ایران و جبهه جدید؛ تشکیل قرارگاه دفاع سایبری

نبردهای سایبری حق نشر عکس AP
Image caption این قرارگاه مرکز دفاع در برابر حملات و تهدیداتی خواهد بود که در فضای اینترنت و شبکه های کامپیوتری و نرم افزاری ایجاد می شود

جمهوری اسلامی ایران بطور رسمی از تشکیل یک قرارگاه دفاع سایبری خبر داده است. این قرارگاه مرکز دفاع در برابر حملات و تهدیداتی خواهد بود که در فضای اینترنت و شبکه های کامپیوتری و نرم افزاری ایجاد می شود.

سردار غلامرضا جلالی رئیس سازمان پدافند غیرعامل در ایران روز هشتم آبان (۳۰ اکتبر) با اعلام اینکه دستور تشکیل قرارگاه دفاع سایبری به صورت رسمی به وی ابلاغ شد، گفت: "مأموریت قرارگاه دفاع سایبری رصد تهدیدات سایبری علیه زیرساخت های امنیت ملی کشور است".

وی در گفتگو با خبرگزاری مهر با اعلام این مطلب افزود: "از دیگر وظایف قرارگاه دفاع سایبری کشور اعلام هشدارهای ملی در برابر تهدیدات امنیتی علیه ایران، ایمن سازی زیرساخت ها در مقابل تهدیدات سایبری و ایجاد توان بازدارندگی در حوزه سایبری است".

ایران همانند بسیاری از کشورهای دیگر جهان در معرض تهدیدات سایبری قرار دارد و طی سالهای اخیر یکی از اهداف اصلی حملات ویروسی بر علیه برنامه غنی سازی اورانیوم خود بوده است.

در نتیجه عملیات مخرب یک ویروس بسیار پیشرفته موسوم به استاکس نت، کشورهایی مانند ایران، چین و هندوستان که از سیستم شبکه ای ساخت شرکت آلمانی زیمنس استفاده می کردند شاهد آلودگی شبکه های خود بودند. بر اساس آمارها ۶۰ درصد خسارت ایجاد شده توسط ویروس استاکس نت متوجه ایران شد. حدود ۴۵ هزار کامپیوتر در قالب شبکه های صنعتی مختلف در ایران و سایر کشورهای جهان به ویروس استاکس نت آلوده شدند.

پیچیدگی ویروس استاکس نت و موفقیت آن باعث شد بسیاری از شرکت های تخصصی ایمنی شبکه به این نتیجه برسند که نگارش و هدایت این ویروس در توان کشورها و بازیگران تخصصی معمولی نبوده و به احتمال قوی کشورهایی مانند آمریکا و اسرائیل در این حوزه دست داشته اند.

آمریکا و اسرائیل از نظر انگیزه و منافع حاصل از استاکس نت در ردیف نخست کشورهایی هستند که می توانند در چنین اقدام بی سابقه ای دست داشته باشند. برخی تحلیلگران نظیر رابرت دریفوس، تحلیلگر آمریکایی، معتقدند که دولت باراک اوباما رئیس جمهوری آمریکا عملا درگیر یک جنگ سایبری با جمهوری اسلامی ایران شده است.

تازه ترین برآوردهای سازمان های اطلاعاتی غربی البته نشان می دهد که جمهوری اسلامی ایران احتمالا توانسته تا صدمات استاکس نت را محدود و در نهایت جبران کند. روزنامه گاردین روز چهارشنبه دوم نوامبر از قول یک مقام رسمی که نامش را فاش نکرد نوشت که حمله ویروس استاکس نت به موفقیت محدودی دست یافت.

با این وجود، وقوع این حمله نگاه ایران به دفاع سایبری را وارد مرحله جدی تری کرد.

