همه مردان احمدی‌نژاد؛ یاران حلقه پر رمز و راز

حق نشر عکس BBC World Service

محمود احمدی‌نژاد از معدود سیاستمداران ایرانی است که از سال‌های ابتدای فعالیت در دنیای سیاست، همراهان وفادار و ثابت قدمی دارد و خود نیز از آنها در برابر انتقادها و فشارها دفاع می‌کند.

او یارانی دارد در حلقه ای باریک و پر رمز و راز در زمانه ای پرفراز و البته اخیرا در عصری پرنشیب. این حلقه از دوره فرمانداری محمود احمدی نژاد در ماکو تشکیل شده، تا شهرداری تهران ادامه یافته و تا سال های پایانی ریاست جمهوری او چندین بار از صافی ریزدانه گذشته است.

مخالفان آقای احمدی نژاد در حکومت ایران در ماه های اخیر از این حلقه با عنوان "جریان انحرافی" یاد می کنند.

مجتبی ذوالنوری، جانشین سابق نمایندگی ولی فقیه در سپاه پاسداران به تازگی گفته است که "جریان انحرافی" همانند تومور بدخیمی است که به مغز و نخاع چسبیده است و عمل جراحی آن کار آسانی نیست و هزینه سنگینی به دنبال خواهد داشت. او گفته که این سرطان باید با "شیمی ‌درمانی"، رفع شود.

تعابیری از این دست نشان می دهد که اعضای حلقه نزدیکان آقای احمدی نژاد در چه شرایطی هستند و دفاع رئیس جمهور از آنها تا چه حد جدی است. در این گزارش نگاهی داریم به مهمترین یاران محمود احمدی نژاد که به او وفادار مانده اند.

اسفندیار رحیم مشایی

حق نشر عکس BBC World Service
Image caption منتقدان دولت محمود احمدی نژاد، اسفندیار رحیم مشایی را از گردانندگان اصلی دولت ایران می دانند

اسفندیار رحیم مشایی نزدیکترین شخصیت به محمود احمدی نژاد، رئیس جمهور ایران محسوب می شود.

طرفداران آیت الله خامنه ای و منتقدان آقای احمدی نژاد، اسفندیار رحیم مشایی را سرحلقه "جریان انحرافی" می خواننند. او در تیرماه ۱۳۸۸ و چندی پس از اعلام نتایج بحث برانگیز انتخابات ریاست جمهوری، با حکم محمود احمدی نژاد معاون اول رئیس‌جمهور ایران شد، اما انتصاب او با مخالفت آیت‌الله علی خامنه ای رو به رو شد.

با خودداری آقای احمدی نژاد از عزل آقای مشایی، سرانجام در روز جمعه ۲ مرداد ۱۳۸۸ دفتر آیت الله خامنه‌ای متن دستور رهبر ایران در مورد لزوم برکناری آقای رحیم مشایی را منتشر کرد. این نامه تاریخ ۲۷ تیرماه را داشت و شش روز پیش از انتشار به احمدی‌نژاد ابلاغ شده بود.

پس از یک هفته از صدور حکم حکومتی رهبر ایران درباره لزوم برکناری آقای مشایی، او از سمت خود استعفا داد، اما ساعتی بعد از سوی آقای احمدی‌نژاد به عنوان رئیس دفتر رئیس جمهور منصوب شد.

او به جز ریاست دفتر رئیس جمهور، رئیس شورای هماهنگی مناطق آزاد و مناطق ویژه اقتصادی، رئیس گروه مشاوران جوان ریاست جمهوری و رئیس کارگروه زیارت و فرهنگ رضوی است.

آقای رحیم مشایی در عین حال جانشین رئیس‌جمهور در شورای عالی امور ایرانیان خارج از کشور، رئیس مرکز ملی جهانی‌شدن، رئیس شورای اطلاع‌رسانی دولت ایران و مشاور ویژه رئیس‌جمهور در امور خاورمیانه است. او در ابتدا سرپرست نهاد ریاست جمهوری هم بود اما بعدها این مسئولیت به یکی از نزدیکان او (حمید بقایی) واگذار شد.

از زمانی که انتقادها علیه اسفندیار رحیم مشایی بالا گرفته است، او کمتر در برابر دوربین رسانه ها حاضر می شود. از جمله در آخرین سفر آقای احمدی نژاد به نیویورک برای سخنرانی در مجمع عمومی سازمان ملل، گرچه آقای مشایی هم حضور داشت اما صندلی او در جایگاه هیأت ایرانی در مجمع عمومی خالی بود.

