نگاهی دیگر: اصلاح طلبان و آزمونی به نام انتخابات

خاتمی، موسوی، کروبی حق نشر عکس
Image caption از میان سران مخالفان دولت، تنها محمد خاتمی فرصت داشته مواضع انتخاباتی خود را به تفصیل بیان کند

پس از انتخابات ریاست جمهوری دهم در سال ۸۸، انتخابات مجلس نهم نخستین انتخاباتی است که قرار است در اسفند ماه ۱۳۹۰ در ایران برگزار شود؛ انتخاباتی که اصلاح طلبان در شرایط متفاوتی با آن روبه رو می شوند تا به جای "مشارکت انتقادی و فعال"، از "امکانِ یا عدم امکان حضور" خود بگویند.

در میان سران اصلاح طلب، تنها محمد خاتمی موفق شده است مواضع انتخاباتی خود را شخصا رسانه ای کند و به تفصیل به آنها بپردازد. میرحسین موسوی و مهدی کروبی، به خاطر وضعیت خاصی که در آن به سر می برند از هر گونه امکان ارتباطی برای ابراز مستقیم مواضع خود، محروم شده اند و مواضع آنها را تنها می شود از طریق سایت های نزدیک به آنان حدس زد.

سایت کلمه در گزارشی که از دیدار میر حسین موسوی با فرزندانش منتشر کرد، به نقل از آقای موسوی نوشت:" با توجه به تداوم وضعیت فعلی نمی توان امیدی به انتخابات و شرکت در آن داشت."

صورت عینی این سخنان را می شود در اظهار نظر صریح تر آقای کروبی مشاهده کرد. سایت سحام نیوز، ارگان رسمی حزب اعتماد ملی، در گفتگویی با اسماعیل گرامی مقدم به نقل از آقای کروبی نوشته است:" استنباطم این است که جایی برای حضور اصلاح طلبان در انتخابات نیست و فقط رقابت بین اصولگرایان است."

سایت باران نیزسخنانی از آقای خاتمی را با عنوان "شرایط انتخابات آزاد" منتشر کرده است. آقای خاتمی در این سخنان، خواسته است:"احزاب و گروه ها آزادانه فعالیت کنند، نماینده و نامزد داشته باشند، صراحت های قانون اساسی را رعایت کنید، حصرها و حبس ها منتفی شود" تا "همگان در انتخابات شرکت کنند."

به نظر می رسد "شرایطی" که محمد خاتمی برشمرده، همان "وضعیتی" است که آقای موسوی از "تداوم" آن سخن گفته است و همان "واقعیتی" است که آقای کروبی با اشاره به "مواضع مقامات نظام" از آن یاد کرده است. به عبارتی دیگر، اصلاح طلبان نه تنها در وضعیت فعلی "حاضر به مشارکت" در انتخابات مجلس دهم نیستند، بلکه "شرایط عملی" هم برای حضور آنان فراهم نیست. یعنی حتی اگر اصلاح طلبانی هم بخواهند در این انتخابات حضور داشته باشند، بعید است امکان حضور واقعی در رقابت ها را بیابند.

در این وضعیت می توان صورت بندی جدیدی از سوال آغازین این نوشته داشت: آیا اصلاح طلبان "امکان" شرکت در انتخابات مجلس نهم را خواهند داشت؟

شواهد تا به امروز نشان می دهد که پاسخ به این سوال منفی است چون نه تنها خواسته های اصلاح طلبان توسط حاکمیت تامین نشده است، بلکه بیان این خواسته ها با واکنش های تندی نیز روبه رو شده است. یعنی تا به امروز،اصلاح طلبانی که بخواهند به هر شکل در این انتخابات شرکت کنند، یا باید شرایط را به نفع خود تغییر دهند و یا در شرایط خود برای حضور در انتخابات تغییری بدهند؛ تغییری که ممکن است به تردید در «اصلاح طلب بودنِ» آنان منجر شود. اصلاح طلبان هر چند امکان عملی حضور در انتخابات را از دست داده اند ولی به لحاظ نظری آن را معادل با شکست یا پایان پروژه اصلاح طلبی ندانسته اند. آنها استدلال می کنند مادامی که سازوکارقانونی برای شرکت در انتخابات فراهم نمی شود، باید از این "فرصت سیاسی" برای آگاه سازی مردم و مبارزه مدنی علیه بی قانونی استفاده کرد.

شاید به همین دلیل باشد که آقای خاتمی پیش از آنکه خواسته های خود را برای حضور در انتخابات برشمرد، تاکید کرد:"انتخابات حق ماست و کسی نمی تواند این حق را از مردم بگیرد."

شورای هماهنگی راه سبز امید نیز در بیانیه مقدماتی خود در خصوص انتخابات اعلام کرد:"نگاه جنبش سبز به انتخابات مجلس نهم و هر انتخاباتی که پس ازانتخابات ریاست جمهوری دهم برگزار خواهد شد، نگاهی فرایندی است و نه نگاهی ناظر به شرط های جزئی و موردی. از این رو جنبش سبز برای مشارکت در انتخابات به شرط های فردی و مصداقی از قبیل تأیید صلاحیت این یا آن فرد و گروه نمی اندیشد، بلکه برگزاری انتخاباتی آزاد، سالم و منصفانه را حق مردم و وظیفه دولت می داند که تخطی از آن موجب مسئولیت داخلی و بین المللی برای حکومت می گردد و لذا در پی تحقق لوازم، معیارها و استانداردهای برگزاری چنین انتخاباتی و تحمیل آن از موضع قدرت به حاکمیت است."

حمید رضا جلایی پور، از فعالان اصلاح طلب در همین زمینه نوشته است:" باز هم از کارآیی این روش مبارزاتی بر سر حل معضلات جامعه دفاع می‏کنم و معتقدم التزام به مبارزه قانونی در دوره ‏های انتخاباتی (صرف نظر از اینکه در انتخابات مردم را به شرکت در انتخابات دعوت کنیم یا نکنیم) وسیع‏ ترین و بهترین فضا و محمل و بستر و امکان را در میان نخبگان جامعه و میلیون‌ها مردم فراهم می‏کند و از این طریق مخالفان اصلاحات قانونی یعنی اقتدارگرایان با چشم خود قدرت جامعه را خواهند دید."

به این ترتبی، به نظر می رسد اصلاح طلبان در ادبیات سیاسی خود "حق شرکت در انتخابات" را جایگزین "پروژه شرکت در انتخابات" کرده اند و یا شاید هم در یک وضعیت نابرابر، ترجیح داده اند میدان بازی را تغییر داده و به پایگاه نظریِ اصلاحات برگردند؛ پایگاهی که در آن باید هم در شرایط جدید از اصلاح طلبی به عنوان تنها آلترناتیو موجود "دفاع" کنند وهم محافظه کاران را برای پذیرش دوباره خود و یافتن امکان حضور در انتخابات "قانع" سازند.

مطالب مرتبط