مذاکرات هسته‌ای ایران؛ جلیلی و این سه زن

حق نشر عکس AFP
Image caption هلگا اشمید (راست)، کاترین اشتون (وسط در لباس روشن) و وندی شرمن (چپ) در آخرین دور مذاکرات هسته‌ای ایران در استانبول

با به جریان افتادن دوباره مذاکرات هسته‌ای ایران و گروه ۱+۵ در فروردین ماه، به جز کاترین اشتون که ریاست هیات گفت و گو کننده کشورهای غربی در مقابل ایران است، دو زن دیگر نیز روند گفت‌وگوها را از نزدیک دنبال می‌کردند؛ زنانی که گفته می‌شود در مقایسه با دیگر مذاکره‌کنندگان گروه ۱+۵ می‌توانند نقش مهم‌تری در پیشبرد مذاکرات هسته‌ای ایفا کنند و حتی در کمرنگ شدن اختلاف‌نظرهای دو طرف موثر باشند.

اما کاترین اشتون، مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا، در شرایطی مذاکرات نمایندگان گروه ۱+۵ با ایران را پیش برده که هر از چند گاه در تعامل با طرف ایرانی به دلیل جنسیتش با چالش هایی روبه‌رو بوده است.

او عرف دیپلماتیک ایران و محدودیت دیپلمات‌های ایرانی در ارتباط مستقیم با زنان را به خوبی می‌شناسد و در مراسم نمادینی که به طور معمول، پیش از آغاز گفت‌وگوهای رسمی برگزار می‌شود، برای دست دادن با طرف ایرانی پیشقدم نمی‌شود.

در تصاویری که خانم اشتون را در کنار سعید جلیلی، رئیس هیات مذاکره‌کننده ایران نشان می‌دهند، او معمولا با فاصله‌ای قابل توجه از طرف ایرانی ایستاده و در مواردی، حتی دست‌هایش را به طور کامل پشت خود مخفی کرده است؛ اقدامی که می‌تواند نوعی تلاش او برای پرهیز از هرگونه تماس فیزیکی با طرف مقابل باشد.

اما با وجود تلاش خانم اشتون برای رعایت آداب مورد نظر دیپلمات‌های ایران، لباس و نوع پوشش او، به راحتی می‌تواند به موضوعی حاشیه‌ای در مذاکرات هسته‌ای ایران تبدیل شود.

بیش از یک سال پیش، در بهمن ۱۳۸۹ اقدام رسانه‌های داخلی ایران در دست بردن در عکس‌های خانم اشتون که کنار سعید جلیلی قدم می‌زد، باعث شد مذاکرات هسته‌ای ایران با رویکردی جدید و متفاوت در مرکز توجه رسانه‌های جهان قرار بگیرد.

حق نشر عکس BBC World Service
Image caption در بهمن ۱۳۸۹رسانه‌های ایران با دست بردن در عکس خانم اشتون، یقه بلوز او را تا زیر گلویش بالا کشیدند

هیات مردانه ایران

هیات مذاکره‌کننده ایران تحت سرپرستی سعید جلیلی، دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران، گفت‌وگوها با گروه ۱+۵ را پیش می‌برد.

طبق اعلام شورای عالی امنیت ملی ایران، در هیاتی که فروردین ماه امسال با گروه ۱+۵ مذاکره کرد، علی باقری، معاون سیاست خارجی و امنیت بین‌الملل دبیرخانه شورای عالی امنیت ملی، عباس عراقچی، معاون وزیر امور خارجه، حمیدرضا عسگری، مشاور وزارت امور خارجه و مصطفی دولت‌یار، مدیر کل دفتر مطالعات سیاسی و بین‌المللی وزارت امور خارجه ایران حضور داشتند.

در مقابل هیات ایران، نمایندگان گروه ۱+۵ از جمله ما ژائوشو، معاون وزیر امور خارجه چین، سرگئی ریابکوف، معاون وزیر امور خارجه روسیه، ژاک اودیبر، معاون وزیر امور خارجه فرانسه، جفری آدامز، معاون مدیرکل سیاسی وزارت امور خارجه بریتانیا و هانس دیتر لوکاس، معاون وزیر امور خارجه آلمان، پشت میز مذاکره نشستند.