در زمانی که شایعات درباره ممنوع الخروج بودن آقای مشایی در روزنامه های تهران مطرح شده بود به هنگام یکی از سفرهای خارجی رئیس جمهور، او گفت که هواپیمای حامل آقای احمدی نژاد بدون او پرواز نمی کند.

برخی از مخالفان و منتقدان محمود احمدی نژاد می گویند که رابطه او با اسفندیار رحیم مشایی رابطه مریدی مرادی است. آقای احمدی نژاد دوست خود را عارف و سالک خوانده است.

در زمان ‏فرمانداری محمود احمدی نژاد در ماکو، اسفندیار رحیم مشایی عضو شورای تامین استان آذربایجان غربی بود.

آقای رحیم مشایی در زمانی که محمود احمدی‌نژاد شهردار تهران بود، ریاست سازمان فرهنگی هنری شهرداری تهران را بر عهده داشت. در دوره اول ریاست جمهوری آقای احمدی نژاد، پسر او با دختر آقای رحیم مشایی ازدواج کرد.

گفته های آقای رحیم مشایی درباره دوستی مردم ایران و اسرائیل و تکرار آن در آن دوره باعث حملات کم سابقه منتقدان درون حکومتی به آقای رحیم مشایی شد. شدت مخالفت ها با این مواضع به حدی بود که آیت الله خامنه ای در خطبه های نماز جمعه با انتقاد از گفته های آقای رحیم مشایی و بدون نام بردن از وی، خواستار پایان انتقادها شد.

اظهارات او درباره "رو به پایان بودن دوران اسلامگرایی" و تاکید بر "مکتب ایرانی" و گفته هایش درباره حجاب از دیگر مواضع جنجالی آقای رحیم مشایی محسوب می شود.

او ۵۱ سال سن دارد و اهل رامسر است.

حمید بقایی

حق نشر عکس BBC World Service
Image caption حمید بقایی از جوانترین چهره های نزدیک به محمود احمدی نژاد است

حمید بقایی از اوایل سال ۱۳۹۰ خورشیدی معاون اجرایی رئیس‌جمهور ایران است.

آقای بقایی پیش از این از مدیران رادیو (صدای جمهوری اسلامی یاران) و از همکاران محمود احمدی نژاد در زمان تصدی اش بر شهردای تهران بود.

او پس از انتصاب اسفندیار رحیم مشایی به ریاست دفتر آقای احمدی نژاد جانشین آقای رحیم مشایی در سازمان میراث فرهنگی و گردشگری شد.

آقای بقایی در حال حاضر سرپرستی نهاد ریاست جمهوری را هم به عهده دارد. پیش از او اسفندیار رحیم مشایی سرپرست نهاد ریاست جمهوری بود.

وی در اواخر اردیبهشت ۱۳۹۰ یک ماه پس از ارتقا مقام در دولت محمود احمدی نژاد، به حکم دیوان عدالت اداری، به علت ارتکاب "برخی تخلفات" در سمت ریاست سازمان گردشگری به مدت چهار سال از هرگونه خدمت دولتی محروم شد، اما پس از مدتی این حکم توسط قضات دیوان نقض و مجددا به دادگاه تجدید نظر ارجاع شد.

حمید بقایی در سال های پایانی جنگ ایران و عراق، در وزارت اطلاعات و در ستاد "مدیریت مناطق بحران" که مسئولیت آن با اسفندیاررحیم مشایی بود، مشغول به کار شد.

آقای رحیم مشایی در آن هنگام مسئول سیاستگذاری وزارت اطلاعات در مورد اقلیت ها، از جمله کردهای غرب کشور بود.

آقای بقایی در مجموع از کم حرف ترین نزدیکان آقای احمدی نژاد محسوب می شود، اما گفته های او درباره نقش ترکیه در کشتار ارامنه در زمانی که نماینده ویژه رئیس جمهور در امور آسیا بود، باعث تنش میان ایران و ترکیه شد.

منوچهر متکی وزیر امور خارجه وقت ایران گفته های آقای بقایی را دخالت در وظایف وزارت خارجه توصیف و شدیدا از آن انتقاد کرده بود.

آقای بقایی بر اساس گزارش منتشر شده در سایت معاونت اداری و مالی صدا و سیما جمهوری اسلامی ایران، در تاریخ ۱ آبان ۱۳۹۰ بازنشسته شده است.

او ۴۲ سال سن دارد و اهل همدان است.

