درد بی پایان مجروحان شیمیایی جنگ با عراق

یکی از مصدومان شیمیایی حق نشر عکس mehr
Image caption با گذشت دو دهه از جنگ ایران و عراق هنوز مصدومان شیمیایی حملات عراق نیازمند درمان هستند

"شیمیایی ئه! شیمیایی ئه!" این واژه‌ای است که بارها در خلال جنگ هشت ساله ایران و عراق شنیده شد.

براساس آمار رسمی، عراق در طول این جنگ بیش از ۳۵۰ بار ایران را مورد حمله شیمیایی قرار داد.

در حال حاضر ۴۰۰ هزار مجروح شیمیایی در ایران زندگی می‌کنند و ۱۰۰ هزار نفر از مجروحان شیمیایی جنگ نیز جان خود را از دست داده‌اند.

۲۹ آوریل (دهم اردیبهشت) به عنوان روز جهانی مصدومان شیمیایی نامگذاری شده است. نخستین بار در جنگ جهانی اول از این بمب‌های شیمیایی استفاده شد و در اثر آن حدود یک میلیون و ۵۰۰ هزار انسان مصدوم و ۱۲۰ هزار نفر کشته شدند.

گفته می شود که در جنگ ویتنام، سپس در جنگ ایتالیا و فرانسه با مراکش و در جنگ مصر علیه یمن و در شوروی سابق علیه افغانستان نیز از سلاح‌های شیمیایی استفاده شد.

پس از جنگ جهانی اول پروتکل ۱۹۲۵ ژنو منعقد و بر ممنوعیت استفاده از گازهای سمی و خفه کننده در جنگ‌ها تاکید شد. هر چند در خلال سالهای مختلف در برخی از جنگ‌ها این ممنوعیت نقض شد.

براساس آمار جهانی، استفاده از سلاح‌های شیمیایی تاکنون بیش از ۵۰۰ هزار کشته و دو میلیون مصدوم بر جای گذاشته است.

مصدومان شیمیایی ایران

حمله به مناطق غیر نظامی ایران از اوایل جنگ هشت ساله این کشور با عراق آغاز شد. بر اساس گزارش های سازمان ملل در ۲۳ دی ماه سال ۱۳۵۹ منطقه کرد نشین هلاله و نی حرز در ۵۰ کیلومتری غرب ایلام مورد حمله شیمایی قرار گرفت. در سال ۱۳۶۱نیز ساوجی در مریوان، موسیان، تنگاب در شمال غرب، گردنه بایر در کردستان مورد اصابت بمب اعصاب، گاز نیتروژن و خردل قرار گرفت.

یک سال بعد در سال ۱۳۶۲ این حملات وسیع تر شد و در مجموع ۴۵ مورد حمله شیمیایی در مناطق کرد نشین ثبت شد. سپس در سال ۱۳۶۶ سردشت و حلبچه با سلاح شیمیایی مورد حمله قرار گرفتند و این حملات در میدان‌های جنگ نیز ادامه داشت و تعداد زیادی از سربازان نیز در برخی از میادین جنگی به انواع این سلاح‌های شیمیایی آلوده شدند.

دکتر شهریار خاطری، مدیر روابط بین الملل انجمن حمایت از قربانیان سلاح شیمیایی پیشتر گفته بود که براساس آمار یکی از بازرسان سازمان ملل در طول هشت سال جنگ، ۱۸۰۰ تن گاز خردل، ۶۰۰ تن گاز سارین و ۴۰۰ تن گاز صابن و مقادیر قابل توجهی ترکیب‌های شیمیایی دیگر حداقل یک میلیون نفر را در ایران دچار مصدومیت کرده است.

مصدومان شیمیایی نیازمند درمان و داروهای مختلفی هستند، برخی از این داروها تولید داخل ایران است اما برخی از مصدومان همچنان ترجیح می‌دهند از مشابه‌های خارجی استفاده کنند، هزینه این داروها بسیار گران است و در بسیاری موارد مصدومان باید از داروی داخلی استفاده کنند.

اما نکته‌ای که برخی از این مصدومان شیمیایی به آن انتقاد دارند، نوع حمایت و پوشش بیمه‌ای آنها است.

