مخالفان طرح سئوال از احمدی‌نژاد از چه نگرانند؟

محمود احمدی نژاد حق نشر عکس Reuters
Image caption آقای احمدی نژاد می‌گوید که در برابر حملات علیه دولت "سکوت الهام‌بخش وحدت" در پیش گرفته است، اما هشدار می‌دهد که این سکوت همیشگی نخواهد بود

طرح سئوال از محمود احمدی نژاد، رئیس جمهوری ایران که در تیرماه امسال با حدود ۱۰۰ امضاء به هیأت رئیسه مجلس این کشور ارائه شد، هنوز بحث برانگیز است.

در حالی که علی مطهری، یکی از طراحان اصلی این طرح در اعتراض به تلاش هیأت رئیسه مجلس برای مسکوت گذاشتن آن، از نمایندگی مجلس استعفا کرده است، کشمکش بر سر جمع آوری امضاهای بیشتر از یک سو و متقاعد کردن امضاء کنندگان به پس گرفتن امضاهایشان از سوی دیگر، همچنان ادامه دارد.

تعداد امضاهای باقی مانده پای طرح و هویت نمایندگانی که امضاهای خود را پس گرفته اند مبهم است، زیرا هیأت رئیسه هنوز حاضر نشده نام کسانی را که حمایت خود را از طرح پس گرفته اند منتشر کند.

از همه مهم تر اینکه پای "بزرگان نظام" به ماجرا کشیده شده است: محمدرضا باهنر، نایب رئیس مجلس می گوید که آنها "کش دادن" طرح سئوال را به مصلحت ندانسته اند، اما علی مطهری می گوید که شخصا به آیت الله علی خامنه ای، رهبر ایران در این مورد نامه نوشته و پاسخی دریافت نکرده است. او این سکوت را به معنای "رضایت یا بی نظری" رهبر ایران در مورد طرح سئوال تلقی می کند.

چرا این طرح تا این حد بحث برانگیز شده است؟ چرا در مورد هویت نمایندگانی که امضای خود را از این طرح پس گرفته اند این همه ابهام وجود دارد؟ و نگرانی احتمالی "بزرگان نظام" و هیأت رئیسه مجلس از عملی شدن سئوال از آقای احمدی نژاد چیست؟

مبنای طرح سئوال از رئیس جمهور ایران اصل ۸۸ قانون اساسی ایران است که بر اساس آن در صورتی که دست کم یک چهارم نمایندگان مجلس شورای اسلامی سئوالی را در مورد وظایف رئیس جمهور مطرح کنند، او موظف است در مجلس حاضر شود و به سوال نمایندگان پاسخ دهد.

در عمر ۳۳ ساله جمهوری اسلامی ایران، با وجود اینکه نخستین رئیس جمهور با رأی "عدم کفایت" مجلس از سمت خود برکنار شد، اجرای اصل ۸۸ قانون اساسی تاکنون سابقه نداشته است.

طرح سئوال از آقای احمدی نژاد تابستان امسال، در بحبوحه اختلافات دولت و مجلس ایران و پس از آن مطرح شد که او گفت این سخن آیت الله خمینی که "مجلس در رأس امور است" مربوط به گذشته بوده و در حال حاضر مصداق ندارد.

هنگامی که آقای احمدی نژاد در مقابل دستور آیت الله خامنه ای مبنی بر ابقای حیدر مصلحی در سمت وزیر اطلاعات مقاومت کرد و حدود ۱۱ روز به دفترش نرفت، امضاهای طرح سئوال از او بیشتر و تصمیم نمایندگان مجلس بر توضیح خواستن از او جدی تر شد.

اما با فروکش کردن آن بحران، طرح سئوال از آقای احمدی نژاد مسکوت ماند و تذکرهای گاه به گاه طراحان آن هم باعث اعلام وصول طرح توسط هیأت رئیسه مجلس نشد.

اکنون استعفای آقای مطهری بحث و جدل در مورد این طرح را دوباره زنده کرده است.

