دخالت های آیت الله خامنه ای در اختلافات مجلس و دولت

نمایندگان مجلس و رهبر ایران حق نشر عکس a
Image caption میزان دخالت های رهبر در اختلافات دولت و مجلس، به عقیده بسیاری از ناظران، از سال ۱۳۶۰ به بعد در جمهوری اسلامی ایران بی‌سابقه بوده است

چهار سال پیش در چنین روزهایی، مجلس هفتم در حالی به پایان کار خود نزدیک می شد که اختلافات میان دولت محمود احمدی نژاد و قوه مقننه، کار را بر هر دو قوه مشکل کرده بود.

یک ماه مانده به انتخابات مجلس هشتم، این اختلافات تا حدی بالا گرفت که به دنبال خودداری صریح رئیس دولت از اجرای برخی مصوبات قانون‌گذاران، غلامعلی حداد عادل رئیس مجلس هفتم با نوشتن نامه ای به رهبر جمهوری اسلامی، خواستار داوری او میان قوای مقننه و مجریه شد.

پس از دریافت پاسخ آیت الله خامنه ای در مورد لزوم اجرای مصوبات مجلس و شورای نگهبان توسط دولت، حداد عادل در نطق پیش از دستور خود ابراز امیدواری کرد که دیگر این نوع مباحثات میان دو قوه وجود نداشته باشد.

اما اختلافات دولت و مجلس و دخالت های رهبر جمهوری اسلامی در این اختلافات، در مجلس هشتم نیز ادامه یافت و به میزانی رسید که به عقیده بسیاری از ناظران، از سال ۱۳۶۰ به بعد در جمهوری اسلامی ایران بی‌سابقه بوده است.

این گزارش، به مرور تعدادی از خبرسازترین مواردی می پردازد که طی آنها، آیت الله خامنه ای شخصا به اختلافات مجلس و دولت وارد شده یا در پی درخواست نمایندگان، اقدام به دخالت در این زمینه کرده است.

نامه راجع به هدفمند کردن یارانه ها

در ۱۹ فروردین سال جاری، رئیس مجلس ایران در نامه‌ای به آیت‌الله خامنه ای، از او خواست تا بر اساس اصل ۱۱۰ قانون اساسی در مورد نظارت رهبر بر عملکرد سه قوه و تنظیم روابط آنها، اجرای مرحله دوم قانون هدفمندکردن یارانه‌ها را متوقف کند.

ارسال این نامه از سوی علی لاریجانی، در پی اقدام دولت دهم صورت می گرفت که پیش از تصویب اجرای مرحله دوم طرح هدفمند کردن یارانه‌ها در مجلس، مبالغی را به حساب سرپرستان خانوارها در ایران واریز کرده بود.

بسیاری از نمایندگان مجلس، این رفتار دولت احمدی نژاد را "غیر قانونی" و "خودسرانه" تعبیر کرده و خواستار جلوگیری از آن شدند.

علی لاریجانی پس از ارسال نامه به آیت الله خامنه ای، در جمع خبرنگاران پارلمانی تاکید کرد که "نحوه برداشت درآمد، اصلاح حامل‌های انرژی و نحوه پرداخت، باید بر اساس قانون باشد."

هنوز مشخص نیست که آقای خامنه ای چه پاسخی به نامه علی لاریجانی داده یا خواهد داد.

تشکیل کمیته حل اختلاف دولت و مجلس

در مواردی دخالت رهبر در اختلافات میان دو قوه، از طریق تشکیل کمیته های میانجی بوده است.

مثلا در پی بالاگرفتن اختلافات دولت و مجلس هشتم بر سر عدم اجرای مصوبات نمایندگان توسط قوه مجربه، در مرداد ماه سال ۱۳۸۹ محمود احمدی نژاد خبر از تشکیل کمیته ای به دستور رهبر ایران برای حل اختلافات دو قوه داد.

آقای احمدی نژاد گفت که برخی موارد اختلاف میان مجلس و دولت را به آیت الله علی خامنه ای گزارش کرده و پس از ارجاع این موارد به شورای نگهبان، در این شورا کارگروهی برای بررسی این اختلافات تشکیل شده است.

