مجلس هشتم، پارلمانی با چهل فراکسیون

مجلس شورای اسلامی حق نشر عکس 1
Image caption آرایش فراکسیون های مجلس هشتم، در طول چهارسال گذشته دستخوش تغییرات مهمی بوده است

انتخابات مجلس نهم در حالی فرا می رسد که آرایش فراکسیون های مجلس هشتم در طول چهارسال گذشته دستخوش تغییرات مهمی بوده است.

در مجلس هشتم، تاکنون نزدیک به ۴۰ فراکسیون به صورت رسمی اعلام موجودیت کرده اند که آخرین آنها، پس از تحولات کشورهای عربی و تحت عنوان "فراکسیون بیداری اسلامی" به ثبت رسیده است.

البته اعلام موجودیت فراکسیون ها را نمی توان به فعالیت مستمر اعضای آنها تعبیر کرد؛ تا آنجا که برخی از این فراکسیون ها که تحت تاثیر شرایط و اتفاقات خاص از جانب تعدادی از نمایندگان به ثبت می رسند، به مروز زمان غیر فعال می شوند.

با این حال، در مجلس هشتم چند فراکسیون اصلی وجود دارد که از اهمیت سیاسی بالاتری برخوردارند و بررسی وضعیت آنها، به نوعی ترسیم کننده موقعیت نسبی جناح های مختلف حکومت ایران است.

فراکسیون اصولگرایان

"فراکسیون اصولگرایان" که به فراکسیون اکثریت نیز معروف است، حدود ۲۰۰ نفر از مجموع ۲۹۰ نماینده را در بر می گیرد.

این فراکسیون از زمان تاسیس تا کنون، دچار تشتت آرا بوده که منجر به ایجاد فراکسیون های دیگر در دل آن شده است.

در روزهای پیش از شکل گیری مجلس هشتم و در ایام رقابت های انتخاباتی، جریان موسوم به اصولگرایان غلامعلی حداد عادل رئیس مجلس هفتم را در راس فهرست کاندیداهای نمایندگی پایتخت قرار دادند.

اما در اولین تغییر در آرایش گروه های چندگانه ای که در دل همین جریان وجود داشت، فراکسیون اصولگرایان علی لاریجانی را به عنوان رییس مجلس هشتم برگزید. او در انتخابات نهمین دوره ریاست جمهوری، یکی از نامزدهای اصولگرایی بود که با محمود احمدی نژاد رقابت کرده بود.

البته تقابل اعضای فراکسیون اکثریت مجلس هشتم، در دوره دولت نهم هم وجود داشت و تا آنجا پیش رفت که برکناری تنها یک وزیر در مجلس کافی بود تا کل کابینه را - که طبق قانون، عوض شدن نیمی از اعضایش آن را از رسمیت می اندازد - از حدنصاب بیندازد و وزرای دولت را نیازمند کسب رای اعتماد دوباره از مجلس کند.

در ماجرای استیضاح"علی کردان وزیر کشور دولت نهم نیز اختلاف نظرهای اصولگرایان نمود برجسته ای یافت و اصولگرایان توانستند وزن سیاسی خود را آشکارتر به رخ دولت بکشند. در پی تصمیم نهایی اکثریت مجلس به برکناری وزیر کشور وقت، محمود احمدی نژاد از این عمل مجلس به عنوان"سمپاشی" و "سناریو" علیه دولت یاد کرد.

علی لاریجانی رئیس قوه مقننه، بعد از تشکیل مجلس هشتم ریاست فراکسیون اصولگرایان را نیز بر عهده گرفت.

از علی لاریجانی به عنوان یکی از مخالفان امضای بیانیه حمایتی فراکسیون اصولگرایان مجلس از محمود احمدی نژاد در زمان انتخابات ریاست جمهوری دهم یاد می شود.

روح الله حسینیان یکی از مدافعان آقای احمدی نژاد در مجلس گفته است که علی لاریجانی، در زمان انتخابات ریاست جمهوری فکر می کرده که میرحسین موسوی در انتخابات پیروز خواهد شد.

