منابع پژوهش درباره حزب توده

کتاب حق نشر عکس pic
Image caption راجع به حزب توده، آثار بیشماری منتشر شده است

راجع به حزب توده، که بسیاری آن را تنها حزب سیاسی واقعی در ایران می‌دانند، آثار بیشماری منتشر شده است. به ویژه پس از انقلاب ضدسلطنتی سال ۱۳۵۷ که دوران تازه‌ای از فعالیت حزب شروع شد، کارهای زیادی انتشار یافت که به سهم خود بازار بررسی و پژوهش را گرم کرد.

در لیستی که فراهم آمده است باید به چند نکته توجه داشت:

اینجا تنها کارهای فارسی و از نویسندگان ایرانی در نظر بوده‌اند. در این فهرست نشریات و مجلات ذکر نشده‌اند و تنها منابعی آمده که در ایران یا خارج به شکل کتاب منتشر شده‌اند. درجه اهمیت و اعتبار آثار کاملا متفاوت است. آثار سفارشی و تبلیغی در کنار کارهای پژوهشی ارزنده ذکر شده‌اند.

روشن است که در کتاب‌های زیادی به ویژه در رابطه با جنبش ملی به رهبری دکتر مصدق، مانند نوشته‌های غلامرضا نجاتی و فؤاد روحانی یا خاطرات برخی از چهره‌های سیاسی مانند خلیل ملکی، مظفر بقائی، ارتشبد فردوست و شعبان جعفری گوشه‌هایی از تاریخ حزب گفته شده است. اما در فهرست زیر تنها از کارهایی یاد شده است که به شکل عمده با حزب توده ایران ارتباط دارند.

اسناد و متون پایه

حسین فرزانه: پرونده پنجاه و سه نفر، انتشارات نگاه، ۱۳۷۲

احمد قاسمی: حزب توده ایران چه می‌گوید و چه می‌خواهد؟ تهران، اداره پخش نشریات توده، ۱۳۲۳

اسحاق اپریم: دو جزوه "چه باید کرد؟" و "حزب توده بر سر دو راه"، تهران، ۱۳۲۶

بهروز طیرانی (به کوشش)‌، اسناد احزاب سیاسی ایران (حزب توده)‌، در دو جلد، سازمان اسناد ملی ایران، ۱۳۸۴

اسناد و دیدگاه‌ها، حزب توده ایران از آغاز پیدایی تا انقلاب بهمن ۱۳۵۷، انتشارات حزب توده ایران، ۱۳۶۰

یک دادگاه تاریخی، محاکمه رهبران حزب پس از سوءقصد به شاه در نیمه بهمن ۱۳۲۷، انتشارات حزب توده، ۱۳۲۸

فرماندار نظامی تهران (تیمور بختیار)، کتاب سیاه درباره سازمان افسران توده، اسفند، ۱۳۳۴

سرهنگ علی زیبایی: سیر کمونیزم در ایران، تهران، ۱۳۴۳

چپ در ایران به روایت اسناد ساواک، کادرهای حزب توده، مرکز بررسی اسناد تاریخی "وزارت اطلاعات"، ۱۳۸۲

حزب توده، از شکل‌گیری تا فروپاشی، "به کوشش جمعی از پژوهشگران"، تهران: موسسه مطالعات و پژوهش‌های سیاسی، ۱۳۸۷

اسناد و اعلامیه‌های حزب توده ایران، انتشارات توده، ۱۳۵۹

اساسنامه حزب توده ایران، انتشارات توده، ۱۳۶۰

۱۸ سال پشتیبانی از خط امام، حزب توده ایران و جنبش خونین ۱۵ خرداد، انتشارات حزب توده ایران، بهار ۱۳۶۰

سومین سال انقلاب شکوهمند میهن ما، انتشارات توده، ۱۳۶۰

نورالدین کیانوری: حزب توده ایران و دکتر محمد مصدق، ۱۳۵۹

کیانوری: بررسی مسائل گوناگون ایران در سال ۱۳۵۸، انتشارات توده، ۱۳۵۹

کیانوری: مسائل مبرم انقلاب در سال ۱۳۵۹، انتشارات توده، ۱۳۵۹

نورالدین کیانوری: حزب توده ایران و مسائل میهن انقلابی ما، انتشارات توده، آذر ۱۳۶۱

کیانوری: اتحاد نیروهای انقلابی یگانه ضامن پیروزی نهایی و قطعی انقلاب است، انتشارات توده، بهمن ۱۳۶۱

چهل سال در سنگر مبارزه، انتشارات توده، مهر ۱۳۶۰

اعترافات سران حزب توده ایران، در دادگاه انقلاب اسلامی، تهران: نگره، ۱۳۷۵

فریدون آذرنور، بابک امیرخسروی، فرهاد فرجاد: نامه به رفقا، جنبش توده ای‌های معترض، ۱۳۶۴

بابک امیرخسروی و فرهاد فرجاد، توضیحی به رفقای حزبی، مرداد ۱۳۶۴

بابک امیرخسروی: بررسی و ریشه‌یابی اشتباهات حزب توده ایران در چهار سال اول انقلاب، اردیبهشت ۱۳۶۵

حمید احمدی (ناخدا انور): نقدی بر سیاست حزب توده ایران در سالهای ۱۳۵۷ تا ۱۳۶۲، چاپ خارج

حمید احمدی: سیری از مبارزات درون حزبی با اپورتونیسم منحط، از انتشارات "حزب دموکراتیک مردم ایران"، خرداد ۱۳۶۷

تک‌نگاری‌ها و خاطرات

ایرج اسکندری: خاطرات در گفت‌وگو با فریدون آذرنور و بابک امیرخسروی. این کتاب نخست در چهار مجلد در خارج از کشور منتشر شد و سپس در ایران بازچاپ شد.

