نگاهی دیگر: ریشه یابی ترورهای هسته ای

تشییع جنازه مصطفی احمدی روشن حق نشر عکس BBC World Service
Image caption ایران کشورهای آمریکا، بریتانیا و اسرائیل را مسئول این ترور اعلام کرده است

ترور مصطفی احمدی روشن جدیدترین پرده از جنگ اطلاعاتی و پنهان حول برنامه هسته ای حکومت ایران را به نمایش گذاشت.

وی دانش آموخته رشته مهندسی شیمی دانشگاه شریف و معاونت بازرگانی تاسیسات هسته ای نطنز بود. مواضع و سوابق وی نشان می دهد که از شیفتگان دو آتشه آقای خامنه ای و از اعضای فعال بسیج دانشجویی دانشگاه صنعتی شریف، در دوره ای بوده است که این تشکل شبه نظامی با محوریت مهرداد بذرباش به نحو چشمگیری به سمت برخوردهای خشونت آمیز تغییر موضع داد.

وی به رسته مدیریتی نیروهای فعال در برنامه هسته ای تعلق داشت که به دلیل اعتماد بالای نظام، برخورداری از دانش علمی و جوان بودن در راس پست های مدیریتی حساس قرار می گیرند.

به طور کلی سه سطح نیرو که در برنامه هسته ای حکومت فعال هستند عبارتند از: "پژوهشگران فیزیک هسته ای و تخصص های مکمل و پشتیبانی مورد نیاز، نیروهای مدیریتی و نیروهای امنیتی".

احمدی روشن پژوهشگر هسته ای نبود و دانش فنی این کار را نداشت. وی همچنین فاقد سوابق و کارنامه علمی درخور بود تا بتوان به وی دانشمند اطلاق کرد.

منتها الجزیره گزارش داده است که مصطفی احمدی روشن بر روی پروژه‌ای در ارتباط با ساخت غشاهای پلیمری برای جدایش گاز فعالیت می کرده است. نفوذ گاز در کنار سانتریفیوژ گاز، دو روش عمده غنی‌سازی اورانیوم هستند. فعالیت وی را بیشتر در سطح مدیریتی و هدایتی این پروژه می توان متصور بود.

اما ترور بی رحمانه او رویداد مهمی است که بار دیگر چهره کریه خشونت و ترور را در معرض دید عمومی قرار داد. تکرار شیوه بکار گرفته شده در ترور کارشناسان و مدیران هسته ای و شباهت نحوه اجرا به قتل مجید شهریاری، مسعود علی محمدی و داریوش رضایی این فرضیه را قوت می بخشد که این ترورها از سوی مرکزی واحد سازمان دهی می شوند.

اگر چه با توجه به اطلاعات در دست نمی توان به قطعیت مشخص نمود که ترور کار چه گروه و یا دولتی است.

اما برخی شواهد نشان می دهد که احتمال انتساب ترور به نیروهای خارجی بالا است. احمدی روشن هیچگونه سابقه درگیری و یا اختلاف نظر اساسی با حکومت نداشته است و مدرک قابل اتکایی وجود ندارد که بتوان انگیزه ای سیاسی برای کشتن وی توسط محافل حکومتی پیدا نمود. حداکثر مسائل تایید نشده که پیرامون او گفته شده است اختلاف نظر در حوزه تامین مواد اولیه مورد نیاز برای تاسیسات نطنز بوده است.

فرضیه ترور توسط عوامل حکومت برای ایجاد مظلوم نمایی و زمینه سازی برای تشدید فضای امنیتی و تقابل اگر چه محتمل است، اما افزونی چشمگیر هزینه های این رویکرد بر منافعش امکان توسل به آن از سوی حکومت را بعید می سازد.

در حال حاضر فضای جامعه پلیسی است و برنامه تشدید تقابل با غرب نیز در دست اجرا است بنابراین حکومت نیاز ندارد که با انجام ترور در تهران سر و صدا راه بیاندازد و روحیه نیرو های فعال در پروژه های هسته ای را پایین بیاورد. در واقع این کار خود زنی است.

بنا به اطلاعات موجود بین دسته های امنیتی و جناح های مختلف اصول گرایان در زمینه برنامه هسته ای شکاف و اختلافی وجود ندارد.

بنابراین تحلیل این ترور در قالب جنگ قدرت بین نیروهای داخل حکومت فاقد اعتبار لازم است. بر خلاف برخی از تحلیل ها، ترور وی تاثیر خاصی بر انتخابات آینده ندارد و در تحلیل آخر ناامن شدن فضای فعالیت دست اندرکاران برنامه هسته ای تاثیر منفی بر گسترش ماجراجویی هسته ای دارد. همچنین این اقدام ظرفیت قابل ملاحظه ای برای بسیج جامعه در خدمت اهداف سیاسی ندارد.