بعد از انتخابات ریاست جمهوری، علی رغم گمانه زنی های حاکی از اینکه فراکسیون اصولگرایان ممکن است به تعداد زیادی از اعضای کابینه دهم رای اعتماد ندهد، ۱۸ نفر از ۲۱ وزیر پیشنهادی محمود احمدی نژاد رای اعتماد گرفتند.

محمد رضا باهنر نایب رییس فراکسیون اصولگرایان، پس از پایان رای اعتماد مجلس به کابینه دهم با صراحت اعلام کرد که"اگر پیام رهبری نبود احتمال می‌دهیم که وزرای نفت، صنایع، بازرگانی، تعاون، راه و ترابری و حتی وزارت خارجه رای نمی‌آوردند".

فراکسیون انقلاب اسلامی

بالا گرفتن انتقادات اعضای فراکسیون اصولگرایان از مسئولان اجرایی، در بهمن ماه ۱۳۸۷ هواداران دولت را وادار ساخت تا خود به تشکیل فراکسیون دیگری به نام "فراکسیون انقلاب اسلامی" بپردازند.

روح الله حسینیان رییس این فراکسیون، صراحتا هدف از تشکیل آن را حمایت از دولت احمدی نژاد دانست.

مرتضی آقا‌تهرانی، مهدی کوچک زاده، محمد کوثری و حمید رسایی از دیگر اعضای شورای مرکزی فراکسیون انقلاب اسلامی هستند.

حمید رسایی، که سخنگویی فراکسیون انقلاب اسلامی را بر عهده دارد، در وب سایت خود مدعی شده است که این فراکسیون نزدیک به ۸۰ عضو دارد، اما برخی سایت های محافظه کار اعضای آن را بسیار کمتر از این عدد می دانند.

در همین ارتباط، سایت خبرآنلاین نزدیک به علی لاریجانی رئیس فراکسیون اصولگرایان مجلس، در شهریور ماه گذشته به انتشار اسامی اعضای فراکسیون انقلاب اسلامی پرداخت که مجموعا شامل ۵۱ نام بود.

برخی ناظران معتقدند از فروردین ماه ۱۳۹۰ به بعد و به دنبال ایجاد اختلاف میان همکاران آقای احمدی نژاد و حامیان آیت الله خامنه ای بر سر مدیریت وزارت اطلاعات، تعداد قابل توجهی از اعضای فراکسیون انقلاب اسلامی فعالیت خود در این فراکسیون را کاهش داده یا حتی از آن به کلی کناره گرفته اند.

فراکسیون انقلاب اسلامی، در روزهای نخست شکل گیری اش تحت عنوان "فراکسیون"رایحه خوش خدمت" در میان خبرنگاران و نمایندگان شناخته شده بود.

"رایحه خوش خدمت" یکی از تشکل های انتخاباتی حامی محمود احمدی نژاد در دوره انتخابات ریاست جمهوری دهم بود.

فراکسیون مهرورزی

یکی از شعارهای انتخاباتی محمود احمدی نژاد در زمان انتخابات، دست مایه راه اندازی فراکسیونی تحت عنوان "فراکسیون مهرورزی" در اردیبهشت ۱۳۸۹ شد.

در پی تشکیل این فراکسیون، کاظم موسوی به عنوان رئیس، حسین سعیدی به عنوان دبیر و سلمان ذاکر به سمت سخنگویی آن انتخاب شدند.

تعدادی از اعضای هیات رئیسه این فراکسیون، روسای ستادهای انتخاباتی محمود احمدی نژاد در انتخابات ریاست جمهوری دهم بودند و برخی از ناظران، تشکیل آن را تلاشی از سوی نمایندگان شهرستانی حامی دولت برای ایجاد هویتی مستقل از فراکسیون انقلاب اسلامی ارزیابی کردند که نمایندگان تهران در آن دست بالا را داشتند.

