مثلث تهران، تل آویو و باکو و اتهام 'نارو زدن' آمریکا به اسرائیل

حق نشر عکس ANS
Image caption مقامهای جمهوری آذربایجان گزارش نشریه فارن پالیسی درباره واگذاری یک پایگاه هوایی به اسرائیل را تکذیب کردند

نشریه فارن پالیسی در گزارشی ادعا کرده که جمهوری آذربایجان، همسایه شمالی ایران، پذیرفته است یک پایگاه هوایی خود را در اختیار اسرائیل بگذارد.

این گزارش بر اساس سخنان چند مقام بی نام دولت باراک اوباما نوشته شده بود.

نیت اسرائیل برای بهره برداری از این پایگاه اعلام نشده بود، ولی مشخص است که در صورت چنین توافقی، هر گونه حمله احتمالی اسرائیلی ها به تاسیسات اتمی ایران بسیار آسان تر از حالت عادی می شود.

دست کم نیاز به سوختگیری هوایی برای هواپیماهای مهاجم اسرائیلی از بین می رود و امکان حمله چندباره فراهم می شود.

باکو بی درنگ این خبر را تکذیب کرد و گفت که هرگز اجازه نمی دهد از خاکش برای حمله به کشوری دیگر استفاده شود.

اما مخالفان داخلی آقای اوباما دولتش را به خیانت به اسرائیل از راه افشای این "توافق محرمانه" متهم کردند. پیشقراول آنها جان بولتون، نماینده پیشین ایالات متحده در سازمان ملل و یکی از دشمنان قسم خورده جمهوری اسلامی ایران بود.

آقای بولتون ابتدا در گفتگو با شبکه تلویزیونی فاکس نیوز گفت: "فکر می کنم این نشت اطلاعات، بخشی از کارزار دولت (آمریکا) علیه حمله اسرائیل است."

او سپس در وب سایت کریستین ساینس مانیتور نوشت: "اکراه رئیس جمهوری (آمریکا) از اقدام نظامی پیشگیرانه علیه تلاشهای اتمی تهران از دیرباز هویدا بوده، گرچه ورد زبانش این است که همه گزینه ها روی میز است."

افزون بر آقای بولتون، رسانه های مخالف باراک اوباما بار دیگر تعهدش به حمایت از منافع اسرائیل را به زیر سوال بردند.

برندا شیفر، استاد دانشگاه حیفا، یکی از صاحب نظران در زمینه روابط اسرائیل و جمهوری آذربایجان است. او در آکادمی دیپلماتیک جمهوری آذربایجان هم تدریس کرده است.

حق نشر عکس t
Image caption گزارش فارن پالیسی بر اساس نقل قول مقامهایی در دولت باراک اوباما که نامشان ذکر نشده، تنظیم شده است

در گفتگویی با خانم شیفر به بررسی این گزارش و مثلث روابط تهران، باکو و تل آویو پرداختیم.

نظر شما درباره گزارش اخیر در مورد واگذاری یک پایگاه نظامی جمهوری آذربایجان به اسرائیل چیست؟

من به چند دلیل این گزارش را اصلا جدی نمی گیرم، اولا، این مطلب نمونه ای از روزنامه نگاری ضعیف است که بر اساس سخنان شش منبع، تنظیم شده که نامشان فاش نشده و همچنین دو مشاور مستقل که با هیچ دانشگاه یا پژوهشکده بزرگی مرتبط نیستند. بعد حرفهای اینها را به خبر تبدیل کرده اند.

فکر می کنم این یکی از مشکلات عصر اینترنت است که این همه اطلاعات و مطلب منتشر می شود ولی قابل تایید نیست. برای همین نمی توان آن را جدی گرفت.

ثانیا اگر دولت اوباما می خواست پیامی غیررسمی به کسی بدهد، می توانست آن را از طریق خبرنگارانی در روزنامه هایی مانند نیویورک تایمز و واشنگتن پست انتقال دهد و این مسیر را نمی پیمود.

مهمتر از این، تنها کافی است نگاهی به نقشه بیاندازید تا متوجه سیاست خارجی جمهوری آذربایجان شوید، کشوری که در مجاورت ایران، ترکیه و روسیه قرار دارد، به آبهای آزاد دسترسی ندارد و به همسایگانش بسیار متکی است. به عنوان صادرکننده نفت و گاز به ثبات نیاز دارد.

از همین رو، سیاست خارجی جمهوری آذربایجان، سیاستی خاص و بسیار متوازن است. می کوشد از مناقشه همسایگانش با قدرتهای بزرگ کنار بکشد. با همسایگانش مانند ایران سیاستی متوازن و با کشورهای غربی مانند آمریکا و اسرائیل روابطی خوب دارد.

اگر به دکترین نظامی جمهوری آذربایجان نگاهی بیاندازید، می بینید که بسیار بعید است بگذارد خاکش به پایگاه کشوری خارجی بدل شود، هر چند که این دکترین اظهار می کند اگر جمهوری آذربایجان مورد حمله قرار بگیرد، می تواند به کشورهای خارجی پایگاه دهد.

یعنی ممکن است مناقشه ای در منطقه این معادله را برهم بزند، ولی مقامهای جمهوری آذربایجان صراحتا این گزارش را تکذیب کرده و مایه تاسف است که باید این همه بحث درباره این گزارش داشته باشیم.

آیا جمهوری آذربایجان نگران اثرات حمله اسرائیل به ایران هست؟

رابطه جمهوری آذربایجان و ایران بسیار پیچیده است.

از طرفی، دو کشور هم مرزند، پس ناگزیرند روابط خوبی داشته باشند و این برای جمهوری آذربایجان یک اولویت است.

