همایش بررسی وضعیت حقوق بشر ایران در سوئد

لوگوی مجمع سوئدی همکاری و توسعه بین المللی (سیدا) حق نشر عکس Sida
Image caption این همایش یکی از مجموعه برنامه های مجمع سوئدی همکاری و توسعه بین المللی (سیدا) در مورد وضعیت حقوق بشر در ایران بود

روز جمعه ۱۶ دسامبر ۲۰۱۱ (۲۵ آذر ۱۳۹۰)، همایشی با عنوان "چه اتفاقی در ایران خواهد افتاد؟"در رابطه با وضعیت حقوق بشر در ایران در شهر استکهلم، پایتخت سوئد، برگزار شد.

در این همایش که به همت تئاتر ملی سوئد و مجمع سوئدی همکاری و توسعه بین‌المللی (سیدا) برگزار شد، مهرانگیزکار، رؤیا طلوعی و آرشام پارسی در محل تئاتر ملی سوئد، و مهناز افخمی و پیام اخوان از طریق اسکایپ حضور داشتند.

کارشناسان حاضر در همایش یادشده، با هدف ارائه اطلاعات به علاقه‌مندان سوئدی، گزارش‌هایی حول محورهای وضعیت زنان، همجنس‌گرایان، اقلیت‌های قومی و مذهبی و همچنین مجازات اعدام در ایران ارائه دادند و علاقه‌مندان مباحث حقوق بشری، می‌توانستند این برنامه را به‌طور همزمان و زنده از طریق شبکه اینترنت نیز پیگیری کنند.

همایش یادشده یکی از سلسله برنامه‌های پروژه سه ساله "آوای تغییر" بود که از دوسال پیش به همت تئاتر ملی سوئد آغاز شده و تا به امروز بیش از بیست برنامه درباره وضعیت حقوق بشر در ایران برگزار کرده است.

در بخش نخست همایش، رویا طلوعی، فعال حقوق زنان که در حال حاضر در آمریکا زندگی می‌کند، برای حاضران در جلسه سخن گفت و تمرکز سخنان او بر وضعیت حقوق بشر با تاکید بر موقعیت زنان کرد بود.

او در سخنان روایت‌گونه خود، با اشاره به حجاب اجباری، عدم رعایت حقوق زنان و نقض حقوق اقلیت‌های ملی، به اعدام فعالان اجتماعی کرد پرداخت و به حبس طولانی‌مدت یکی از فعالان مدنی، محمدصدیق کبودوند در ایران اشاره کرد.

حق نشر عکس
Image caption رویا طلوعی گفت: "جنبش زنان کرد بخشی از جنبش فراگیر زنان ایران برای رسیدن به آزادی، برابری و دستیابی به صلح است. ما نمی‌خواهیم برای رسیدن به دموکراسی در ایران از بمب و موشک استفاده شود."

خانم طلوعی گفت: "با وجود تمام برخوردهای خشونت‌آمیزی که با کردها شده است آنها خواهان این هستند که با مسالمت و رویکرد صلح‌آمیز به مبارزه برای تغییرات اجتماعی بپردازند."

او با اشاره به این که جمهوری اسلامی نسبت به مبارزات صلح‌آمیز فعالان اجتماعی بی‌اعتناست توضیح داد: "پیش از این نیز عبدالرحمن قاسملو با رویکرد صلح‌آمیز بر سر میز مذاکره رفت اما کشته شد."

به گفته وی، زنان کرد نیز به مبارزه صلح‌آمیز اعتقاد دارند و خواهان خشونت نیستند: "جنبش زنان کرد بخشی از جنبش فراگیر زنان ایران برای رسیدن به آزادی، برابری و دستیابی به صلح است. ما نمی‌خواهیم برای رسیدن به دموکراسی در ایران از بمب و موشک استفاده شود."

دموکراسی، راهی طولانی

مهناز افخمی، پژوهشگر و فعال حقوق زنان در خاورمیانه که از طریق اسکایپ برای حاضران در جلسه سخن می‌گفت، با اشاره به مبارزه طولانی زنان در تاریخ معاصر ایران بر این نکته تاکید کرد که راه رسیدن به دموکراسی، راهی طولانی است: "نمی‌شود یک روز صبح بلند شویم و تصمیم بگیریم که همه‌چیز را تغییر بدهیم."