در بین نیروهای خارجی انگشت اتهام به سمت دولت اسرائیل دراز شده است.

برخی شواهد وجود دارند که فرضیه دخالت داشتن دولت اسرائیل در این ترورها را قوت می بخشد. نخست اظهار نظر مقامات ارشد امنیتی این کشور مبنی بر ضرورت هدف قرار دادن دانشمندان هسته ای ایران است.

سوابق اسرائیل در ترور کارشناسان هسته ای عراق گمانه دیگر است. دولت اسرائیل پرونده بلند بالایی از عملیات های تروریستی بر علیه دشمنان خود دارد و از این رو از سوی برخی گروه ها "دولت تروریست" لقب گرفته است.

سکوت دولت اسرائیل اگرچه دلیلی قطعی بر هدایت ترور های فوق نیست و می تواند کاری روانی برای ایجاد قدرت نمایی باشد اما در عین حال سوء ظن ها را افزایش می دهد. بعضی از مقامات اسرائیلی قبلا مدعی شدند که تلقی عمومی مبنی بر اینکه موساد پشت چنین ترورهایی است، صرف نظر از صحت و سقم این مساله، به نفع اسرائیل و سازمان موساد تمام می شود.

نشریه سیاست خارجی آمریکا اخیرا گزارش داد که مدارک سازمان سیا نشان می دهد که ماموران موساد در استخدام نیرو های عملیاتی در جند الله برای اقدامات تروریستی خود را به عنوان ماموران اطلاعاتی آمریکا معرفی کرده اند.

در موضعی دیگر نشریه فیگارو به نقل از یک مقام امنیتی در بغداد مدعی شد که اسرائیل در کردستان عراق مرکزی برای استخدام و آموزش ناراضیان کرد برای عملیات تروریستی در خاک ایران دایر کرده است. مقامات اقلیم خودمختار کردستان عراق این ادعا را رد کرده اند. اما برخی گزارش های تایید نشده وجود دارند که وجود رابطه و همکاری اطلاعاتی و نظامی بین موساد و پژاک را مطرح ساخته اند.

دولت های آمریکا و بریتانیا به صورت رسمی و محکم ترور ها را محکوم کرده اند و مدعی شده اند که در آنها نقشی نداشته اند.

اما علی رغم این موضع دولت ها، افراد و جریاناتی در این کشور ها هستند که به صورت صریح و یا تلویحی خواستار گنجانده شدن ترور نیروهای فعال در برنامه هسته ای و فرماندهان سپاه شده اند.

به عنوان مثال جان ساورز رئیس سرویس اطلاعات خارجی بریتانیا یک سال و نیم قبل مدعی در دستور کار قرار گرفتن اقدامات امنیتی بر علیه برنامه هسته ای ایران شد. همچنین ژنرال بازنشسته جک کین در جلسه کمیته امنیت داخلی کنگره آمریکا ترور فرماندهان سپاه را به عنوان یکی از گزینه های لازم برای حفظ امنیت آمریکا و بدیلی برای جنگ مطرح ساخت. اخیرا نیز ریک سنتروم کاندیدای جمهوری خواهان در انتخابات ریاست جمهوری آمریکا ترور احمدی روشن را عملی تحسین‌برانگیز و فوق‌العاده بر شمرد و به دانشمندان هسته‌ای ایران، روسیه و کره‌شمالی هشدار داد که امنیت نخواهند داشت.

اگر چه دولت آمریکا ترور بن لادن و العولقی را در چهارچوب قانون جنگ توجیه کرد اما از زاویه ای دیگر این اقدامات نشانگر سمتگیری این دولت به استفاده علنی از ترور در مواقع ضروری است.

بنابراین به نظر می رسد توجه برخی از مخالفان خارجی برنامه هسته ای ایران به ترور نیرو های دخیل در پروژه های اتمی ایران رو به افزایش است.

اگرچه گمانه ها و شواهد دولت اسرائیل را در مظان برنامه ریزی و سازمان دهی این ترورها با میانجیگری برخی از مخالفان داخلی قرار می دهد اما در عین حال نمی توان آن را هنوز قطعی دانست و احتمال داخلی بودن ترور ها را کلا منتفی دانست.

همچنین اقدامات خرابکارانه بر علیه برنامه هسته ای ایران تنها محدود به ترور و انفجار نیست بلکه انجام کار های ضداطلاعاتی، ارسال بدافزارها، ایجاد اختلال فنی و افشای اطلاعات محرمانه را نیز شامل می شود. بر مبنای قرائن موجود می توان نتیجه گرفت که غرب به موازات تشدید تحریم ها در این حوزه ها فعال است و اسرائیل ترجیح می دهد در بخش های سخت افزاری جنگ اطلاعاتی (کاورت اکشن) عمل نماید.

مطالب مرتبط