ایرج اسکندری: یادمانده‌ها و یادداشت‌های پراکنده، چاپ خارج، دی ۱۳۶۵ و سپس در ایران.

اردشیر اوانسیان: خاطرات، به کوشش بابک امیرخسروی، انتشارات "حزب دموکراتیک مردم ایران" در آلمان، پاییز ۱۳۶۹، در ایران بازچاپ شده است.

بزرگ علوی: خاطرات در گفت‌وگو با حمید احمدی، نشر نخست خارج و سپس تهران: دنیای کتاب، ۱۳۷۷

زندگی‌نامه محمدعلی شمیده، به کوشش و ویرایش بهرام چوبینه، مرتضوی، کلن ۱۳۷۳

فریدون کشاورز: من متهم می‌کنم کمیته مرکزی حزب توده ایران را. این کتاب از سال ۱۳۵۷ بارها در خارج و در ایران منتشر شده است.

فریدون کشاورز: خاطرات، به کوشش علی دهباشی، نشر آبی، ۱۳۸۰

غلام‌حسین فروتن: یادهایی از گذشته، حزب توده در صحنه ایران، خارج از کشور ۱۳۷۱ و سپس در تهران به همت علی دهباشی، ۱۳۸۰

هوشنگ منتصری: در آن سوی فراموشی، زندگی رضا رادمنش، شیرازه، ۱۳۷۹

مریم فیروز: چهره‌های درخشان، نخست پیش از انقلاب در خارج و سپس در سال ۱۳۵۹ در تهران توسط انتشارات توده منتشر شد.

خاطرات نورالدین کیانوری، به صورت گفت‌وگو، مؤسسه تحقیقاتی و انتشاراتی دیدگاه، ۱۳۷۱

سه پاسخ به کتاب بالا، عبدالحسین مستوفی: پیرامون خاطرات نورالدین کیانوری، بی‌جا، پروین،۱۳۷۳

بابک امیرخسروی: نظر از درون به نقش حزب توده ایران، تهران: دیدگاه، ۱۳۷۵

عبدالله برهان: کارنامه حزب توده و راز سقوط مصدق، دو جلد، تهران: نشر علم،۱۳۷۸

کیانوری: گفت‌وگو با تاریخ، تهران: مؤسسه مطالعات و پژوهش‌های سیاسی، ۱۳۸۶

احسان طبری: کژراهه، خاطراتی از تاریخ حزب توده، تهران: امیرکبیر، ۱۳۶۷

پاسخ به کتاب بالا، عبدالله برهان: بیراهه، پاسخ به کژراهه، مؤسسه خدمات فرهنگی رسا، ۱۳۶۸

م. ا. به‌آذین: مهمان این آقایان، نخست در خارج به سال ۱۳۵۴ و سپس در تهران.

م. ا. به‌آذین: بار دیگر و این بار، نشر اینترنتی در سال ۱۳۸۹.

مهدی خانبابا تهرانی: نگاهی از درون به جنبش چپ ایران، در گفت‌وگو با حمید شوکت، نخست در خارج در آمد و سپس ۱۳۸۰ به همت غلامرضا نجاتی در ایران بازچاپ شد.

پاسخ به کتاب بالا، ف. مهرآیین: در پیشگاه حقیقت، دی ماه ۱۳۷۲ در اروپا به چاپ رسیده است.

شیوا فرهمند راد: با گام‌های فاجعه، انتشار توسط "اتحاد دموکراتیک مردم ایران" در ‌آلمان، پاییز ۱۳۶۸

امیرعلی لاهرودی: یادمانده‌ها و ملاحظه‌ها، باکو ۱۳۸۶

راضیه ابراهیم‌زاده: خاطرات یک زن توده‌ای، انتشارات مهر، کلن ۱۳۷۳

محمدعلی عمویی: درد زمانه، تهران، انتشارات آنزان ۱۳۷۳

منوچهر کی‌مرام: رفقای بالا، تهران، نشر شباویز ۱۳۷۴

اتابک فتح‌الله‌زاده: خانه دایی یوسف، نخست در سوئد و سپس در ایران.

