روز دانشجو: زندان و حبس و محرومیت از تحصیل

فعالان دانشجویی در زندان حق نشر عکس NO CREDIT
Image caption پس از انتخابات دهمین دور ریاست جمهوری، بسیاری از فعالان دانشجویی بازداشت و در زندان به سر می‌برند

همزمان با ۱۶ آذرماه، روزی که در ایران به عنوان "روز دانشجو" شناخته می شود، بیش از دهها فعال دانشجویی در زندان های مختلف ایران محبوس هستند.

روز شانزده آذر، برای یادبود اعتراض دانشجویان در دوران حکومت پهلوی و کشته شدن سه دانشجو در سال ۱۳۳۲ به عنوان "روز دانشجو" نامگذاری شد. اما دانشجویان و فعالان دانشجویی معتقدند برخورد با دانشجویان تنها محدود به آن مقطع نبود و در سالهای پس از انقلاب نیز بارها دانشجویان مورد بی مهری و خشونت قرار گرفته‌اند. از حوادث سال۱۳۷۸کوی دانشگاه به عنوان یکی از نقاط عطف برخورد خشن با دانشجویان یاد می‌شود.

هرچند به گفته فعالان دانشجویی، هیچ کدام از این رفتارها و حتی فشارها باعث فراموش شدن مطالبات توسط دانشجویان نشده و تنها آنها را برای پیگیری و اعلام اعتراض هایشان مصمم تر کرده است.

اما پس از انتخابات دهمین دوره ریاست جمهوری و اعتراض‌های گسترده به نتایج آن، گزارش ها از برخورد خشونت آمیز با دانشجویان و صدور احکام حبس طولانی مدت برای آنان افزایش یافت.

دانشجویان ستاره‌دار و زندان‌های طولانی مدت

به گفته فعالان دانشجویی از زمان روی کارآمدن دولت آقای احمدی‌نژاد بحث "ستاره‌دار" شدن دانشجویان در دستور کار وزارت علوم قرار گرفت. فعالان دانشجویی موضوع محروم شدن از تحصیل را از پس از انقلاب به ویژه در دوره دکترا مسئله‌ای چندان تازه عنوان نمی‌کنند. اما نوع این برخوردها پس از انتخابات ریاست جمهوری متفاوت توصیف می‌شود. مسئولان وزارت علوم و شخص رئیس جمهوری بارها گفته اند که آنچه "ستاره دار بودن" دانشجویان خوانده می شود، شیوه ای برای شناسایی و تمایز دانشجویان مخالف دولت نیست، اما بعضی دانشجویان با استناد به روایت های شخصی و مشاهدات عینی خود، نظری دیگر دارند.

نمونه آن مجید دری دانشجوی منتقد دولت دانشگاه علامه طباطبایی است که به علت فعالیت دانشجویی از تحصیل محروم شد. او که عضو شورای دفاع از حق تحصیل است، پس از انتخابات ریاست جمهوری بازداشت و به شش سال زندان و تبعید به زندان بهبهان محکوم شد. در حال‌حاضر نیز در زندان بهبهان دوران محکومیتش را می گذراند.

او به مناسبت روز دانشجو از زندان بهبهان نامه ای را نوشته که در بخشی از آن آمده است: "شرایط، نامناسب است، درست. هزینه ها بالاتر رفته، درست. فشارها دوچندان شده، درست. تغییر عناوین کتاب‌های دانشگاهی که تعبیر به انقلاب فرهنگی دوم می‌شود را می‌توان در مقابلش سکوت کرد؟ نمی‌دانم؟"

آقای دری در پایان نامه خود نوشته "با امید روزهای بهتر، آینده درخشان و سرزمینی سبز. همه می‌دانند دانشگاه هنوز زنده است و دانشجو همچنان پیشرو."

ضیا نبوی هم از جمله دانشجویان ستاره‌داری است که در سال ۱۳۸۷ در مقطع کارشناسی ارشد قبول، اما به علت فعالیت سیاسی خود از تحصیل محروم شد. او پس از انتخابات، بازداشت و به ده سال حبس در زندان ایذه محکوم شد.

پنج دانشجوی زندانی دیگر(جواد علیخانی، آرش صادقی، مصطفی نیلی، سید مهدی خدایی و پیمان عارف) نیز به مناسبت روز دانشجو بیانیه‌ای را منتشر کرده‌اند.

