افزایش تنش لفظی میان ایران و امارات بر سر جزیره ابوموسی

حق نشر عکس BBC World Service
Image caption محمود احمدی نژاد در جریان سفر به استان هرمزگان از جزیره ابوموسی هم دیدار کرد

کمتر از یک هفته پس از اعتراض امارات متحده عربی به سفر محمود احمدی نژاد به جزیره ابوموسی در آب های خلیج فارس و فراخوانی سفیر امارات از تهران به نشانه اعتراض، تنش های لفظی میان دو کشور همسایه بالا گرفته است.

جزیره ابوموسی، مطابق یادداشت تفاهمی میان حاکم شارجه (پیش از تشکیل کشور امارات متحده عربی) و ایران در حاکمیت مشترک ایران و حاکم شارجه قرار دارد.

وزیر امور خارجه امارات در تازه ترین واکنش به سفر رئیس جمهور ایران به جزیره ابوموسی گفته است که اختلاف بر سر جزایر خلیج فارس امنیت جهانی را تهدید می کند.

در واکنش به این موضوع، حبیب الله سیاری، فرمانده نیروی دریایی ارتش ایران گفته است: "من نه به عنوان فرمانده نیروی دریایی ارتش بلکه به عنوان یک شهروند ایرانی می گویم که آنها عددی نیستند که بخواهند در خصوص جزایر سه گانه جمهوری اسلامی ایران اظهار نظر کنند."

فرمانده ارتش ایران هم در جریان مراسم روز ارتش در تهران گفته است که "اجازه جسارت درباره جزایر سه‌گانه را به کشوری نمی‌دهیم."

علی لاریجانی، رئیس مجلس ایران هم "مجادله" اخیر دو کشور را "فرصت سوز" خوانده است.

با بالا گرفتن دور تازه ای اتنش های لفظی میان ایران و امارات، رئیس سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری ایران گفته است که بر اساس مصوبه جدید دولت ایران، جزیره ابوموسی به منطقه نمونه گردشگری تبدیل می شود که هدف از آن افزایش ورود گردشگران داخلی و خارجی به این جزیره است.

اختلاف ایران و امارات بر سر جزایر تنب بزرگ و تنب کوچک، و به خصوص ابوموسی در سال های اخیر افزایش یافته است.

امارات متحده عربی، همراه پنج کشور دیگر، عضو شورای همکاری خلیج فارس است. این شورا از ابتدای تاسیس در بیانیه پایانی وزیران خارجه و رهبران خود عموما به موضوع "اشغال" جزایر توسط ایران اشاره کرده و خواستار حل و فصل این اختلاف شده است.

سه جزیره تنب بزرگ، تنب کوچک و ابوموسی در نزدیکی تنگه هرمز قرار دارند.

آمار وزارت انرژی آمریکا نشان می دهد که در سال ۲۰۰۹ روزانه ۱۵ میلیون و پانصد هزار بشکه نفت خام، معادل حدود ۱۷ درصد کل نفت صادراتی جهان از تنگه هرمز عبور کرده است.

این جزایر به خصوص ابوموسی تسلط ایران بر تنگه هرمز را افزایش می دهند.

اختلاف در چیست؟

داوود هرمیداس باوند، حقوقدان ایرانی اخیرا به مناسبت بالا گرفتن دور تازه اختلافات بر سر جزیره ابوموسی، در مقاله ای برای روزنامه شرق چاپ تهران نوشته است که جزایر سه‌گانه خلیج‌فارس بخشی از تمامیت ارضی ایران است و هر ایرانی می‌تواند به هر بخش از خاک سرزمینش سفر کند و نیازی به توضیح ‌دادن در این‌باره به کشورهای دیگر ندارد.

آقای باوند در شرح تاریخی اختلافات ایران و امارات نوشته است که در سال ۱۹۰۳ دولت ایران بازنگری‌هایی درخصوص نقشه‌های جغرافیا آغاز کرد که بر اساس آن در برخی بنادر، گمرکی به وجود آمد و پرچم ایران نصب شد که این مساله درباره ابوموسی و تنب‌بزرگ نیز اعمال شد.

به نوشته آقای باوند دولت بریتانیا که حاکمیت بلامنازعی در آب های خلیج فارس داشت مامورین گمرک ایرانی را از تنب‌بزرگ اخراج کرد و همزمان با بحران های سیاسی ناشی از مشروطه، اعتراضات ایران به بریتانیا به جایی نرسید تا جایی که پرچم شارجه در تنب‌بزرگ نصب ‌شد.