مجتبی ثمره هاشمی

حق نشر عکس BBC World Service
Image caption مجتبی ثمره هاشمی از سوی منتقدان دولت ایران، چهره پشت پرده و نظریه پرداز دولت محمود احمدی نژاد خوانده می شود

مجتبی ثمره هاشمی از تیرماه ۱۳۸۸به این سو "مشاور ارشد" رئیس‌جمهور ایران است.

او در دولت اول محمود احمدی نژاد تا فروردین ۱۳۸۸ مشاور عالی او بود و ریاست ستاد انتخاباتی او را در انتخابات ریاست جمهوری دهم بر عهده داشت.

در ابتدای دوره اول ریاست جمهوری آقای احمدی نژاد، گفته می شد که در دفتر کار او یک میز اضافی وجود دارد که متعلق به آقای ثمره هاشمی است.

به نظر می رسد که نقش آقای ثمره هاشمی در دوره اول ریاست جمهوری آقای احمدی نژاد پررنگ تر از دوره دوم بوده است.

با این همه در این که آقای ثمره هاشمی نقش مشورتی تاثیرگذاری در دولت آقای احمدی نژاد دارد، تردیدی وجود ندارد.

گفته می‌شود که بسیاری از اقدامات ابتکاری بحث برانگیز آقای احمدی نژاد، همچون نامه‌های خارجی محمود احمدی‌نژاد، از جمله نامه بی جواب به جرج بوش رئیس جمهور وقت آمریکا و آنگلا مرکل صدر اعظم آلمان به توصیه آقای ثمره هاشمی انجام شده‌است.

او در دولت نهم علاوه بر پست مشاور رئیس جمهور مدتی معاونت سیاسی وزارت کشور را نیز بر عهده داشت.

از آقای ثمره هاشمی با عنوان دوست دوران جوانی آقای احمدی نژاد یاد می شود.

او همکلاسی محمود احمدی نژاد در دانشگاه علم و صنعت بوده و از وفادارترین پیروان محمدتقی مصباح یزدی محسوب می شود که تا پیش از روشن شدن اختلافات رئیس جمهور با آیت الله خامنه ای، مهمترین هوادار دولت در جامعه روحانی ایران محسوب می شد.

آقای ثمره هاشمی پس از انقلاب بهمن ۱۳۵۷، معاون سیاسی و سپس سرپرست استانداری آذربایجان غربی شد.

او در انتخاب آقای احمدی نژاد به فرمانداری شهرستان ماکو نقش اساسی داشته است.

آقای ثمره هاشمی خواهرزاده محمدجواد باهنر (نخست وزیر سابق ایران که در حادثه انفجار مقر نخست وزیری کشته شد) و محمدرضا باهنر نایب رئیس فعلی مجلس است.

علی سعیدلو

حق نشر عکس BBC World Service
Image caption علی سعید لو در حال بستن بازوبند پهلوانی برای محمود احمدی نژاد.

علی سعیدلو در حال حاضر معاون رئیس جمهور ایران در امور بین الملل است.

این منصب تا پیش از این وجود نداشته است. طی مدتی که از ایجاد این پست تازه می گذرد خبری قابل توجه از نحوه فعالیت آقای سعیدلو در این سمت به جز انتقاد رسانه های اصولگرای منتقد دولت درباره سفرهای متعدد او منتشر نشده است.

او از ابتدای ریاست جمهوری آقای احمدی نژاد همواره از اعضای ثابت کابینه های او بوده است.

آقای سعیدلو در دوره اول ریاست جمهوری آقای احمدی نژاد معاون اجرایی او، سرپرست نهاد ریاست جمهوری و رئیس سازمان تربیت بدنی بود.

او اولین انتخاب محمود احمدی‌نژاد برای تصدی وزارت نفت هم بود، اما مجلس هفتم به او رای اعتماد نداد.

علی سعیدلو پیش از انقلاب در رشته زمین‌شناسی اقتصادی و منابع زیرزمینی در آمریکا تحصیل کرده است.

او ۵۹ سال سن دارد و اهل تبریز است.

محمدرضا رحیمی

حق نشر عکس BBC World Service
Image caption محمود احمدی نژاد در برابر اتهامات سنگینی که به محمدرضا رحیمی وارد می شود، از معاون اول خود حمایت کرده است

تعداد سیاستمداران کرد ایرانی که توانسته باشند در سه دهه اخیر به مناصب عالی رتبه دولتی در ایران دست پیدا کنند، زیاد نیست. با این همه محمدرضا رحیمی این بخت را داشته است.

او در حال حاضر معاون اول محمود احمدی نژاد، رئیس جمهور ایران است و هرچند از سوی منتقدان و نمایندگان مجلس ایران مورد اتهامات سنگین مالی قرار گرفته، آقای احمدی نژاد با دفاع از معاون اش، تاکنون او را در این سمت حفظ کرده است.