ساختار دفاع سایبری در ایران

سپاه پاسداران انقلاب اسلامی تشکیلات نسبتا منظمی برای فعالیت در فضای مجازی و سایبری در هر دو حوزه دفاعی و تهاجمی ایجاد کرده است. قاعدتا نهادها و وزارتخانه های دیگری مانند وزارت اطلاعات، دفاع و خارجه هم وضعیت مشابهی دارند با این تفاوت که مراکزی مانند وزارت اطلاعات و خارجه در فضای سایبری بیشتر بدنبال نفوذ برای جمع آوری اطلاعات از درون شبکه های دشمن و رقیب هستند.

حال غلامرضا جلالی اعلام کرده که جمهوری اسلامی ایران برای آمادگی جهت مقابله با تهدیدات و استفاده از فرصت های فضای سایبری نیازمند ایجاد ساختار مناسبی است. به گفته وی "در این رابطه ساختار مشترکی بین وزارت دفاع، سازمان پدافند غیرعامل کشور، وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات ایجاد کرده ایم که در این غالب مرکز دفاع سایبری بتواند پروژه ها و نرم افزارهایی که عمدتاً کارکردهای زیرساختی برای کشور دارد مانند نرم افزارهای کاربردی را با استفاده از ظرفیت های دانشگاه ها، شرکت های خصوصی و محققین تولید کند."

به گزارش خبرگزاری مهر وی رسالت قرارگاه دفاع سایبری را اجرایی کردن سیاست های کلی نظام ایران در رابطه با امنیت فضای تبادل اطلاعات دانسته است تا به گفته وی " یک دفاع همه جانبه از زیرساخت ها" عملی باشد.

پیشتر وب سایت روزنامه همشهری گزارش کرده بود که سردار مسعود جزایری معاون فرهنگی ستاد کل نیروهای مسلح در خصوص راه اندازی قرارگاه جنگ سایبری در ایران گفته بود "اسناد بالا دستی در این رابطه تهیه شده و در شورای عالی امنیت ملی و شورای عالی انقلاب فرهنگی و مجموعه رده های مختلف نیروهای مسلح مورد تبیین قرار گرفته و بزودی شاهد راه اندازی فاز اجرایی قرارگاه سایبری در کشورخواهیم بود".

رفته رفته ایجاد ساختار دفاع سایبری در ایران در حال شکل گرفتن است. در این راستا قرار است یک برنامه ۵ ساله تدوین شود و کنفرانس ها و مانورهای سایبری در دستور کار قرار خواهد گرفت. به گفته آقای جلالی "تهیه و تدوین اسناد اجرایی و کاربردی برای دفاع سایبری از کشور در دستور کار است". قرار است بهمن ماه امسال هم همایش دفاع سایبری در ایران برگزار شود.

اهمیت یافتن فضای سایبر

Image caption برخی تحلیلگران نظیر رابرت دریفوس، تحلیلگر آمریکایی، معتقدند که دولت باراک اوباما رئیس جمهوری آمریکا عملا درگیر یک جنگ سایبری با جمهوری اسلامی ایران شده است

جمهوری اسلامی ایران برای سرمایه گذاری در حوزه دفاع سایبری و افزایش توانایی در این حوزه دلایل کافی دارد. این اهمیت در نتیجه حملات ویروسی به برنامه هسته ای ایران خود را به شکل ملموسی جا انداخته است. روشن شدن اهمیت این مساله فقط به حمله ویروس استاکس نت محدود نمی شود.

استفاده از اینترنت و شبکه های اجتماعی در میان جمعیت جوان ایران در حال افزایش است. استفاده چشمگیر از اینترنت توسط بخش معترض جامعه ایران به انتخابات جنجال برانگیز ریاست جمهوری ۱۳۸۸ هم باعث شده تا مسئولان جمهوری اسلامی به سمت سیاست های نظارتی و کنترلی حرکت کنند، چرا که ارتباط بخش هایی از جامعه با جهان بیرون و انتقال اخبار نامطلوب از نظر نظام حاکم توسط کاربران اینترنت برای جمهوری اسلامی یک تهدید بشمار می رود.