اجاق سرد همسایه، تهران، نشر معین، ۱۳۸۷

در ماگادان کسی پیر نمی‌شود، خاطرات دکتر عطاءالله صفوی از اردوگاه‌های شوروی، نشر ثالث، ۱۳۸۹

عبدالرحیم طهوری: سرابی به نام حزب توده ایران، بی‌‌جا، بی‌‌نا، ۱۳۵۸

قاسم نورمحمدی: جاسوسی در حزب، گفت‌وگو با حسین و فریدون یزدی، تهران، جهان کتاب، ۱۳۹۰

کتاب‌های مربوط به سازمان افسران حزب توده ایران

سازمان نظامی حزب توده ایران به روایت اسناد ساواک، تهران، مرکز بررسی اسناد تاریخی، ۱۳۸۰

ابوالحسن تفرشیان: قیام افسران خراسان، تهران: علم، ۱۳۵۹

احمد شفائی: قیام افسران خراسان و ۳۷ سال زندگی در شوروی، کتاب سرا، ۱۳۶۵

علی اصغر احسانی: قیام افسران خراسان و حماسه خارک، تهران، نشر علمی، ۱۳۷۸

خسرو روزبه در دادگاه نظامی، انتشارات حزب توده ایران در خارج، ۱۳۴۰

حسن نظری: گماشتگی‌های بدفرجام، آلمان ۱۳۷۱ سپس در تهران، رسا ۱۳۷۶

غلام‌عباس فروتن: افسانه ما، چاپ ایران، ۱۳۵۹

روح‌الله عباسی: خاطرات یک افسر توده‌ای۱۳۳۰ تا ۱۳۳۵، مونترآل ‏کانادا: انتشارات فرهنگ، سال ۱۳۶۸

سرگرد جعفر وکیلی: نامه‌های زندان، به کوشش باقر مؤمنی، کلن (آلمان) ۱۳۸۶ برابر ۲۰۰۷

فریدون پیشواپور: جدال زندگی، تهران، شیرازه، ۱۳۷۶

محمدجعفر محمدی: راز پیروزی کودتای ۲۸ مرداد، اختران، ۱۳۸۵

پرویز اکتشافی، خاطرات سرگرد اکتشافی در گفت‌وگو با حمید احمدی، ۱۳۷۷

ناصر زربخت: گذار از برزخ، خاطرات یک توده‌ای در مهاجرت، انتشارات آتیه، ۱۳۸۰

مرتضی زربخت: گذار از طوفان، در گفت‌وگو با حمید احمدی، برلین ۱۳۸۰ و سپس در تهران۱۳۸۲

نجمی علوی: ما هم در این خانه حقی داریم، خاطرات در گفت‌وگو با حمید احمدی، اختران ۱۳۸۱

غلامحسین بقیعی: انگیزه، تهران، رسا، ۱۳۷۳

دکتر نصرت‌الله جهانشاهلوی افشار: سرگذشت ما و بیگانگان، در دو جلد. نخست خارج و سپس در رشت.

خسرو معتضد: شبکه سازمان نظامی افسران حزب توده ایران، تهران، علمی، ۱۳۷۹

کارهای پژوهشی

انور خامه‌ای: "پنجاه نفر و سه نفر"، "فرصت بزرگ از دست رفته" و "از انشعاب تا کودتا"، تهران: انتشارات هفته

ف. م. جوانشیر: افسانه طلاهای ایران، انتشارات حزب توده، ۱۳۵۸

ف.م. جوانشیر: تجربه ۲۸ مرداد، انتشارات حزب توده، ۱۳۵۹

رسول مهربان: بررسی مختصر احزاب بورژوازی لیبرال در مقابله با جنبش کارگری و انقلابی ایران، ۱۳۶۰

کارنامه مصدق و حزب توده، انتشارات مزدک، ۱۳۵۵

عبدالصمد کامبخش: شمه‌ای درباره تاریخ جنبش کارگری ایران، ۱۳۵۸

بابک امیرخسروی و محسن حیدریان: مهاجرت سوسیالیستی و سرنوشت ایرانیان، تهران، پیام امروز،۱۳۸۱

ضیاءالدین الموتی: فصولی از تاریخ مبارزات سیاسی واجتماعی ایران، تهران: چاپخش، ۱۳۷۰

محمدحسین خسروپناه: سازمان افسران حزب توده ایران، نشر پیام امروز، ۱۳۸۳

الهه کولایی: استالینیسم و حزب توده ایران، تهران، مرکز اسناد انقلاب اسلامی، ۱۳۷۶

شاهرخ فرزاد: فرقه دمکرات آذربایجان از تخلیه تبریز تا مرگ پیشه‌وری، تهران: اوحدی،۱۳۸۶

منیژه صدری: پیدایش فرقه دموکرات آذربایجان به روایت اسناد و خاطرات منتشر نشده، تهران، موسسه مطالعات تاریخ معاصر ایران، ۱۳۸۶

قاسم نورمحمدی: حزب توده ایران در مهاجرت، بر پایه اسناد امنیتی آلمان شرقی، نشر اختران، ۱۳۸۵

اصغر شیرازی: مدرنیته، شبهه و دموکراسی بر مبنای یک بررسی موردی درباره حزب توده ایران، اختران، ۱۳۸۶