مجازات جایگزین سنگسار؛ شش روحانی ایران چه می‌گویند؟

قانون مجازات اسلامی که سال گذشته خورشیدی پس از ۲۰ سال اجرای آزمایشی مورد تصویب نهایی مجلس ایران و تایید شورای نگهبان قرار گرفت، در مورد مجازات پر مناقشه سنگسار برای مرتکبان زنای محصنه سکوت کرده است.

قانون مجازات اسلامی، شامل حدود، قصاص و قانون دیات است که در شرع اسلام پیش بینی شده است.

در قانون پیشین مجازات اسلامی که همچون قانون تازه بر اساس احکام فقه شیعی از جمله کتاب تحریرالوسیله، آیت الله خمینی، تنظیم شده، مجازات زنای محصنه به صراحت سنگسار تعیین شده بود.

در دوره ریاست محمود هاشمی شاهرودی بر قوه قضائیه با صدور بخشنامه ای، اجرای مجازات جایگزین به جای سنگسار را به قضات ابلاغ شده بود، اما در مواردی اجرای سنگسار در ایران قوه قضائیه این کشور را با موج انتقاد حقوقدانان و طرفداران حقوق بشر رو به رو کرده بود.

سازمان مدافع حقوق بشری عفو بین الملل می گوید که از زمان استقرار جمهوری اسلامی ایران در سال ۱۳۵۷ دست‌کم ۷۷ نفر در این کشور سنگسار شده‌اند.

بر اساس گزارش این سازمان، در فاصله سال‌های ۱۳۵۷ تا ۱۳۶۳ خورشیدی هم امکان ثبت آمار سنگسارهای احتمالی در ایران وجود نداشته و بنابر این آمار دقیق و واقعی سنگسار در ایران به احتمال زیاد بیش از این است.

سنگسار چیست؟

سنگسار شیوه ای از مجازات است که از دوره باستان مرسوم بوده است و به شریعت یهود و سپس اسلام هم وارد شده است.

مجازات سنگسار در حال حاضر در برخی از کشورهای مسلمان همچون ایران، عربستان سعودی و امارات متحده عربی که قوانین اسلامی بر آن حاکم است اجرا می‌شود.

مطابق شریعت اسلامی، کسی که به سنگسار محکوم می‌شود باید در پارچه‌ای سفید که حکم کفن را دارد پوشانده شود.

مردان باید تا کمر و زنان تا سینه در گودال دفن شوند و هدف پرتاب سنگ قرار گیرد.

به شکل سنتی، بزرگی سنگ در رجم یا سنگسار نباید به حدی باشد که با اصابت یک یا دو تکه سنگ شخص کشته شود و کوچکی آن هم نباید به اندازه‌ای باشد که نام سنگ بر آن صدق نکند.

بر اساس قانون پیشین مجازات اسلامی در ایران، حاکم شرع می بایست مردم را از اجرای حکم سنگسار آگاه می کرد و حداقل سه نفر از مومنان می بایست در این امر شرکت می کردند.

مخالفان سنگسار از جمله سازمان های مدافع حقوق بشری می گویند که این شیوه مجازات "وحشیانه و قرون وسطایی" است، اما موافقان، آن را بخشی از شریعت اسلام و غیر قابل تغییر می‌دانند.

مدافعان مجازات به شیوه سنگسار مطابق برخی از روایت های اسلامی می گویند که اگر فرد محکوم موفق به فرار از گودال سنگسار شود، تعقیب نمی‌شود و او را رها می کنند بنابراین احتمال نجات جان او نسبت به شیوه های دیگر اعدام محتمل تر است.

فقها چه می گویند؟

حق نشر عکس BBC World Service
Image caption مراسم سنگسار اثر رامبرانت در قرن هفدهم میلادی

کمیسیون حقوقی مجلس ایران اعلام کرده است که بر اساس قانون جدید مجازات اسلامی، در مورد مجازات زنای محصنه باید به فتواهای مشهور فقیهان و نظرات ولی فقیه مراجعه شود.

در عین حال تصمیم گیری درباره نحوه اجرای قوانین اسلامی یا توقف آن در حکومت اسلامی، از اختیارات حاکم شرع و رهبر محسوب می شود.

ایسنا، خبرگزاری دانشجویان ایران، درباره اجرای مجازات سنگسار، با استفتا (پرسش شرعی) از شش روحانی ایران، از آنها خواسته است که نظر خود را درباره جایگزین کردن مجازات های دیگر به جای سنگسار اعلام کنند.

متن سئوال ایسنا چنین است: "با عنایت به این‌که در حال حاضر اجرای مجازات سنگسار از سوی دشمنان اسلام و قرآن دستاویزی جهت وهن احکام شرعی قرار گرفته، خواهشمند است نظر خود را در خصوص اجرای مجازات رجم در شرایط کنونی بیان فرموده و با توجه به این که این حد مبنای ظاهری در قرآن ندارد، آیا به نظر حضرتعالی این مجازات جزء حدود لایتغیر الی الابد تلقی می‌شود یا احتمالا می‌توان به اقتضای زمان و مکان جایگزینی برای آن قرار داد؟"

از میان پاسخ های این شش روحانی، آیت الله ناصر مکارم شیرازی به طور صریح و کوتاه گفته است که مطابق نظر پیشینش، در شرایط فعلی می توان حکم سنگسار را جایگزین کرد.

آیت الله جعفر سبحانی هم گفته است: "اگر حاکم شرع احساس کرد اجرای حکم به این شیوه مشکلاتی دارد می‌تواند به نحو دیگری اجرای حد کند."

آیت الله محمد علوی گرگانی در این مورد نوشته است: "در صورتی که حاکم شرع تشخیص دهد که اجرای این حکم موجب وهن اسلام و بی‌احترامی به آن است و موجب ضرر به اصل دین است می‌تواند آن را تغییر دهد".

آیت الله عبدالکریم موسوی اردبیلی در پاسخ به استفتای ایسنا نوشته است: "مجازات رجم قابل تغییر نیست ولی چنان چه اجرای آن بر خلاف مصالح اسلام و مسلمین باشد فقیه جامع الشرایط می‌تواند حکم به عدم اجرای آن بدهد"

آیت الله عزالدین حسینی زنجانی هم گفته است که در شرایط خاص می توان اجرای حکم را به طور موقت مسکوت گذاشت.