حق نشر عکس d
Image caption برندا شیفر، استاد دانشگاه حیفا، می گوید که دکترین نظامی جمهوری آذربایجان اجازه استفاده از خاکش برای احداث پایگاه نظامی را به کشورهای دیگر نمی دهد

از طرف دیگر، پیچیده است چون بخشی از جمعیت ایران، آذری هستند، حتی آیت الله خامنه ای، رهبر ایران، آذری است و مرزهای قومی با مرزهای سیاسی همپوشانی ندارد و هر دو طرف از این مساله آگاهند.

از سوی دیگر، ایران که یک جمهوری اسلامی است و سیاست خارجی اش آرمانهای مسلمانان را ترویج می دهد، در مناقشه ارضی ارمنستان با جمهوری آذربایجان، از ارمنستان حمایت می کند.

برای همین جمهوری آذربایجان می داند که هرگونه حمله نظامی به ایران به مناقشه ای منطقه ای بدل می شود که برای باکو اثرات بدی خواهد داشت.

فکر می کنم مقامهای جمهوری آذربایجان تصریح کرده اند که مایلند هیچ مناقشه ای نظامی علیه ایران صورت نگیرد زیرا به زیان هر دو کشور خواهد بود.

ایران جمهوری آذربایجان را به حمایت از دستگاه جاسوسی اسرائیل متهم کرده و باکو گهگاه می گوید شماری از عوامل ایران را بازداشت کرده است. آیا اطلاع دارید که موساد چقدر در جمهوری آذربایجان حضور عملیاتی دارد؟

فکر می کنم که خیلی جالب است که اتفاقات جمیزباندی زیادی به منطقه قفقاز ارتباط داده می شود. از یک سو، از منظر ژئوپولتیک معقول است، زیرا منطقه ای استراتژیک میان ایران، غرب، روسیه و شرق و غرب بطور عام است. فرهنگهای مختلفی از مسلمان و مسیحی در آنجا هست.

ولی فکر می کنم که ما بیش از حد تحولات قفقاز را به دستگاه های جاسوسی مختلف نسبت می دهیم ولی من اطلاعات مشخصی در این مورد ندارم.

اخیرا گزارشهایی درباره تقویت مناسبات نظامی اسرائیل و جمهوری آذربایجان از جمله فروش تسلیحات منتشر شده است. دلیلش چیست؟

من بیشتر از آنچه در مطبوعات جهان گزارش شده، اطلاعی ندارم ولی روشن است که جمهوری آذربایجان در سالیان اخیر توانمندی نظامی خود را تقویت کرده است.

دکترین نظامی اش تصریح می کند که این تقویت بنیه نظامی علیه ایران نیست، بلکه خاصیت بازدارندگی در قبال ارمنستان دارد. شاید مخاطبان شما این را ندانند که ۲۰ درصد خاک جمهوری آذربایجان را ارمنستان اشغال کرده و یک میلیون نفر از مسلمانان شیعه به دلیل این مناقشه آواره شده اند.

فکر می کنم هدف اصلی جمهوری آذربایجان از این خریدهای نظامی اعمال فشار در مذاکرات (با ارمنستان) برای حل کامل این مناقشه است.

غیر از نزدیک بودن به ایران، اسرائیل چه منافع دیگری را در جمهوری آذربایجان دنبال می کند؟

فکر می کنم می توان در دو سطح جواب داد. اولا باید بگویم که فرصت بسیار مغتنمی است که می توانم از طریق بی بی سی فارسی با مخاطبان شما در ایران صحبت کنم.

در اسرائیل هیچ خصومتی علیه مسلمانان بخصوص مردم ایران نیست. خیلی از دوستان من بیشتر از فیلمهای فرانسوی، به تماشای فیلمهای ایرانی می روند. سیمایی که مردم اسرائیل از ایران دارند، از منظر فرهنگی، ادبی و علمی مثبت است.

پس مساله این نیست که چرا اسرائیل به جمهوری آذربایجان یا هر کشور مسلمان دیگری علاقه خاص دارد. من می پرسم که چرا نباید اسرائیل رابطه داشته باشد؟

باید بپرسیم چرا باید بین اسرائیل و ایران مناقشه باشد؟ ما که هیچ مناقشه ای بر سر سرزمین، آب و انرژی نداریم. این مناقشه ای است که به سود طبقه ای خاص از سیاسیون تمام می شود و هیچ ارتباطی به ملت دو کشور ندارد.

طبیعی است که اسرائیل با جمهوری آذربایجان، ازبکستان و قزاقستان رابطه داشته باشد. سالیان سال با ترکیه روابط خوبی داشت که فقط بخاطر محاسبات استراتژیک ترکیه تغییر کرد. برای اسرائیل و مردمش طبیعی است که با کشورهای دارای جمعیت مسلمان رابطه داشته باشد. روال عادی باید همین باشد.

در روزهای اخیر رسانه های اسرائیل گزارش داده اند که طرحهای حمله به ایران فعلا کنار گذاشته شده است. این گزارشها چقدر می تواند دقیق باشد؟

من اطلاعات دقیقی که بتواند مفید باشد، ندارم ولی شخصا امیدوارم خاورمیانه از جنگ افزارهای اتمی عاری شود و جنگ تازه ای در منطقه رخ ندهد.

فکر می کنم هدف هر کشوری تامین امنیت ملتش است، برای همین اسرائیل تمام تلاش خود را برای تضمین امنیتش به کار می گیرد، اما امیدوارم بتوان از راه هایی به این هدف رسید که به صلح و ثبات منطقه نیز کمک کند.

مطالب مرتبط