در بخشی از این بیانیه آمده است: "روی سخنمان با شما یاران دبستانی مان است تا بدانید تمامیت خواهان به خوبی نقش نقادانه و استبداد ستیز انه نهاد دانشگاه پی برده اند و از این حیث تمام توان خود را صرف تهی کردن معنا و کارکرد ذاتی دانشگاه و دانشجو خواهند کرد تا بلکه دانشگاه به ابزاری برای رسیدن به مطامع ایدئولوژیک و سیاسی انحصارطلبان تنگ نظر مبدل گردد. با آگاهی نسبت به این امر است که مسئولیت خطیر شما در حفظ استقلال دانشگاه و پای فشاری بر آزادی آکادمیک برای نیل به جامعه ای آزاد می تواند نقشه های شوم تمامیت خواهان را نقش بر آب کند."

حق نشر عکس non
Image caption کاردستی که مهدیه گلرو دانشجوی زندانی در داخل زندان درست کرده است

براساس اطلاعات ارسالی توسط فعالان دانشجویی حدود هشتاد دانشجو درپی انتخابات ریاست جمهوری سال ۱۳۸۸ و اعتراض‌های پس از آن بازداشت شده و برخی از آنها به زندان‌های طولانی مدت محکوم شده‌اند. نام و سابقه تنها سی نفر از این بازداشت شدگان مشخص و اعلام شده است. مجید توکلی و بهاره هدایت از جمله این بازداشت شدگان هستند.

بهاره هدایت از اعضای دفتر تحکیم وحدت است که پس از انتخابات بازداشت به نه سال و نیم زندان محکوم شد. او دوران محکومیتش را در زندان اوین می‌گذراند.

مجید توکلی، دیگر فعال دانشجویی ایران است که او نیز به هشت سال و شش ماه زندان، پنج سال محرومیت از فعالیت سیاسی و پنج سال ممنوعیت خروج از کشور محکوم شده است.

فعالان دانشجویی معتقدند دانشجو همیشه به عنوان نقطه شروع اعتراض‌ها مورد توجه قشرهای مختلف بوده و به همین دلیل است که چنین برخوردهایی با فعالان دانشجویی صورت می‌گیرد تا محیط دانشگاه خنثی بماند و دانشجویان دست به حرکت‌های اعتراضی و یا صنفی نزند.

اما تنها محکومیت های بلند مدت نیست که دانشجویان با آن روبرو هستند. بسیاری از آنها نیز در وضعیت نامشخصی به سر می‌برند، مانند کوهیار گودرزی و پیمان عارف.

این دو فعال دانشجویی بعد از گذراندن دوران محکومیت آزاد شدند. اما آقای گودرزی در مردادماه مجددا بازداشت شد و همچنان در بازداشت است. مادر این فعال دانشجویی نیز از مردادماه امسال در زندان کرمان محبوس است.

پیمان عارف، دیگر فعال دانشجویی که بعد از گذراندن دوران محکومیت به زندان و تحمل ۷۴ ضربه شلاق (به اتهام توهین به محمود احمدی نژاد، رئیس جمهوری ایران) از زندان آزاد شد.اما بار دیگر در ۱۰ آبان ماه بازداشت و روانه زندان شد.

در برخی موارد خانواده‌های فعالان دانشجویی نیز تحت فشار قرار می گیرند و یا دادگاهی و محکوم به زندان می‌شوند. مهدیه گلرو، فعال دانشجویی و از اعضای شورای دفاع از حق تحصیل از جمله این گروه است. او به دوسال و شش ماه زندان محکوم شده است. همسر او، وحید لعلی‌پور که فعالان دانشجویی می‌گویند سابقه فعالیت سیاسی ندارد نیز در اول شهریور ماه ۱۳۹۰، همزمان با سومین سالگرد ازدواجش بازداشت و برای گذراندن محکومیتش روانه زندان شد.

آرش صادقی، دیگر دانشجویی است که عضو ستاد ۸۸ میرحسین موسوی در انتخابات بود و در شش دی ماه بازداشت شد. مادر آقای صادقی در جریان حمله ماموران برای بازداشت فرزندش دچار ایست قلبی شد و جان سپرد.

فضای دانشگاه‌ها 'امنیتی است'

اما تنها بازداشت و زندان نیست که در روز دانشجو مورد توجه قرار گرفت، فضای امنیتی دانشگاه‌ها پس از انتخابات از دیگر موارد مورد اعتراض فعالان دانشجویی بوده است.

برخی از این فعالان دانشجویی که مدتی را پس از انتخابات در زندان و حبس بوده و در حال حاضر به خارج از ایران آمده‌اند، با اشاره به اینکه در زمان ریاست جمهوری محمد خاتمی نیز فضای دانشگاه‌ها و فعالیت دانشجویی آزاد نبود، می‌گویند که پس از انتخاب محمود احمدی نژاد این شرایط به مراتب سخت‌تر شده ومسئولان می‌کوشند تا در دانشگاه‌ها دیگر فعالیت سیاسی و صنفی چندانی انجام نشود.