حق نشر عکس mehr
Image caption یک مصدوم حملات شیمیایی عراق به ایران پس از دو دهه

آمارها در خصوص مصدومان شیمیایی که تحت پوشش حمایتی نیستند متناقض است، برخی آمارها حاکی است که ۲۰ هزار نفر مصدوم تحت پوشش بیمه نیستند در حالیکه این افراد در آمارهای دیگر حدود ۳۰ تا ۴۰ هزار نفر تخمین زده می‌شود.

یک بسیجی که در تحت تاثیر بمب میکروبی قرار گرفته از خاطراه اش در منطقه مجنون می گوید: در هنگام دویدن این مواد با پوست پایم تماس پیدا کرد و مچ پایم تا مدتها چرک داشت. در همین حال بمب میکروبی حامل اسهال خونی باعث شد که سربازارن دچار بیماری شوند و روزی حدود ۲۷ قرص مصرف کنند و شرایط بسیار نامساعدی داشتند.

یکی از سربازانی که در اواسط دهه ۶۰ در منطقه غرب حضور داشته به بی بی سی فارسی گفت که در یکی از میدان‌ها شیمیایی شد و هنوز با مشکل ریه و تاولهای پوستی دست و پنجه نرم می‌کند.

او که مشکلی برای تامین هزینه ندارد می‌گوید: "بسیاری از مصدومان شیمیایی هستند که برای درمان به خارج منتقل می‌شوند، اما آنجا هم کاری از پیش نمی‌رود، بیشتر موش‌های آزمایشگاهی هستند تا درصد تاثیر این موارد بر بدن را برای پزشکان و محققان مشخص کنند. درد این مصدومان قابل تصور نیست، در بسیاری موارد دید چشم کمتر و کمتر می‌شود و خارش و مشکلات پوستی همیشه همراه است."

یکی دیگر از مجروحان شیمیایی جنگ ایران و عراق که در یکی از عملیات‌ها گاز خردل استنشاق کرده و در حال حاضر با سرفه های طولانی مدت زندگی را می گذراند، از تجربه متفاوتش می گوید. او از انفجارهایی مشابه حمله شیمیایی می‌گوید که "سربازان سریع ماسک بر صورت می‌گذاشتند، اما این انفجارها امکان تنفس را از درون ماسک می‌گرفت در نتیجه سربازان ماسک را بر می داشتند و لحظه ای بعد گاز خردل منتشر می شد و سوزش و تاول و انتقال به بهداری پشت خط به دنبال آن می آمد."

با گذشت بیش از ۲۰ سال از پایان جنگ ایران و عراق، مصدومان شیمیایی ایران با مشکلات مختلفی روبرو هستند.

دولت ایران تلاش‌هایی برای بستری و یا ارائه داروهای مورد نیاز این مجروحان انجام داده، اما به گفته غلام دلشاد، جانباز ۷۰ درصدی و عضو هیات مدیره انجمن دفاع از قربانیان سلاح شیمیایی استان فارس، "بودجه بنیاد شهید برای رسیدگی به جانبازان مناسب است، اما جانبازان شیمیایی زیر ۲۵ درصد از آن بی بهره هستند."

صالح عزیز پور، رئیس انجمن حمایت از مصدومان شیمیایی سردشت معتقد است که بنیاد شهید مکانیزم پیچیده‌ای برای ارائه درصد جانبازی دارد و همین نیز کار را برای مصدومان سخت کرده است.

یکی دیگر از اقداماتی که دولت ایران انجام داد، پیگیری پرونده فرانسیس فان آن‌رات، تاجر هلندی بود که به اتهام تامین مواد مورد استفاده در ساخت سلاح شیمیایی برای دولت صدام حسین به تحمل ۱۷ سال زندان محکوم شد. در این دادگاه مصدومان شیمیایی جنگ ایران و عراق حضور داشتند.

بر اساس اسناد موجود، محکومیت این تاجر هلندی اولین سند قضایی بین المللی است که ثابت می‌کند عراق در جنگ علیه ایران از مواد شیمیایی استفاده کرده است.

اما بحث پرداخت غرامت به مصدومان ایرانی همچنان در پرده ای از ابهام است.

بعضی از صاحبنظران معتقدند بحث حمله شیمیایی به ایران و پرداخت غرامت یا پاسخگویی دولت عراق در این مورد تحت تأثیر مسائل سیاسی قرار گرفته است.

حق نشر عکس BBC World Service
Image caption برگرفته از وبلاگ جانبازان شیمیایی ایران

مطالب مرتبط