این پژوهشگر ساکن آمریکا که در حاضر با بنیاد مطالعات ایران نیز همکاری می‌کند و از سال ۱۹۹۵ سازمان بین‌المللی آموزش و همکاری زنان را در آمریکا بنیان گذاشته است، با اشاره به این که دموکراسی راهی مرحله به مرحله و صلح‌آمیز دارد، گفت: "مسئله این است که باید به مردم آموزش داده شود. به‌خصوص لازم است زنان خاورمیانه بیش از پیش از سیستم‌های ارتباطی نوین در این راه استفاده کنند."

مهنار افخمی که مولف کتاب‌ها و مقاله‌های متعدد در زمینه حقوق زنان است، خود را یک ملی‌گرا دانست و گفت: "آرزوی من این است که ایران به وضعیتی برسد که ضمن حفظ جغرافیای آن و تمامیت ارضی آن همه اقوام رنگارنگ آن از حقوق راستین خود برخوردار شوند."

حقوق بشر در میان مردم

مهرانگیز کار، وکیل، روزنامه‌نگار و فعال اجتماعی، نخست نگاهی کلی به وضعیت حقوق بشر در ایران کرد و سپس به حوزه‌های مختلف اجتماعی پرداخت.

او گفت: "مشکل اساسی از قانون اساسی کشور ما آغاز می‌شود که نمی‌تواند قانونی دموکراتیک باشد چون با مذهب درآمیخته است. در چنین شرایطی رسیدن به ایده برابری ممکن نیست."

حق نشر عکس
Image caption مهرانگیز کار گفت: "در حال حاضر نمی‌دانیم چه اتفاقی در راه است. فقط امیدوارم نابردباری جامعه جهانی، منجر به حمله نظامی به ایران نشود. "

نیمی از شرکت‌کنندگان همایش "چه اتفاقی در ایران خواهد افتاد؟" را علاقه‌مندان سوئدی تشکیل می‌دادند و مهرانگیز کار به همین دلیل دهه به دهه حقوق بشر در ایران را برای آنها بررسی کرد و گفت: "در دهه نخست پس از سال‌های انقلاب اصلاً گفتمانی به نام حقوق بشر در میان نبود و همه چیز با کشتار و جنگ و قلع و قمع پیش رفت. در زمان محمد خاتمی بود که به دلیل گسترش مطبوعات و آزادی نسبی رسانه‌ها، گفتمان حقوق بشر وارد رسانه‌ها شد و در واقع وارد توده‌های مردم و به بحثی عمومی تبدیل شد. پیش از این بحث‌های حقوق بشر مختص محافل روشنفکری و خصوصی بود. از سال ۱۳۷۶ به بعد این بحث عمومی شد و این یک اتفاق در تاریخ معاصر ایران است. به این ترتیب مسائلی چون حقوق متهم و حقوق شهروندان به بحثی متداول در بحث‌های مردم تبدیل شد. در این دوران اگرچه سرکوب و بگیر و ببند بود، اما سکوت در برابر نقض حقوق بشر و اوضاع و احوال سیاسی شکسته شد. این فضا حتی پس از آن که محمود احمدی‌نژاد با این قصد روی کار آمد که شرایط سیاسی پیش از خاتمی را بازسازی کند، به شرایط گذشته بازنگشت."

او ادامه داد: "فعالان حقوق بشر ایرانی در خارج و داخل پس از جنبش ۲۲ خرداد ۱۳۸۸ آن قدر روی مسائل ایران تاکید کردند که جامعه جهانی ناچار شد به حقوق بشر در ایران در کنار انرژی هسته‌ای توجه کند."

به عقیده این روزنامه‌نگار و نویسنده، "در حال حاضر نمی‌دانیم چه اتفاقی در راه است. فقط امیدوارم نابردباری جامعه جهانی، منجر به حمله نظامی به ایران نشود. "

جنایت علیه بشریت

پیام اخوان دکترای حقوق دانشگاه هاروارد و پروفسور حقوق بین‌الملل دانشگاه مک‌گیل یکی از صاحب نظران حقوق بین‌الملل در زمینه "نسل‌کشی"، "جنایت علیه بشریت" و "جنایت جنگی" است.