مطابق قانون اساسی ایران معاون اول رئیس جمهور این کشور در زمان غیبت یا درگذشت رئیس جمهور تا زمان برگزاری انتخابات زودهنگام، وظیفه اجرای مسئولیت های او را بر عهده دارد.

گرچه پست نخست وزیری در ایران حذف شده است اما مطابق پروتکل های تشریفاتی، در هنگام ملاقات های رسمی نخست وزیر کشورها، همتای ایرانی او معاون اول رئیس جمهور ایران است.

این وضعیت نشان دهنده اهمیت و جایگاه معاون اول رئیس جمهور در سلسله مراتب دولتی ایران است.

آقای رحیمی در دولت نهم (کابینه اول احمدی نژاد) معاون حقوقی و پارلمانی رئیس‌جمهور بود، اما نزدیک به سه ماه پس از انتخابات ریاست جمهوری سال ۱۳۸۸ به سمت معاون
اولی ریاست جمهور منصوب شد.

از سابقه دوستی یا آشنایی احتمالی آقای احمدی نژاد و رحیمی اطلاعی در دست نیست، اما هر دو نفر از دولتمردان اکبر هاشمی رفسنجانی هستند: محمود احمدی نژاد فرماندار ماکو و محمدرضا رحیمی استاندار کردستان.

شماری از نمایندگان مجلس شورای اسلامی آقای رحیمی را صدر یک باند بزرگ فساد مالی توصیف می کنند که به گفته مقام های قضایی ایران تقریبأ تمامی اعضای آن در سال ۱۳۸۸ دستگیر شده اند.

سخنگوی قوه قضاییه در آذر ۱۳۸۹ از رسیدگی به پرونده فساد مالی آقای رحیمی خبر داده بود، اما روند رسیدگی به این پرونده فعلا مسکوت است.

محمود احمدی نژاد، اتهامات مالی به معاون اول خود را رد کرد و آقای رحیمی هم همزمان با طرح این اتهامات گفت که "تا احمدی نژاد رئیس جمهور است، من هم معاون اول ایشان خواهم ماند."

آقای رحیمی زمانی درباره محمود احمدی نژاد گفته بود: "در سوریه یکی از مسلمانان به من گفت معتقدم اگر بنا بود بعد از محمد، پیامبری دیگر بیاید، آن احمدی نژاد بود."

آقای رحیمی ۶۴ سال سن دارد و اهل کردستان است.

علی اکبر جوانفکر

حق نشر عکس BBC World Service
Image caption محمود احمدی نژاد تاکنون مانع بازداشت و اجرای حکم زندان علی اکبر جوانفکر چهره رسانه ای دولت شده است

علی اکبر جوانفکر، مدیرعامل خبرگزاری ایرنا، مدیر موسسه مطبوعاتی ایران و مشاور مطبوعاتی و رسانه ای رئیس جمهور ایران است.

شاید او در حلقه اصلی یاران آقای احمدی نژاد قرار نگیرد، اما از مهمترین هواداران رئیس جمهور و دیدگاه های او در عرصه رسانه ای است.

گفت و گوی او با روزنامه اعتماد که درباره محدودیت های ایجاد شده برای نزدیکان آقای احمدی نژاد بود، منجر به توقیف موقت این روزنامه شد.

نیروهای دادستانی تهران دو روز پس از انتشار این گفت و گو با ورود به روزنامه ایران تلاش کردند آقای جوانفکر را بازداشت کنند، اما پس درگیری های بی سابقه از جمله استفاده از گاز اشک آور در ساختمان روزنامه، بازداشت او با وساطت محمود احمدی نژاد منتفی شد.

علی اکبر جوانفکر در دوره کابینه اول آقای احمدی نژاد هم مشاور مطبوعاتی و رسانه ای او بود.

آقای جوانفکر دوره شهرداری آقای احمدی نژاد هم مشاور رسانه ای او بوده است.

آقای جوانفکر در مصاحبه جنجالی اش با روزنامه اعتماد، دولت آقای احمدی نژاد را از سرکوب های پس از انتخابات مبرا دانسته و گفته بود: "کی وزارت اطلاعات در حوادث بعد از انتخابات دست ما بود؟ اگر بود که با درخواست استعفای مصلحی موافقت نمی‌کردیم. اژه‌ای هم وزیر اطلاعات ما نبود. ما از باور‌ها و رفتار‌ها و برداشت‌های آنها (مخالفان دولت) منحرفیم. ما آنها را قبول نداریم. رفتار و منش آنها را قبول نداریم."