یکی دو نفر از نمایندگانی که خبر پس گرفتن امضای خود را به صورت علنی تأیید کرده اند، دلایلی چون توصیه کلی رهبر ایران به لزوم حفظ آرامش در فضای سیاسی ایران یا فشارهای بین المللی اخیر علیه حکومت این کشور را به عنوان دلایل تصمیم خود اعلام می کنند.

به نظر می رسد سایر نمایندگانی که امضای خود را پس گرفته اند، در آستانه انتخابات مجلس و در شرایطی که قرار است تا چند ماه دیگر خود را در معرض انتخاب رأی دهندگان قرار دهند، مایل نیستند که به عنوان کسانی شناخته شوند که در مقابل دولت آقای احمدی نژاد کوتاه آمده اند.

بنابراین دلیل صرف نظر کردن این دسته از نمایندگان از مطرح کردن سئوال از آقای احمدی نژاد، مثل هویت آنها روشن نیست.

به نظر می رسد آنچه باعث نگرانی "بزرگان نظام" و اعضای هیأت رئیسه مجلس از احضار آقای احمدی نژاد برای پاسخگویی به سئوالات نمایندگان شده است، تا حدود زیادی به ماهیت یکی از این سئوال ها بر می گردد.

طراحان سئوال از رئیس جمهور ایران می خواهند از او بپرسند که چرا در مقابل دستور رهبر ایران مبنی بر ابقای وزیر اطلاعات مقاومت کرده است.

شخصیت آقای احمدی نژاد و سابقه عملکرد او نشان می دهد که او احتمالا در پاسخ به این سئوال نخواهد پذیرفت که اشتباه کرده و در صدد توضیح دادن دلایل خود بر خواهد آمد.

این امر به این معناست که آقای احمدی نژاد در پشت تریبون مجلس از حق رئیس جمهور در انتخاب همکاران خود سخن خواهد گفت، مشکلاتی را که با آقای مصلحی داشته بیان خواهد کرد و نهایتا باعث خواهد شد که بحرانی که به دشواری و با پرداختن هزینه زیاد آرام شده است، دوباره بالا بگیرد.

از آن گذشته این احتمال وجود دارد که آقای احمدی نژاد از فرصتی که طرح سئوال در اختیار او می گذارد استفاده کند و ابتکار عمل را در جنگ فرسایشی با اصولگرایان منتقد دولت به دست بگیرد.

آقای مطهری در بخشی از استعفانامه خود به این امر اشاره کرده است: "[عده ای می گویند] آقای احمدی‌نژاد اکنون زخم خورده است و ممکن است در صحن علنی پروژه ای مانند مناظرات انتخاباتی را پیاده کند و شاید رهبر انقلاب نیز به خاطر همین ملاحظات مخالف [طرح سئوال] باشند".

آیت الله خامنه ای تردیدی باقی نگذاشته است که ترجیح می دهد دوره ریاست جمهوری آقای احمدی نژاد به هر نحو که شده به پایان برسد و بروز یک بحران سیاسی دیگر را به صلاح نمی داند.

او اخیرا به احتمال ایجاد تغییر در قانون اساسی ایران و حذف انتخابات ریاست جمهوری از آن اشاره کرده و گفته است که شاید انتخاب غیر مستقیم رئیس قوه مجریه به شیوه پارلمانی، یعنی توسط نمایندگان مجلس روش بهتری باشد.

رئیس مجلس و سخنگوی شورای نگهبان هم از این طرح استقبال کرده اند و محمد دهقان، یکی از اعضای هیأت رئیسه مجلس گفته است که شاید حتی انتخابات دور بعدی ریاست جمهوری در ایران انجام نشود.

بنابراین به نظر می رسد که رهبر ایران و هواداران او برای پیش بردن برنامه های خود نیاز به زمان دارند و نمی خواهند که ابتکار عمل را در مواجهه با آقای احمدی نژاد و حلقه یارانش از دست بدهند.

طرح سئوال از رئیس جمهور در مجلس می تواند بحرانی تازه ایجاد کند و این استراتژی را به خطر اندازد.

مطالب مرتبط