سردار احمدی مقدم فرمانده پلیس ایران چندی پیش از تشکیل پلیس فضای سایبر خبر داده بود. علت تشکیل چنین تشکیلاتی بیشتر بدان دلیل است که با افزایش ضریب نفوذ اینترنت در ایران در حوزه های اجتماعی، صنعتی و بانکی و غیره، نگرانی از صدمات احتمالی نیز افزایش زیادی یافته است.

به گفته سرلشگر محمد علی جعفری، "فضای اینترنت یکی از ابزارهای اصلی سازماندهی، اطلاع‌رسانی و ‌هدایت استکبار برای اقدامات کف خیابانی در فتنه ۸۸ بود".

سپاه پاسداران با سرمایه گذاری مالی و انسانی سنگین در حوزه اینترنت و ایجاد وب سایت هایی مانند "گرداب" به مقابله با این روند پرداخت.

فرمانده سپاه پاسداران هم به این موضوع اذعان کرده و گفت "این آمادگی‌ که سپاه در خود ایجاد کرد، زمینه‌ساز شناسایی و مقابله با این شبکه‌ها شد و توانست اینها را تا حد زیادی کنترل کند...هرچند ضربه‌های زیادی به شبکه‌های اصلی دشمن وارد شده اما باز در حال بازسازی و ارتباط گیری هستند که البته تحت شناسایی و اشراف ما قرار دارند".

در همین رابطه، ۳۱ اردیبهشت ۱۳۸۹ ابراهیم جباری یکی از فرماندهان سپاه پاسداران جمهوری اسلامی برای اولین بار اعلام کرد که ارتش سایبری، عامل هک بسیاری از پایگاه‌های منتقدان و مخالفان جمهوری اسلامی، متعلق به سپاه است. این فرمانده سپاه گفت که ارتش سایبری ایران دومین ارتش جنگ اینترنتی در جهان به شمار می‌رود.

این ادعا اگرچه از سوی کارشناسان مستقل و نهادهای معتبر مورد تایید قرار نگرفته اما این نگرانی در میان کشورهای غربی و دیگران وجود دارد که اقدامات تهاجمی و توان ایران در فضای سایبری باید جدی گرفته شود.

ضربه های متقابل ایران در حوزه سایبر

حق نشر عکس a
Image caption از یک شناسه جعلی ساخته شده برای نفوذ به فعالیت کاربران اینترنتی گوگل ۳۰۰ هزار بار استفاده شده بود. تقریبا تمام موارد کاربری از این محصول جعلی از ایران بعمل آمده بود

توان بالقوه و بالفعل جمهوری اسلامی در حوزه دفاع و انجام عملیات تهاجمی (هک) در فضای سایبری اگرچه در سطح کشورهایی مانند آمریکا، هندوستان، چین و بریتانیا نیست اما این بدان معنا نیست که این کشور در این حوزه فاقد توان مانور باشد.

اگرچه مقامات ارشد نظامی یا سیاستمداران ایرانی به طور مستقیم مسئولیت اقدامات تهاجمی سایبری را بر عهده نگرفته اند، با این وجود برخی گزارش ها و قرائن حاکی از آن است که اقداماتی از سوی ایران در این زمینه انجام شده است.

به عنوان نمونه، در ماه اوت سالجاری میلادی، یک عملیات نفوذ و جعل شناسه های امنیتی (SSL) از یک شرکت هلندی به نام دی جی نوتار (DigiNotar) انجام شد. بر اساس یک گزارش رسمی تهیه شده برای دولت هلند در ارتباط با دامنه و تبعات این نفوذ، عوامل مربوط به جمهوری اسلامی ایران با این حمله مرتبط بودند.

