مجلس ایران طرح نظارت بر نمایندگان را تصویب کرد

مجلس حق نشر عکس icana.ir
Image caption نمایندگان مجلس با اکثریت قابل توجه آرا طرح نظارت را تصویب و به شورای نگهبان ارسال کردند

مجلس ایران آخرین مواد طرح نظارت مجلس بر امور نمایندگان را تصویب کرد.

روز چهارشنبه، ۶ مهر (۲۸ سپتامبر)، خانه ملت - پایگاه اطلاع رسانی مجلس- گزارش کرد که نمایندگان با اکثریت قابل توجه آرا مواد ۱۱ و ۱۲ طرح نظارت مجلس بر امور نمایندگان را تصویب کردند و این مصوبه برای اظهار نظر و تایید نهایی به شورای نگهبان ارسال شد.

بررسی نهایی و رای گیری در مورد طرح دوازده ماده ای نظارت مجلس بر امور نمایندگان روز ۲۹ شهریورماه در مجلس آغاز شد و تصویب مواد آن پنج جلسه به طول انجامید.

به گزارش خبرگزاری دولتی ایران - ایرنا - جلسه روز چهارشنبه مجلس به ریاست محمد رضا باهنر، نایب رئیس اول مجلس، برگزار شد که از نمایندگان خواست تا تلاش کنند طرح نظارت مجلس بر رفتار نمایندگان را هر چه سریع تر بررسی شود هر چند این درخواست با اعتراض برخی نمایندگان مواجه شد.

طرح نظارت مجلس بر امور نمایندگان بیش از یک سال پیش به مجلس ارائه شده و کلیات آن در اواخر اردیبهشت ماه سال جاری به تصویب نمایندگان رسیده بود.

ماده ۱۱ این طرح که در روز چهارشنبه تصویب شد به موضوع اشتغال نمایندگان اختصاص دارد و براساس آن، نمایندگان به جز عضویت در هیات علمی دانشگاه ها و سمت های آموزشی در موسسات علمی و پژوهشی، از تصدی هر نوع شغلی همزمان با نمایندگی در مجلس منع شده اند.

هدف از این ممنوعیت جلوگیری از تداخل وظایف و علایق نمایندگان اعلام شده و با اجرای آن، قرار است اگر دارایی نماینده ای به خاطر تصدی چنین سمت هایی "به ناحق افزایش یافته" باشد این موضوع جهت رسیدگی به دستگاه قضایی ارجاع شود.

نمایندگان همچنین از دریافت هر نوع هدیه نقدی و غیر نقدی "غیرمتعارف" از اشخاص حقیقی و حقوقی، خصوصی و دولتی در داخل و خارج منع شده اند و هیات رئیسه مجلس موظف شده است فهرست "هدیه های متعارف" را تهیه و اعلام کند.

در ماده ۱۲ این قانون، "سوء استفاده نمایندگان" از اختیارات نمایندگی از جمله دریافت امکانات و امتیازات از بخش خصوصی و دولتی و استفاده از سمت نمایندگی برای سوء استفاده از اطلاعات و اسناد، خلاف قانون اعلام شده است.

حق نشر عکس icana.ir
Image caption تاکید با هنر بر تسریع روند رسیدگی به طرح با اعتراض برخی از نمایندگان مواجه شد

براساس این طرح، "به منظور حفظ شان و منزلت نمایندگان" در ابتدای هر دوره قانونگذاری، هیات نظارت مجلس تشکیل می شود که یکی از نواب رئیس به انتخاب هیات رئیسه، چند عضو از کمیسیون قضایی و اصل ۹۰ مجلس به انتخاب نمایندگان، و چهار تن از نمایندگان بازهم به انتخاب مجلس در آن عضویت دارند.

هیات نظارت به گزارش های واصله در مورد سوء استفاده و تخلف مالی یا اخلاقی نمایندگان، گزارش های ارجاع شده توسط هیات رئیسه در مورد "رفتار خلاف شئون نمایندگی"و گزارش های واصله در خصوص اعمال خلاف امنیت ملی کشور و سایر اعمال مجرمانه از سوی نماینیدگان رسیدگی می کند.

در این طرح، برای هیات نظارت بر امور نمایندگان اختیاراتی در مورد تعیین و اعمال یک رشته تنبیه‌ها و مجازات های انضباطی متناسب با تخلف نماینده متخلف پیش بینی شده است.

این مجازات ها شامل تذکر شفاهی، اخذ تعهد کتبی، کسری حقوق از یک ماه تا یک سال، تعویق نطق نماینده، محرومیت از سفرهای خارجی و عضویت در مجامع و شوراها، تا محرومیت از نامزدی برای عضویت در هیات رئیسه و عضویت کمیسیون ها، اعلام تخلف در جلسه علنی و لغو اعتبارنامه است.

موافقان و مخالفان طرح

طرح نظارت مجلس بر امور نمایندگان سال گذشته با امضای ۵۵ نماینده تسلیم مجلس شد و نظرات متفاوتی را در باره جنبه ها و تاثیرات مثبت و منفی آن به دنبال آورد.

موافقان این طرح، اجرای آن را باعث بهبود عملکرد نمایندگان، سلامت بیشتر و افزایش کارآیی مجلس و همچنین جلوگیری از اقداماتی دانسته اند که می تواند باعث اخلال در ایفای نقش نمایندگی و یا فساد در میان نمایندگان شود.