اما فراکسیون مهرورزی، که هدف خود را حمایت از دولت اعلام کرده بود، در عمل تشکلی موازی با فراکسیون انقلاب اسلامی بود و به همین علت زمینه چندانی برای فعالیت مستقل در مجلس هشتم نیافت.

در عمل نیز، جلسات فراکسیون مهرورزی با تاخیرهای طولانی و تعداد بسیار کم شرکت کنندگان تشکیل می شد.

نهایتا، بعد از اختلاف میان همکاران محمود احمدی نژاد و نیروهای نزدیک به آیت الله خامه ای بر سر مدیریت وزارت اطلاعات و تغییر مسیر برخی از حامیان سابق دولت در مجلس که از حمایت از مسئولان اجرایی دست کشیدند، فراکسیون مهرورزی تقریبا غیرفعال شد.

فراکسیون اصلاح طلبان

فراکسیون اصلاح طلبان به عنوان فراکسیون اقلیت یا "خط امام" ثبت شده و تعداد اعضای آن حدود ۵۰ نفر است.

با این حال، مسعود پزشکیان از اعضای این فراکسیون و وزیر سابق بهداشت در زمان محمد خاتمی، در آخرین انتخابات هیات رئیس مجلس هشتم موفق به کسب ۱۱۲ رای شده است.

ریاست فراکسیون اقلیت با حسین هاشمیان و دبیرکلی آن با محمدرضا تابش است و چهره هایی مانند محمدرضا خباز، قدرت الله علیخانی، محسن نریمان و مصطفی کواکبیان دیگر اعضای شورای مرکزی آن هستند.

این فراکسیون در برهه های مختلف با منتقدان محمود احمدی نژاد در جناح اصولگرا همسویی نشان داده تا بتواند به عنوان مثال، انتخاب علی مطهری نماینده محافظه کار منتقد دولت به عضویت هیات نظارت بر مطبوعات را تسهیل کند یا طرح های استیضاح وزرای دولت را مورد حمایت قرار دهد.

اعضای فراکسیون اصلاح طلبان در روزهای نخست پس از شروع اعتراضات علیه انتخابات ریاست جمهوری دهم، در قالب نطق های پیش از دستور یا مصاحبه با نشریات، به نحوه برخورد با معترضان انتقاد کردند.

اما این فراکسیون نتوانست زمینه ساز حرکت های موثری در مجلس هشتم بشود. به عنوان مثال طرحی که از سوی این فراکسیون برای تحقیق و تفحص از سفرهای استانی احمدی نژاد مطرح شده بود، همراهی نمایندگان را جلب نکرد

پس از حصر خانگی میرحسین موسوی و مهدی کروبی رهبران جنبش سبز نیز، از میان ۵۰ عضو فراکسیون اقلیت تنها ۳ نماینده در نطق های پیش از دستور خود نسبت به برخوردهای انجام شده با این دو رهبر مخالفان دولت اعتراض کردند.

برخی از اعضای فراکسیون اصلاح طلبان مجلس مانند مصطفی کواکبیان یا محمدرضا خباز، حتی در مصاحبه هایی به محکوم کردن اعتراضات خیابانی بعد از انتخابات ریاست جمهوری پرداخته اند و بر خلاف نظر جمعی اصلاح طلبان که خواستار عدم شرکت در انتخابات مجلس نهم شده اند، از عزم خود برای شرکت در این انتخابات آینده سخن گفته اند.

فراکسیون اقتدار ملی

فراکسیون اقتدار ملی از جمله فراکسیون هایی است که هم اصلاح طلبان و هم اصولگرایان در آن عضو هستند و اغلب اعضایش را منتقدان سیاست های دولت – از جمله در زمینه سیاست خارجی- تشکیل می دهند.

دبیر فراکسیون اقتدار ملی مهدی سنایی، داماد علی یونسی وزیر اطلاعات دوره ریاست جمهوری محمد خاتمی است.

احمدرضا دستغیب نماینده شیراز که عضو فراکسیون اقلیت محسوب می شود، رییس شورای مرکزی فراکسیون اقتدار ملی است.