به نظر می رسید که این اقدام بیشتر برای ایجاد امکان جاسوسی روی فعالیت اینترنتی کاربران در ایران بود چرا که بر اساس گزارش رسمی دولت هلند از شناسه های جعل شده امنیتی بر علیه یاهو، فیس بوک، گوگل و دیگران استفاده شده بود.

براساس گزارش وب سایت انگلیسی شبکه تلویزیونی الجزیره یک تحقیق انجام شده توسط یک شرکت رایانه ای به نام فاکس آی تی (FOx-IT) نشان داد که از یک شناسه جعلی ساخته شده برای نفوذ به فعالیت کاربران اینترنتی گوگل ۳۰۰ هزار بار استفاده شده بود. تقریبا تمام موارد استفاده از این محصول جعلی از ایران انجام شده بود.

این گزارش نتیجه گرفت که با توجه به اینکه ۹۹ درصد استفاده از این شناسه های جعلی از ایران بود، این اقدام با هدف رهگیری و جاسوسی علیه کاربران اینترنت در ایران صورت گرفته بود.

همچنین استفاده به عمل آمده از دستاوردهای این نفوذ نشان می داد که نظام ایران احتمالا تلاش کرد تا از این اقدام برای جمع آوری اطلاعات از سازمان های اطلاعاتی در آمریکا و اسرائیل هم بهره برداری کند.

این تنها یک مورد از رشته اقداماتی بود که به دولت ایران یا عوامل مرتبط با حکومت ایران ربط داده شد. تلاش برای هک وب سایت هایی که از نظر جمهوری اسلامی ایران مغرض و معاند تلقی می شدند موارد متعددی را شامل می شود.

توانایی زیرساختی ایران در فضای سایبر

حق نشر عکس Getty
Image caption جمهوری اسلامی ایران در کنار حوزه های موشکی و تسلیحاتی اش، روی حوزه سایبر و جنگ الکترونیک هم متمرکز شده است

صرفنظر از نمونه های یاد شده برای اقدامات تهاجمی سایبری ایران، بخشی از اظهارات مقامات نظامی و سیاسی این کشور در خصوص توان دفاع و تهاجم سایبری به شکل قابل درکی اغراق آمیز است. ولی همین نکته هم گویای آن است که جمهوری اسلامی ایران در کنار حوزه های موشکی و تسلیحاتی اش، روی حوزه سایبر و جنگ الکترونیک هم متمرکز شده است.

رضا تقی پور، وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات ایران گفته است "امروز می بینیم که فرزندان انقلاب اسلامی ماهواره امید به فضا پرتاب می کنند و به سامانه های پیچیده کنترل موشک های دوربرد دست پیدا کرده اند و به همین دلیل دنیا مسحور فناوری های جنگ الکترونیک کشور ما است".

با نگاهی به گزارش های تهیه شده توسط موسسات دولتی و کارشناسی غیر ایرانی مشخص می شود که حرکت ایران برای تبدیل شدن به یک قدرت اینترنتی توسط دیگر بازیگران بین المللی جدی گرفته می شود. ایران برای تامین تکنولوژی مورد نیاز خود برای کنترل و سانسور اینترنت و کسب توانایی های سایبری توانسته از تجریه و توانایی کشورهایی مانند چین استفاده کند و در موارد مقتضی، یافته های خود را در اختیار گروه ها و کشورهای متحد خود، مثلا سوریه، قرار دهد.

برخی گزارش های تخصصی معتقدند که ایران زیرساخت بالقوه قابل تاملی در حوزه سایبر در اختیار دارد. برخی گزارش ها شمار شرکت های دست اندرکار در حوزه انفورماتیک در ایران را بیش از ۵۰۰ شرکت می دانند. از همین روست که ترکیب وجود اراده در نزد مقامات جمهوری اسلامی ایران و زیرساخت موجود باعث شده تا ناظران بیرونی با دقت و توجه بیشتری رفتارهای ایران در حوزه سایبری را دنبال کنند.

مطالب مرتبط