او با ارائه اطلاعاتی پیرامون وقایع سیاسی دهه ۶۰ خورشیدی در ایران و اعدام‌های دسته جمعی گروه‌های سیاسی به مخاطب سوئدی، بیشتر روی این نکته تاکید کرد که باید راهی یافت تا عاملان این جنایت‌ها از سوی جامعه جهانی به عنوان مجرم شناخته شوند و به دادگاه جنایی لاهه فراخوانده شوند.

او با تاکید بر این که ایران قرارداد رم را امضا نکرده است و به همین دلیل نمی‌توان آن را به آسانی به دادگاه جنایی لاهه کشاند، گفت: "مگر این که آن قدر سند جمع‌آوری شود و مراکز و نهادهای بین‌المللی از این حیث آن قدر غنی شوند که بتوانند پرونده حقوق بشر در ایران را به شورای امنیت سازمان ملل بکشانند. در آن جاست که تصمیم گرفته می‌شود پرونده‌ای به دادگاه لاهه ارسال شود. این روند نیاز به زمان دارد و آسان نیست، اما امیدواری‌هایی وجود دارد و سلسله هماهنگی‌هایی نیز ایجاد شده است."

دگرباشان و فشار مضاعف

حق نشر عکس
Image caption آرشام پارسی گفت: "دگرباشان جنسی علاوه بر حکومت از ناحیه خانواده‌ها و مردم نیز تحت فشار هستند و از زاویه دید حقوق بشری به دلیل گرایش جنسی‌شان در یک حالت تبعیض و تحقیر شدید قرار دارند."

آرشام پارسی، فعال حقوق دگرباشان با تاکید بر این که در سال‌های پیش از انقلاب مجازات دگرباشان نه تنها اعدام نبود که مجازات ویژه‌ای نیز نداشت گفت: "بلافاصله پس از انقلاب با مجازات‌های سنگین ازجمله اعدام برای دگرباشان روبه‌رو شدیم."

او که عضو مشاور و هیئت مدیره جایزه سپاس است با اشاره به این که از دید مسئولان حکومت اسلامی، همجنسگرایی نوعی بیماری است و آنها شناخت دقیقی درباره سکسوالیته ندارند، گفت: "قوانین جمهوری اسلامی نسبت به دگرباشان دوپهلو است و همین باعث می‌شود تا قضات پرونده‌ها هر جور دلشان خواست با متهمین برخورد کنند و در اغلب مواقع نیز آنها را محکوم و مجازات کنند."

آرشام پارسی با تاکید بر این که بحران دگرباشان در ایران محدود به نوع برخورد جمهوری اسلامی با آنها نمی‌شود توضیح داد: "این افراد از ناحیه خانواده‌ها و مردم نیز تحت فشار هستند و از زاویه دید حقوق بشری به دلیل گرایش جنسی‌شان در یک حالت تبعیض و تحقیر شدید قرار دارند. همین، عاملی است که جمهوری اسلامی فشار خود بر همجنسگرایان را به آسانی افزایش دهد."

به گفته او، از سال ۲۰۰۵ تا امروز بیش از ۴۸۸ دگرباش ایرانی از ایران خارج شده‌اند که نیمی از آنها موفق به دریافت پناهندگی شده‌اند و نیمی دیگر هنوز در حالت بلاتکلیفی به‌سر می‌برند.

آرشام پارسی که به تازگی شبکه اطلاع‌رسانی "نیک‌ها" را به منظور ارائه اطلاعات پیرامون روابط جنسی راه‌اندازی کرده است ادامه داد: "شاید مسئله سکس در ظاهر یک مسئله حقوق بشری نباشد اما وقتی کسی از آگاهی مناسب در این حوزه برخوردار نباشد ممکن است در این حوزه، هم منشاء خشونت و هم خشونت‌پذیر شود. لازم است فعالان اجتماعی به ارتقای سطح آگاهی مردم در این زمینه‌ها بیش از پیش توجه کنند."