رئیس جمهور با اشاره به "رهنمودهایی" آقای خامنه ای در این باره گفت: "پس از مشخص شدن نتایج این کارگروه، همه موظف به اجرای نتایج ابلاغی خواهیم بود."

پس از تشکیل کارگروه حل اختلاف با عضویت چهار نماینده مجلس، سه نماینده دولت، سه "حقوقدان مستقل" و سه عضو شورای نگهبان، قرار شد که این کارگروه نتیجه کار خود را به آیت الله خامنه ای گزارش کند.

کمیته حل اختلاف، در اواخر آبان همان سال نتیجه بررسی های خود را به طور علنی منتشر کرد، اما اعضای هیات رئیسه مجلس به شدت گزارش منتشر شده را مورد انتقاد قرار داده و آن را صرفا منعکس کننده دیگاه های احمد جنتی دبیر شورای نگهبان دانستند.

در عمل نیز، گزارش کارگروه حل اختلاف و فعالیت های آن منجر به کاش اختلافات دولت و مجلس نشد و این اختلافات، در سال ۱۳۹۰ افزایش بی سابقه ای پیدا کرد.

توصیه در مورد پرونده اختلاس

در برخی موارد یک سخنرانی رهبر جمهوری اسلامی در زمینه موضوعات مهم روز، برای برخی از نمایندگان مجلس هشتم به عنوان "دستورالعمل " تلقی شده است.

به عنوان نمونه، در پی خبرساز شدن پرونده "اختلاس سه هزار میلیارد تومانی" در سیستم بانکی ایران، یازده تن از نمایندگان مجلس هشتم در مهر ماه گذشته اقدام به شکایت علیه دولت در کمیسیون اصل نود مجلس کردند.

اعلام این شکایت، با انتشار اظهارات معروفی از آیت الله خامنه ای همزمان شد که طی آن، به رسانه ها توصیه می کرد ماجرای اختلاس را "کش ندهند".

آیت الله خامنه تاکید داشت که "عده‌ای می‌خواهنداز این ماجرا برای زیر سوال بردن مسئولان استفاده کنند. "

به دنبال این اظهارات، حسین نجابت یکی از امضا کنندگان شکایت نمایندگان، خبر داد که با توجه به "فرمایشات رهبر معظم انقلاب" امضا ‌کنندگان تصمیم گرفته اند شکایت خود را پیگیری نکنند.

پی گیری تصویب طرح نظارت بر نمایندگان

طرح "نظارت بر نمایندگان مجلس"، که به تازگی با رفع ایرادات شورای نگهبان از تصویب نمایندگان مجلس گذشت، از جمله مواردی بوده که از ابتدا با فشار شخص آیت الله خامنه ای در دستور کار قرار گرفته است.

رهبر جمهوری اسلامی حدود دو سال پیش، در دیدار با نمایندگان مجلس هشتم به آنها گفت: "باید یک ساز و کار نظارتی در مجلس تعریف کنید که اگر کسی در مقام نمایندگی کوتاهی یا سوء استفاده کرد، بتوانید او را مواخذه کنید."

این نوع نظارت، که علاوه بر تایید صلاحیت نمایندگان توسط شورای نگهبان بود و نظارت بر رفتار آنها در دوران نمایندگی را نیز شامل می شد، با بحث های موافق و مخالفی در مجلس هشتم مواجه شد.

علی لاریجانی، رئیس مجلس، در سخنانی در شهریور امسال در زمان بررسی مواد این طرح تاکید کرد که رهبر ایران "در جلسات خصوصی" هم، لزوم تصویب " یک سازوکار درونی" برای نظارت بر نمایندگان مجلس را گوشزد کرده است.

قانون نظارت بر نمایندگان امکان مجازات آنها را در صورت "سوء استفاده و تخلف مالی یا اخلاقی نمایندگان"، انجام اعمال "خلاف امنیت ملی کشور" و "سایر اعمال مجرمانه" فراهم می آورد.

هیات نظارت کننده بر نمایندگان، که از اعضای قوه مقننه تشکیل شده است، حتی می تواند عضویت نمایندگان متخلف در مجلس را لغو کند.