آقای جوانفکر به عنوان سرپرست روزنامه دولتی ایران به دلیل چاپ ویژه ای نامه ای درباره حجاب با نام "خاتون" هم محاکمه و به یک سال حبس و سه سال محرومیت از هرگونه فعالیت مطبوعاتی محکوم شد.

او در جریان مخالفت آیت الله خامنه ای، رهبر ایران با استعفای حیدر مصلحی، وزیر اطلاعات، ساعاتی از انتشار نامه رهبر ایران مبنی بر ابقای وزیر اطلاعات در خبرگزاری رسمی جمهوری اسلامی خودداری کرد.

آقای جوانفکر ۵۲ سال سن دارد و اهل تهران است.

مسعود زریبافان

حق نشر عکس BBC World Service
Image caption مسعود زریبافان در انتخاب محموداحمدی نژاد به عنوان شهردار تهران نقش داشت

مسعود زریبافان معاون فعلی رئیس جمهور و رئیس بنیاد شهید و امور ایثارگران است.

آقای زریبافان از جمله یاران محمود احمدی‌نژاد است که سابقه دوستی آنها همچون اسفندیار رحیم مشایی و محمدرضا رحیمی به موضوع کردها و کردستان ارتباط پیدا می کند.

شهرداری مهاباد، معاونت فرمانداری این شهر و معاونت عمرانی استانداری کردستان در دوره محمدرضا رحیمی از جمله سمت‌های مسعود زریبافان در کردستان بوده است.

آقای زریبافان از اعضای شورای دوم شهر تهران بود که با انتخاب محمود احمدی نژاد به شهرداری این شهر زمینه ریاست جمهوری او را فراهم کرد. او رئیس ستاد انتخاباتی محمود احمدی نژاد در انتخابات ریاست جمهوری سال ۱۳۸۴ بود که در ابتدا صاحب بخت چندانی برای به دست آوردن کرسی بالاترین مقام اجرایی ایران به نظر نمی‌‌رسید.

با آغاز دوران ریاست جمهوری آقای احمدی نژاد، مسعود زریبافان ضمن عضویت در شورای شهر، از سوی رئیس جمهور با عنوان دبیر هیات دولت، در کابینه او منصوب شد.

آقای زریبافان در شمار نزدیکان آقای محمود احمدی نژاد به حساب می آید که زمانی بیش از یک شغل دولتی در اختیار داشت.

مجلس شورای اسلامی در دوره هفتم طرحی را به تصویب رساند که بر اساس آن اشغال چند پست توسط کارکنان دولت، ممنوع می شد. چهره های منتقد دولت ایران یکی از اشخاص هدف این مصوبه را مسعود زریبافان توصیف می کردند.

یکی از جنجالی ترین رفتارهای آقای زریبافان ثبت نام او در رقابت های دوره سوم شوراها بود.

در حالی که مهلت استعفای داوطلبان از سمت های دولتی برای ثبت نام در رقایت های انتخاباتی سپری شده بود، آقای زریبافان در عین در اختیار داشتن منصب دولتی، به عنوان نامزد عضویت در شورای شهر تهران در انتخابات شرکت کرد، اما پیروز نشد.

پس از شکست او در انتخابات، ابتدا با حکم محمود احمدی نژاد مشاور رئیس جمهور ایران شد، اما پس از مدتی از سوی معاون رئیس جمهور و رئیس سازمان تربیت بدنی به سمت ریاست باشگاه ورزشی استقلال منصوب شد.

کمتر از یک ماه مانده به انتخابات ریاست جمهوری پرمناقشه ریاست جمهوری در سال ۱۳۸۸ آقای زریبافان به عضویت هیات نظارت بر مقررات زدایی و تسهیل شرایط صدور مجوزها و پروانه فعالیت های اقتصادی درآمد.

در ابتدای دوره دوم ریاست جمهوری محمود احمدی نژاد، مسعود زریبافان به‌عنوان رئیس بنیاد شهید منصوب شد.

خبرنگاران می گویندکه در روزهایی که اعضای هیات دولت پس از جلسه خود با خبرنگاران دیدار می کنند، آقای زریبافان ترجیح می دهد در حیاط مجموعه ریاست جمهوری ظاهر نشود.

مسعود زریبافان همچون بیشتر یاران نزدیک محمود احمدی نژاد سیاستمداری کم حرف است و به جز چند مصاحبه کوتاه مطبوعاتی، نقل قول چندانی از او در رسانه های منتشر نشده است.