به گفته سلمان سیما، یکی از فعالان دانشجویی، نمونه چنین برخوردهایی، سرکوب تشکل‌های صنفی دانشگاه‌ها است.

به اعتقاد این فعال دانشجویی نهادهای حکومتی تلاش گسترده‌ای برای انحلال تشکل‌های دانشجویی منتقد و تاسیس تشکل‌های مدافع حکومت با اسامی مشابه انجام دادهند. نمونه آن انحلال انجمن اسلامی دانشگاه امیرکبیر و تشکیل مجدد آن توسط بسیج دانشجویی در این دانشگاه است.

بازنشسته شدن استادان دانشگاه‌ها از دیگر مواردی بوده که اعتراض دانشجویان را برانگیخت، اما این اعتراض ها به جایی نرسید. نریمان مصطفوی از اعضای سابق دفتر تحکیم وحدت طیف علامه طباطبایی پیشتر دلیل این نوع برخورد را نگرش جدید به دانشگاه به ویژه در رشته های مربوط به علوم انسانی عنوان کرد و ریشه آن را هم سخنان رهبر ایران در خصوص رشته های علوم انسانی دانست.

بازنشسته کردن اجباری اساتید دانشگاه‌ها از دیگر اقدامات دولت آقای احمدی نژاد از سال ۱۳۸۴ به بعد است.

روند بازنشستگی اساتید در سال ۱۳۸۹ شدت گرفت و دانشجویان معتقدند این وضعیت شامل استادانی که اسم و رسم چندانی ندارند و کاری به مسایل سیاسی نداشتند، نشده است.

به گفته فعالان دانشجویی، بازنشستگی اساتید شامل استادان برجسته شده است؛ به گفته آنان استادانی که بعضی اوقات در کلاس های آنها جایی برای نشستن نبود، به دلیل تاثیر گذاری و نگرش متفاوت با نگرش حاکم، به اسم بازنشستگی و انتقال اجباری به دانشگاه های دیگر از فعالیت بازداشته شدند.

بحث تفکیک جنسیتی نیز از دیگر موضوعاتی بوده که در دوران آقای احمدی نژاد به شکل گسترده ای مطرح شده است.

این طرح توسط وزارت علوم ابلاغ شد و در ابتدای سال تحصیلی ۱۳۸۹، دانشگاه صنعتی شریف و دانشگاه مازندران اعلام کردند که بعضی کلاس‌های درس را با جداسازی دختران و پسران دانشجو آغاز کرده اند.

برخی دانشجویان به انجام چنین طرحی اعتراض کردند، اما محمود احمدی نژاد گفت که از وزیر علوم خواسته است که طرح تفکیک جنسیتی را متوقف کند. این در حالی است که اعضای مجلس خبرگان رهبری در بیانیه پایانی اجلاس خود خواهان اجرای این طرح شدند.

به اعتقاد فعالان حوزه دانشجویی تمامی این "بگیر و ببندها و فشارها" به منظور "پیشگیری" است؛ پیشگیری از رویدادهایی که ممکن است در آینده باعث تحولات گسترده شود که چندان به مذاق مخالفان فعالیت دانشجویی خوش نخواهد آمد.

فعالان دانشجویی زندانی در ایران
نام وضعیت نام وضعیت
کوهیار گودرزی بازداشت موقت و بی اطلاعی از وضعیت وی بهاره هدایت نه سال و نیم زندان
مجید دری شش سال زندان و تبعید به زندان بهبهان علی اکبر محمد زاده شش سال زندان
ضیا نبوی ده سال زندان و تبعید به زندان ایذه مجید توکلی هشت سال و شش ماه زندان، پنج سال محرومیت از فعالیت سیاسی و پنج سال ممنوعیت از خروج از کشور
جواد علیخانی بازداشت و زندان امید کوکبی دانشجوی دانشگاه تگزاس - بازداشت و وضعیت نامعلوم
آرش صادقی سه سال زندان عاطفه نبوی چهارسال زندان همسر وی نیز دو سال حکم دریافت کرد
مصطفی نیلی سه سال و شش ماه زندان فرزاد مددزاده پنج سال زندان و تبعید به زندان رجایی شهر
مهدی خدایی هفت سال زندان شبنم مددزاده پنج سال زندان و تبعید به زندان رجایی شهر
پیمان عارف بازداشت موقت حسن اسدی زیدآبادی پنج سال زندان و صد هزارتومان جریمه نقدی
مهدیه گلرو دوسال و شش ماه زندان علی عجمی دو سال زندان
وحید لعلی‌پور یک سال زندان - همسر خانم گلرو حسام سعادت سه سال زندان
علی ملیحی چهار سال زندان سعید جلالی فر دو سال زندان

مطالب مرتبط