حق نشر عکس BBC World Service
Image caption مالکیت جزیر ابوموسی در آب های خلیج فارس از موارد اختلاف ایران و امارات متحده عربی است

بر اساس این نوشته "بریتانیا ادعا می‌کند که چون جزیره ابوموسی پیش از این اشغال نشده و شارجه نخست آن را اشغال کرده پرچم این امارت‌نشین را در آن نصب می‌کنند. این در حالی است ‌که در تمام اسناد حکومتی در بریتانیا در قرن ۱۹ تنب‌بزرگ و ابوموسی و دیگر جزایر خلیج‌فارس جزو ارباب جمعی حاکمیت فارس آورده شده‌اند و حتی در نقشه‌های رسمی دولت بریتانیا خصوصا نقشه‌های وزارت دفاع، این جزایر به رنگ ایران مشخص شده بودند."

به گفته آقای باوند این جزایر نه جدیدالاکتشاف هستند و نه رها شده بودند. در نهایت در هشت آذر ۱۳۵۰ با قراردادی که با میانجی‌گری بریتانیا میان دولت ایران و شیخ شارجه بسته شد، حاکمیت ایران بر جزیره ابوموسی به رسمیت شناخته شد و در ۹ آذر، یک روز قبل از خروج نیروهای انگلیسی از منطقه و دو روز قبل از تشکیل رسمی اتحادیه امارات، نظامیان ایران وارد سه جزیره شدند.

بر اساس نوشته داوود هرمیداس باوند، به موجب موافقت‌نامه شارجه، ایران متعهد شد که به مدت ۹ سال، سالیانه یک‌ونیم‌ میلیون لیره به شیخ شارجه بپردازد.

مطابق این تفاهمنامه، دو جزیره تنب بزرگ و تنب کوچک به ایران بازپس داده شد و در مورد ابوموسى، توافق شد که "حاکمیت مشترک ایرانى- شارجه‌اى" بر آن اعمال شود.

گیو میرفندرسکی، صاحب نظر حقوق بین الملل که درباره موضوع حاکمیت جزایر سه گانه تحقیق آکادمیک کرده است، می گوید که ایران و شارجه بر اساس یادداشت تفاهمی در سال ۱۹۷۱ منافع خود از جمله حدود آب های ساحلی و درآمد نفت را از یکدیگر "تفکیک" کردند.

چند روز پس از امضای یادداشت تفاهمی میان ایران و حاکم شارجه، کشور تازه‌ای به نام امارات متحده عربى به وجود آمد.

بهمن آقایی دیبا، کارشناس حقوق بین الملل در آمریکا می گوید که بعد از سال ۱۹۷۱ حاکمیت بر جزایر برای طرف ها اهمیت بیشتری پیدا کرد.

به گفته او خروج نظامی بریتانیا از منطقه و کشف نفت در اطراف جزایر، حاکمیت بر جزایر را مهم و تاثیرگذار کرده بود.

به فاصله چند هفته پس از تاسیس امارات، حکومت های عراق، لیبی، الجزایر، یمن جنوبی و کویت، ادعای "اشغال" سه جزایر را در شورای امنیت سازمان ملل متحد مطرح کردند، اما این شورا با استناد به تفاهم نامه ۱۹۷۱ اعتراض آنها را وارد نداست و بررسی آن را در دستور کار قرار نداد.

حق نشر عکس BBC World Service
Image caption کشور امارات پس از امضای یادداشت تفاهم ایران و حاکم شارجه بر سر جزایر سه گانه، در حدود چهل سال پیش تشکیل شد

شورای همکاری خلیج فارس که امارات یکی از اعضای آن است در حدود سه سال پیش توصیه به ارجاع این اختلاف به دیوان بین المللی دادگستری (لاهه) کرده بود.

ایران هنگام پذیرفتن صلاحیت دادگاه بین المللی لاهه، حق تحفظ (حق موافقت با ارجاع پرونده به دادگاه) را برای خود محفوظ دانسته و بنابراین در صورتی که امارات خواستار ارجاع پرونده اختلاف به لاهه باشد، نیازمند موافقت ایران با این موضوع است.

دولت ایران سه جزیره تنب بزرگ و تنب کوچک و ابوموسی را جزو جدانشدنی این سرزمین می داند، اما وزارت خارجه ایران اعلام کرده است که بر اساس یادداشت تفاهم سال ۱۹۷۱ با امارات، حاضر است درباره اختلافات گفت و گو و آن را با شیوه مسالمت آمیز حل کند.

ابوموسی در حال حاضر در تقسیمات کشوری ایران جزو استان هرمزگان محسوب می شود.

مطالب مرتبط