خامنه ای، رهبر جمهوری اسلامی ایران، در حکمی محمود هاشمی شاهرودی را به ریاست هیات عالی حل اختلاف قوای سه گانه منصوب کرده است. آقای شاهرودی موظف شده روابط میان دولت، مجلس و قوه قضاییه را تنظیم کند. وی قبلا رئیس قوه قضاییه بود.

تجزیه و تحلیل این تصمیم رهبر جمهوری اسلامی، و واکنش دست اندکاران حکومتی در شرایط جاری ایران، چند مسئله مهم سیاسی را آشکار می کند، از جمله: ۱ - احتمال اینکه آقای شاهرودی و گروه انتصابی در حل اختلافات جناحی و نهادی موفق شوند، اندک است.

۲ - شکل گیری این هیات کمکی به آیت الله خامنه ای خواهد بود تا موقعیت فراجناحی خود را تقویت کند.

۳- وجود این هیات احتمالا موقعیت اکبر هاشمی رفسنجانی، رئیس مجمع تشخیص مصحلت نظام و این مجمع را ضعیف خواهد کرد. ۴ - محمود هاشمی شاهرودی فرصت تازه ای پیدا خواهد کرد که نقشی پیشتاز در صحنه سیاسی به دست آورد.

ضعف میانجیگری

حق نشر عکس i
Image caption واکنش روسای دولت و مجلس به تشکیل هیئت حل اختلاف متفاوت بود. رئیس مجلس از آن استقبال کرد ولی آقای احمدی نژاد در باره آن حرفی نزد

احتمال موفقیت این هیات جدید برای حل اختلاف سه قوه، و بخصوص میان دولت و مجلس، کم به نظر می رسد. این مسئله چند علت دارد:

یک – میزان اختلاف شدید است. به عنوان نمونه، پس از شکل گیری هیات مذکور یکی از همکاران رئیس جمهوری، علی اکبر جوانفکر، در باره وجود "شدیدترین اختلافات دو قوه" صحبت کرد و روزنامه خراسان گفتارهای گوناگون جناحی را "غیر قابل تحمل" خواند. روزنامه جمهوری اسلامی هم نوشت "اختلاف هیچ گاه به اندازه امروز جدی نبوده" است.

دو – سابقه هیات های حل اختلاف در جمهوری اسلامی درخشان نیست. تفاوت گفتارهای جناحی جمهوری اسلامی به دیروز و امروز محدود نمی شود، بلکه به ده ها سال پیش باز می گردد. طرفین دعوا در چند سال اخیر بارها گروه های کارشناسی تشکیل داده و سرانشان را برای ملاقات و گفتگو راهی کرده اند. آخرین دور این تلاش ها، تشکیل یک گروه کاری بود که ۱۸ جلسه گذاشت و سرانجام هم به رهبر گزارش مفصلی داد، اما نزاع قوه مقننه و مجریه نه تنها حل نشد بلکه بالا هم گرفت.

سه – واکنش روسای دولت و مجلس به تصمیم اخیر متفاوت بود. علی لاریجانی، رئیس مجلس، از تشکیل هیات استقبال کرد ولی آقای احمدی نژاد در باره آن حرفی نزد و خوش آمد گویی را به یکی از مشاورینش در روزنامه ایران واگذاشت.

چهار – به طور کلی واکنش و لحن دست اندکاران سیاسی مثبت به نظر نمی رسد. از جمله روزنامه رسالت موفقیت هیات را موکول به اما و اگر کرد و محسن رهامی، نماینده سابق مجلس، گفت: "باید ببینیم هیات محترم چگونه از انجام این مهم برمی آید". حتی یکی از اعضای هیات، عباسعلی کدخدایی، پیشرفت کار را به امید و ان شاءلله و به حول و قوه الهی ارجاع داد.

احیای رهبر فرا جناحی

حق نشر عکس Getty
Image caption تشکیل هیات حل اختلاف دست آیت الله خامنه ای را بازتر خواهد کرد که شاید موقعیت فرا جناحی خود را تقویت کند

تشکیل هیات حل اختلاف دست آیت الله خامنه ای را بازتر خواهد کرد که شاید موقعیت فرا جناحی خود را تقویت کند.

آیت الله خامنه ای همواره خواستار انضباط و نزاکت مجلس و دولت در تعامل با یکدیگر بوده و عموما از موضع فرا جناحی با دوطرف صحبت کرده است.