ریاست این هیات را کاترین اشتون به عهده داشت و هلگا اشمید، معاون خانم اشتون و وندی شرمن، معاون وزیر امور خارجه و رئیس هیات نمایندگان آمریکا در این مذاکرات نیز آنها را همراهی می‌کردند.

کاترین اشتون

کاترین اشتون، دیپلمات ۵۶ ساله بریتانیایی در سال ۲۰۰۹ میلادی، به عنوان مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا انتخاب شد. او پیش از آن، کمیسر عالی اتحادیه اروپا در امور تجارت و بازرگانی بود.

خانم اشتون که عضو حزب کارگر بریتانیاست، در سال ۱۹۹۹ میلادی توانست لقب بارونس دریافت کند. او در خانواده‌ای از طبقه کارگر در لنکشر بریتانیا به دنیا آمده و اولین عضو خانواده خود است که توانسته به دانشگاه راه یابد.

کاترین اشتون پیش از آن که فعالیت خود را رسما در عرصه سیاسی بریتانیا آغاز کند، در کمپین خلع سلاح هسته‌ای فعالیت می‌کرد و تا مقام معاونت رئیس این سازمان فعال در زمینه ضدتسلیحات هسته‌ای بریتانیا پیش رفت.

او همچنین قبل از آن که وارد مقر اتحادیه اروپا در بروکسل شود، در بریتانیا مدیر بازرگانی یک شرکت مشاور در امور مدیریتی بود و در شورای مرکزی آموزش مددکاران اجتماعی نیز فعالیت کرده است. خانم اشتون برای مدتی نیز معاون مدیر انجمنی بود که در امور خانواده‌های تک‌سرپرست فعالیت می‌کرد.

او در زمان نخست‌وزیری تونی بلر در بریتانیا معاون وزیر آموزش و مهارت‌ها و نیز مسئول اداره تحقیقات قانون اساسی شد و در سال ۲۰۰۶ میلادی، به عضویت شورای سلطنتی درآمد که نهادی تشریفاتی است و اعضای هیات دولت و برخی شخصیت‌های دیگر در آن عضویت دارند.

کاترین اشتون در دولت گوردون براون، نخست‌وزیر پیشین بریتانیا، نیز حضور داشت و در سال ۲۰۰۸ میلادی به عنوان جانشین کمیسر بریتانیا در اتحادیه اروپا معرفی شد.

در آن زمان، انتخاب کاترین اشتون به عنوان کمیسر اتحادیه اروپا در امور بازرگانی و تجارت، انتقادهایی را به دنبال داشت و گفته شد که او در این سمت باید مذاکراتی کلیدی با کانادا، کره و سازمان تجارت جهانی را پیش ببرد، در حالی که تجربه زیادی در بخش بازرگانی ندارد.

با این حال، او پس از انتصابش در این سمت، توانست توافقنامه تجارت آزاد اتحادیه اروپا با کره را به سرانجام برساند.

گفته می‌شود که خانم اشتون بعد از آن به عنوان نماینده عالی و مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا انتخاب شد که دولت بریتانیا به دنبال انتصاب تونی بلر، نخست‌وزیر پیشین بریتانیا، به عنوان رئیس شورای اروپا بود و به شرطی حاضر شد از این درخواست دست بکشد که پست نماینده عالی اتحادیه اروپا به یک بریتانیایی داده شود.

انتخاب کاترین اشتون در سمت کنونی، دوباره واکنش منتقدان را که او را دیپلماتی گمنام و نه چندان آشنا به سیاست می‌خواندند، به دنبال داشت. هرچند او پس از این انتصاب، گفت که در دوره پیش رو، نشان خواهد داد که بهترین فردی است که ممکن بود در این سمت انتخاب شود.

هلگا اشمید

هلگا اشمید، ۵۲ ساله و دیپلمات آلمانی اتحادیه اروپا به عنوان معاون مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا در مذاکرات استانبول در کنار خانم اشتون حضور داشت.

خانم اشمید که از سال ۱۹۸۸ میلادی وارد عرصه سیاسی آلمان شد، پیش از این، مشاور کلاوس کینکل و یوشکا فیشر، وزیران امورخارجه پیشین آلمان بوده است. او از سال ۲۰۰۶ میلادی فعالیتش را در مقر اتحادیه اروپا در بروکسل آغاز کرد.