آنان تاکید داشته اند که چنین نظارتی به تقویت موقعیت و اعتبار مجلس در میان مردم منجر می شود و در نتیجه، اقتدار این نهاد را افزایش می دهد.

در مقابل، مخالفان طرح نظارت مجلس بر نمایندگان گفته اند که نماینده مجلس به تشخیص رای دهندگان به این سمت برگزیده شده و باید در اجرای وظایف نمایندگی، آزادی عمل کافی داشته باشد و اگر تخلفی مرتکب شود، با رویگردانی مردم و یا پیگرد قانونی مواجه می شود و وجود دستگاه نظارتی دیگری در این زمینه ضرورت ندارد.

حق نشر عکس icana.ir
Image caption منتقدان طرح اجرای آن را باعث تضعیف اختیارات نمایندگان دانسته اند

به گفته آنان، طرح مصوب مجلس باعث می شود تا نمایندگان استقلال رای خود را بیش از پیش از دست بدهند زیرا این طرح به گونه ای تدوین شده است که نمایندگان اقلیت که ممکن است دیدگاهی متفاوت با حکومت یا اکثریت حاکم بر مجلس داشته باشند در معرض فشار قرار می گیرند.

به عنوان مثال، نظر هیات رئیسه، که قاعدتا منتخب جناح اکثریت است، همراه رای اکثریت نمایندگان، نقش اصلی را در تعیین اعضای هیات نظارت بر امور نمایندگان ایفا می کند و حضور فردی از جناح اقلیت در این هیات مستلزم جلب رضایت اکثریت است.

همچنین، در ماده دوم این طرح، تخلف نماینده در امور امنیتی گنجانده و به هیات نظارت بر امور نمایندگان اجازه داده شده است که به طور محرمانه و بدون حضور نماینده مورد نظر، به این موضوع رسیدگی و در این زمینه تصمیم گیری کند.

به گفته منتقدان این طرح، با توجه به اینکه در جمهوری اسلامی، تخلف امنیتی تعریفی بسیار گسترده دارد و در بسیاری موارد، فعالان و منتقدان سیاسی با همین اتهام محاکمه و مجازات می شوند، این بخش از طرح می تواند به نوعی تهدید مستمر علیه نمایندگان مخالف و یا منتقد تبدیل شود.

در مورد معیارهای اخلاقی و نحوه رفتار نمایندگان هم، که در این طرح از آن با عنوان "شئونات نمایندگی" نام برده شده است، هیات رئیسه منتخب اکثریت و مورد قبول حاکمیت است که این معیارها را تعیین می کند و می تواند ضوابطی را منظور دارد که صرفا مطلوب نهادهای دیگر حکومتی است.

طرح مصوب مجلس همچنین پیش بینی می کند که هیات نظارت، با همکاری چند کمیسیون دیگر مجلس، "منشور اخلاقی" نمایندگان حاوی تعهدات قانونی و اخلاقی نمایندگان را تعیین و اجرا می کند و چنین تمهیداتی می تواند به منزله تعیین چارچوب مشخص مورد نظر اکثریت مجلس برای فعالیت کلیه نمایندگان و الزام اقلییت به تبعیت از دیدگاه آنان باشد.

حق نشر عکس khamenei.ir
Image caption به گفته رئیس مجلس رهبر جمهوری اسلامی با نظارت مجلس بر نمایندگان موافق بوده است

یکی دیگر از انتقاداتی که به این طرح وارد شده به نقش شورای نگهبان در اجرای بخش هایی از آن ارتباط دارد که حتی در زمان تصویب طرح نیز مورد انتقاد نمایندگان قرار گرفت.

در ماده مربوط به مجازات نمایندگان متخلف، آمده است که در مورد مجازات های محرومیت موقت از شرکت در جلسات مجلس و کمیسیون های تخصصی و لغو اعتبارنامه نماینده، تصمیم هیات نظارت بر امور نمایندگان باید به تایید شورای نگهبان برسد.

هنگام رسیدگی به این ماده، برخی از نمایندگان این ماده را مغایر اصل ۹۳ قانون اساسی دانستند که مقرر می دارد که "مجلس شورای اسلامی بدون وجود شورای نگهبان اعتبار قانونی ندارد مگر در مورد تصویب اعتبارنامه نمایندگان و انتخاب شش نفر حقوقدان اعضای شورای نگهبان."

در همان‌حال، گفته شده است که آیت الله علی خامنه ای، رهبر جمهوری اسلامی نیز از نوعی نظارت مجلس بر رفتار نمایندگان حمایت کرده است.

علی لاریجانی، رئیس مجلس، در سخنانی که پائیز سال گذشته ایراد کرد، گفت که نظر آیت الله خامنه ای در باره نظارت مجلس بر نمایندگان "یک حرف متینی است که هر بخش حتی خود مجلس هم که نظارت بر سایر قوا دارد، یک نظارت بر خودی داشته باشد که این نوعی اصلاح خود است."

آقای لاریجانی در عین حال تاکید کرد که نظارت مجلس بر نمایندگان به معنی مخدوش کردن وظایف نمایندگی نیست بلکه نمایندگان "در مواردی مانند تحقیق و تفحص، سئوال کردن و استیضاح آزاد هستند و این نظارت به هیچوجه نباید اخلالی در این آزادی نمایندگان به وجود بیاورد."