فراکسیون اقتدار ملی پیش از انتخابات ریاست جمهوری سال ۱۳۸۸ و بر خلاف فراکسیون اصولگرایان، دیدار با هر چهار نامزد انتخاباتی را در دستور کار خود قرار داده بود.

این فراکسیون ۱۵ عضو شورای مرکزی دارد و در انتخابات هیات رییسه مجلس از علی لاریجانی حمایت کرده است.

رییس فراکسیون اقتدار ملی اعلام کرده است که تشکیل کمیته کاندیداهای مستقل و ارائه فهرست کاندیداهای مستقل، از جمله برنامه های پیش روی این فراکسیون برای حضور در انتخابات مجلس نهم است.

فراکسیون های غیرسیاسی

در مجلس هشتم تعدادی فراکسیون فعالیت دارند که موضوع شکل گیری آنها مذهبی است.

معروف ترین فراکسیون های مذهبی، فراکسیون روحانیون مجلس به ریاست محمدتقی رهبر است.

این فراکسیون از روحانیونی با گرایش های فکری مختلف تشکیل شده است و البته، محافظه کاران در آن اکثریت مطلق را دارند.

فراکسیون روحانیون نوعا به موضع گیری در خصوص موضوعاتی می پردازد که آنها را نافی اصول اسلام یا دیدگاه های روحانیون ارشد می داند.

این فراکسیون، از همین زاویه در سال های اخیر به انتقاد از برخی اقدامات محمود احمدی نژاد و رئیس دفتر جنجالی او اسفندیار رحیم مشایی پرداخته که آنها را نوعی دخالت ناصواب در حیطه های تخصصی روحانیت دانسته است.

یک فراکسیون مذهبی دیگر مجلس هشتم، فراکسیون نمایندگان اهل سنت است که با توجه به حساسیت های سیاسی و امنیتی موجود در مورد اقلیت سنی در ایران، تنها در مواردی معدود و خاص به موضع گیری می پردازد.

اعتراض به جلوگیری از برگزاری نماز جماعت اهل سنت در شهرهای بزرگ یا اقدامات دستگاه های حکومتی در تخریب برخی مکان های مذهبی اقلیت سنی در ایران، از جمله مواردی بوده که صدور بیانیه های اعتراضی این فراکسیون را در پی داشته است.

از جمله دیگر فراکسیون های مذهبی مجلس هشتم، که البته فاقد فعالیت قابل توجه هستند، می توان به "فراکسیون احیای وقف و منزلت امامزادگان و مساجد"، "فراکسیون قرآن و عترت"، "فراکسیون غدیر" و "فراکسیون حج و زیارت" اشاره کرد.

در میان دیگر فراکسیون های غیرسیاسی مجلس، فراکسیون های ورزش، دانشگاهیان، فرهنگیان، تعاون، مدیریت شهری و فراکسیون هایی با مضامین و محتوای اجتماعی، اقتصادی و محیط زیستی قابل ذکر هستند که در بسیاری از موارد، دارای موضوعات مشابه با کمیسیون های تخصصی مجلس هستند و عملا کارایی خود را از دست دادند.

به طور کلی به نظر می رسد گروهی از نمایندگان مجلس، که فراکسیون ها را محلی برای تاثیر گذاری بر مصوبات مجلس می دانند، بعد از آنکه در یک فراکسیون دچار اختلاف نظر می شوند، اقدام به تاسیس و تشکیل فراکسیون های جدید می کنند تا به زمینه سازی برای تصویب طرح ها و لوایح مورد نظر خود بپردازند.

به دنبال رشد فراکسیون های متنوع در مجلس هشتم، تعدادی از اعضای کمیسیون آیین نامه داخلی مجلس، طرحی را ارائه کرده اند تا بر اساس آن محدودیت هایی در تشکیل فراکسیون های جدید ایجاد شود.

این طرح در صحن علنی مجلس به تصویب نرسیده است.

مطالب مرتبط