برنامه اتمی ایران؛ چرا تحریم‌ها تاثیر زیادی ندارد؟

سفارت بریتانیا حق نشر عکس Getty Images
Image caption سفارت بریتانیا در خیابان فردوسی و اقامتگاه دیپلماتیک و مرکز فرهنگی بریتانیا در باغ قلهک تهران بعد از ظهر ۸ آذر (۲۹ نوامبر) مورد حمله گروهی از معترضان به سیاست های بریتانیا قرار گرفت

تظاهرکنندگان ایرانی ادعا می کنند یورش به سفارت بریتانیا در تهران پاسخی به نقش برجسته لندن در اعمال تحریم های شدیدتر اقتصادی علیه ایران است.

امکان دارد سیاست داخلی ایران نیز نقش بسزایی در این غائله داشته باشد: نزاع قدرت در میان محافظه کاران حاکم جمهوری اسلامی هم ممکن است تا حدودی خیزش تنش ها در روابط ایران و بریتانیا را توجیه کند.

اما تردیدی نیست که در زمینه تلاش برای اعمال فشار فزاینده بر تهران بریتانیا بازیگری فعال بوده است.

تازه ترین گزارش آژانس بین المللی انرژی اتمی که ماه پیش منتشر شد، در پایتخت های غربی به عنوان تصویری نگران کننده از ابعاد احتمالی نظامی برنامه هسته ای ایران تلقی شد.

بخش عمده اسناد این گزارش تازه نبود، ولی در کنار همدیگر، چنین نشان می داد که ایران هنوز باید درباره غیرنظامی بودن برنامه اتمی خود اطمینان و توضیح بدهد.

اهداف مالی

تحریم های تازه غرب علیه ایران در پی گزارش آژانس اعمال شده و ظاهرا فضای اقتصادی را برای ایران تنگ تر کرده است.

دولت بریتانیا ارتباطش را با کلیه موسسات مالی ایران، از جمله بانک مرکزی، قطع کرد؛ این اولین باری است که بخش بانکداری یک کشور به طور کلی از داد و ستد مالی با بریتانیا محروم می شود.

دولت باراک اوباما نیز بانک مرکزی ایران را "منبع اصلی نگرانی ها درباره پولشویی" معرفی کرد.

باز هم هدف ضربه زدن به بخش مالی ایران بود. بریتانیا و آمریکا هر دو می کوشند کسب و کار برای ایران در خارج از مرزها سخت تر شود.

تصویری ناقص

البته همه این تحریم ها یکجانبه بود. گزارش تازه آژانس، چین و روسیه را راضی نکرد تا دور تازه ای از تحریم های بین المللی علیه ایران را در شورای امنیت سازمان ملل به رای بگذارند.

این یکی از مشکلات اصلی تحریم های جمهوری اسلامی است. در واقع کشورهای مختلف، سیاست های متفاوتی در مورد اجرای تحریم ها علیه ایران دارند . حتی تحریم های موجود سازمان ملل را هر دولتی مطابق منافع خودش اجرا می کند.

برآیند این تحریم ها این است که تجارت و کسب و کار برای ایرانیان سخت می شود اما اتکای فزاینده ایرانی ها به چین به عنوان شریک تجاری (نقش چینی ها در اقتصاد ایران افزایش قابل ملاحظه ای داشته) به ایران امکان می دهد تا راه های تازه ای برای دور زدن تحریمهای مالی بیابد.

اگر در صادرات و واردات ایران پای پرداخت های خارجی به ویژه دلار به میان بیاید، آن وقت ایرانی ها می توانند با شرکای تجاری خود معاملات پایاپای کنند.

باز این بحث همیشگی مطرح می شود که آیا تحریم کارساز است؟ یا تا چه مدتی باید اعمال شود؟ هدفش چیست؟ برای انزوا، مهار یا تهدید است؟

رهبران غربی تاکید می کنند که از تحریم ایران اساسا دو هدف را دنبال می کنند.

یک هدف مهار فعالیتهای اتمی ایران از راه محدود کردن دسترسی این کشور به فناوری و تجهیزات پیشرفته است.

هدف دیگر این است که از راه فشار به افراد و بخش های مهم اقتصاد ایران، حکومت جمهوری اسلامی تشویق شود به میز مذاکره بازگردد.

اما تمام نشانه ها حاکی از آن است که این رویکرد فقط تاثیری نسبی داشته است.

دشوار می توان گفت که فعالیتهای اتمی ایران چقدر محدود شده است. به گفته مقامهای آژانس و دیپلماتهای غربی، برنامه اتمی ایران در چند جبهه پیشرفتهایی آهسته ولی مستمر داشته است.

با این حال روشن نیست که چقدر شتاب تحقیقات ایران بخاطر تحریمها کند شده، برنامه های خرابکاری خارجی چقدر تاثیر داشته و شتاب برنامه اتمی ایران چقدر تحت تاثیر خط مشی های رهبری سیاسی ایران است.

تلاش مشترک

اما تحریم ها از نظر اعمال فشار به ایران برای بازگشت به میز مذاکره کمتر موفق بوده است.

شاید به همین دلیل باشد که دولت آقای اوباما در کنار حمایت از تدابیر سختگیرانه تر، می کوشد چین و روسیه را بسیج کند.

نه مسکو و نه پکن مایل نیستند که ایران به جنگ افزار اتمی مسلح شود.

اما ائتلاف بین المللی علیه ایران پراکنده تر از گذشته به نظر می رسد.

با نزدیک شدن زمان انتخابات ریاست جمهوری آمریکا و روسیه و افزایش ناخشنودی اسرائیل و سردرگمی در سراسر خاورمیانه، شاید دور تقریبا قابل پیش بینی گزارش های آژانس، تحریم های سختگیرانه تر و سپس فراخوان برای تحریم های بیشتر به پایان برسد.

مطالب مرتبط