تذکر در مورد قطع سخنان احمدی نژاد

همه موارد اختلافی میان دو قوه ی مقننه و مجریه که منجر به دخالت آیت الله خامنه ای شده است ، الزاما مربوط به مباحث کلان و اختلافات بزرگ میان دو قوه نمی شود.

در خرداد ماه سال گذشته، هنگام سخنرانی محمود احمدی نژاد در دفاع از حمید سجادی وزیر پیشنهادی ورزش و جوانان، عده ای از نمایندگان فریاد های "دو – دو" در مجلس سر دادند که در لحظاتی ادامه سخنرانی رئیس دولت را با مشکل مواجه کرد.

عدد "دو" در سیستم رای گیری مجلس ایران، برای دادن رای منفی استفاده می شود. به همین دلیل نمایندگان مجلس در برخی موارد برای اعلام مخالفت با یک سخنران با صدای بلند عدد "دو" را تکرار می کنند.

پس از جلسه رای اعتماد، فاطمه آلیا نماینده محافظه کار تهران در مجلس، خبر داد که "رفتار تند نمایندگان با آقای احمدی نژاد " در جلسه، باعث شده تا رهبر جمهوری اسلامی هیات رئیسه و "زعمای مجلس" را فرا بخواند و به آنها تذکر بدهد.

علی مطهری یکی دیگر از نمایندگان تهران نیز در تایید این سخنان اظهار داشت که آیت الله خامنه ای، در آن ملاقات به نمایندگان به خاطر قطع کردن سخنان محمود احمدی نژاد در هنگام سخنرانی انتقاد کرده است.

موضع گیری در مورد سوال از رئیس جمهور

در مواردی خاص، رهبر جمهوری اسلامی به صورت آشکار در زمینه اختلاف نظر دو قوه صحبت نکرده، اما گمانه زنی در مورد موضع او، باعث به تاخیر افتادن تصمیم گیری های مجلس شده است.

به عنوان مثال، بعد از آنکه در تیرماه ۱۳۹۰ طرح سوال مجلس از محمود احمدی نژاد با امضای ۱۰۰ نفر از قانونگذاران به هیات رئیسه تقدیم شد، بارها موضع احتمالی رهبر راجع به این طرح مورد بحث نمایندگان قرار گرفت.

در همین زمینه، روح الله حسینیان رئیس فراکسیون انقلاب اسلامی مجلس، گفت که "قطعا" طرح سؤال از رئیس جمهور مورد "رضایت" آیت الله خامنه ای نیست.

در مقابل، علی مطهری در مهرماه همان سال اعلام کرد که در نامه ای به رهبر ایران از او درخواست کرده که با طرح سوال از رئیس جمهور موافقت کند و سکوت رهبر در پاسخ به این نامه را نشانه رضایت او دانست.

این در حالی بود که اندکی بعد، محمدرضا باهنر در نقل قول جداگانه ای از آیت الله خامنه ای گفت که "بزرگان نظام"، "کش دادن" ماجرای سوال از محمود احمدی نژاد توسط نمایندگان مجلس را به صلاح نمی دانند.

پس از طرح گمانه زنی های متفاوت از سوی نمایندگان در مورد رضایت یا عدم رضایت رهبر در مورد فرا خواندن احمدی نژاد، سرانجام سوال مجلس از احمدی نژاد در دستور کار مجلس قرار گرفت.

در اواخر دی ماه گذشته، در شرایطی که همه کمیسیون های مجلس سوالات خود را از رئیس جمهور به هیات رئیسه فرستاده بودند، حداد عادل در جایگاه رییس کمیسیون فرهنگی سوالاتی را به صورت کتبی برای احمدی نژاد ارسال کرد که برخی رسانه ها این کار را، به دلیل خویشاوندی آقای حداد عادل با رهبری جمهوری اسلامی، به معنی موافقت ضمنی رهبر با طرح سوال از رئیس جمهور دانستند.

دو ماه بعد، احمدی نژاد سرانجام برای پاسخگویی به سوالات نمایندگان در مجلس حاضر شد.

مطالب مرتبط