شکل گیری جنبش سبز در برابر محمود احمدی نژاد موجب شد آیت الله خامنه ای از آقای احمدی نژاد پشتیبانی غیر متعارف کند. اما سرسختی های بعدی آقای احمدی نژاد میان دو طرف فاصله انداخت. این نوسان موقعیت فرا جناحی آیت الله خامنه ای را متزلزل کرد.

اکنون ایجاد هیات حل اختلاف می تواند آیت الله خامنه ای را از درگیری روزمره در این نوع مسائل جناحی و نهادی برهاند و بار دیگر او را در موضعی فرا جناحی قرار دهد. این حرکت جناح های مختلف را محدود خواهد کرد تا نتوانند پشت سر رهبر موضع بگیرند و از وی برای درگیرهای جناحی و گروهی خود استفاده کنند.

تضعیف رفسنجانی؟

حق نشر عکس hashemirafsanjani.ir
Image caption میان ناظران توافق نظر وجود ندارد که تشکیل هیات حل اختلاف به معنای تضعیف اکبر هاشمی رفسنجانی است

تشکیل هیات حل اختلاف در شرایطی که مجمع تشخیص مصلحت نظام به ریاست اکبر هاشمی رفسنجانی وجود دارد، این نظر را مطرح می کند که آیت الله خامنه ای به آقای رفسنجانی اعتماد ندارد و کار میانجیگری را به او نمی سپارد.

اما میان ناظران توافق نظر وجود ندارد که تشکیل هیات حل اختلاف ضرورتا به معنای تضعیف اکبر هاشمی رفسنجانی و مجمع تشخیص مصلحت خواهد بود.

طرفداران نظریه تضعیف با طعنه و کنایه آقای رفسنجانی را ناتوان تر از گذشته معرفی می کنند. از جمله، روزنامه ایران وابسته به دولت نوشت افرادی که آتش افروزند - یعنی اکبر هاشمی رفسنجانی و خط او - اکنون موقعیت خود را در خطر می بینند و نگران شده اند. یک عضو مجلس خبرگان، آیت الله حسن ممدوحی، علنا گفت که هیات جدید تاسیس شد چرا که آقای رفسنجانی قادر نیست بی طرف باشد.

اما دیگران هم گفته اند که هیات برای رو در رویی با مجمع تشخیص مصلحت نظام ساخته نشده و کارش به معنای تضعیف آقای رفسنجانی نیست. بحث این گروه بر مبنای تفسیرشان از قانون اساسی است. آنها می گویند این قوانین وظائف متفاوتی برای رهبر و مجمع تشخیص مصلحت نظام قائل شده است.

فرصت جهش برای شاهرودی

حق نشر عکس isna
Image caption آقای شاهرودی تاکنون خود را از جناح ها و فرقه های حکومتی دور نگه داشته و به جریان و گروه خاصی وصل نشده است

در سال های اخیر شایعاتی وجود داشت که چون محمود هاشمی شاهرودی از جایگاه ویژه فقهی برخوردار است، شرایط قائم مقامی رهبری را دارد و حتی می تواند روزی برای مقام رهبری پا پیش بگذارد.

جدا از مقام فقهی، آقای شاهرودی تاکنون خود را از جناح ها و فرقه های حکومتی دور نگه داشته و به جریان و گروه خاصی وصل نشده است.

رفتار آقای شاهرودی اشاره به روش اعتدالی نسبی او در دستگاه دولتی دارد. برخی از آرای قضایی او در تایید این مدعاست. از جمله اینکه به دستور او اعدام در ملاء عام ممنوع شد.

محمود هاشمی شاهرودی در افکار عمومی شخصیتی نسبتا ناشناس و فاقد جذبه ولی نرم و منعطف دارد.

جزئیات اندیشه سیاسی وی هم اصولا ناشناخته است. گزارش می شود که او به نظریه ولایت فقیه مشخصا پایبند است. فرید مدرسی در گزارش زندگی آقای شاهرودی، بخشی از سخنان منتشر نشده او را این گونه آورده است: "سیستم حکومتی بر اساس انتخابات به معنای دمکراسی، یکی از بدعت هایی است که از فرهنگ غرب و از بعضی فرهنگ های مخالف شیعه آمده" است.

مطالب مرتبط