بر اساس گزارش‌ها، خانم اشمید و علی باقری، معاون سیاست خارجی و امنیت بین‌الملل دبیرخانه شورای عالی امنیت ملی ایران، در نشست اخیر در استانبول، موظف شدند که در طول مدتی که تا نشست آتی دو طرف در بغداد باقی بود، پیش‌نویس توافق‌نامه‌ای را برای همکاری بین ایران و گروه ۱+۵ آماده کنند.

این دو نفر قبل از برگزاری مذاکرات استانبول در فروردین ماه هم نشست‌هایی را برای تعیین چارچوب این گفت‌وگوها برگزار کردند و در طول چند ماه پیش از آن، رشته گفت‌وگوهایی برای تعیین تاریخ و مکان مذاکرات ایران و ۱+۵ داشتند.

وندی شرمن

وندی شرمن ۶۳ ساله، نماینده آمریکا در مذاکرات ۱+۵ با ایران است. او که در سال ۲۰۱۱ میلادی معاون وزیر امور خارجه آمریکا شد، پیش از این، معاون شرکت آلبرایت استونبریج، یک شرکت بین‌المللی فعال در امور استراتژیک و برنامه‌ریزی بود که تحت مدیریت مادلین آلبرات، وزیر امور خارجه پیشین آمریکاست.

خانم شرمن همچنین در فاصله سال‌های ۱۹۹۷ تا ۲۰۰۱ میلادی، مشاور وزیر امور خارجه و نیز مشاور ویژه بیل کلینتون، رئیس‌جمهور پیشین آمریکا بود.

نام خانم شرمن در مذاکرات فروردین ماه در استانبول پس از آن در مرکز توجهات بیشتر قرار گرفت که گفته شد او از مذاکره‌کنندگان ایران خواسته است تا گفت‌وگوهایی دوجانبه و رودررو داشته باشند، ولی آقای جلیلی این درخواست را رد کرده است.

علی‌اکبر صالحی، وزیر امور خارجه ایران نیز روز دوشنبه، ۲۸ فروردین، در گفت‌وگویی درباره مذاکرات استانبول و در پاسخ به پرسشی درباره اینکه چرا درخواست هیات آمریکایی با پاسخ منفی ایران روبه‌رو شد، گفت که گفت‌وگوهای استانبول، نشست گروه کشورهای ۱+۵ با ایران و نه مذاکره دوجانبه (میان دو کشور) بود.

اجتناب از حاشیه

در ژانویه سال ۲۰۱۱ میلادی، رسانه‌های ایران با دست بردن در تصاویری که از ملاقات سعید جلیلی و کاترین اشتون در استانبول منتشر شده بود، یقه بلوز خانم اشتون را تا زیر گلوی او بالا کشیدند به نحوی که هیچ قسمتی از سینه نماینده عالی اتحادیه اروپا در معرض دید قرار نداشت.

حق نشر عکس AP
Image caption خانم اشتون در آخرین دور مذاکرات هسته‌ای با ایران، در برابر رسانه‌ها گردن خود را پوشاند

این اقدام، واکنش رسانه‌های بریتانیا را به دنبال داشت و آنها به نقل از سخنگوی خانم اشتون، تغییر عمدی عکس‌های او را نامناسب دانستند. او گفت که خانم اشتون "پوششی مناسب بر تن داشت و لباس یقه بازی نپوشیده بود."

به دنبال نشست استانبول در زمستان ۱۳۸۹ مذاکرات هسته‌ای ۱+۵ با ایران دچار سکون شد، اما دو طرف نزدیک به ۱۴ ماه بعد، در فروردین ماه امسال، گفت‌وگوها را از سر گرفتند.

هرچند این بار، کاترین اشتون با آن که لباسی مشابه نشست پیشین (کت، شلوار و بلوز تیره) به تن داشت، آن بخش از گردنش را که دفعه پیش توسط رسانه‌های ایرانی، پوشانده شده بود، با یک دستمال گردن پوشاند. اقدامی که تلاشی برای پیشگیری از به وجود آمدن یک حاشیه رسانه‌ای دیگر بر مذاکرات دیپلماتیک ارزیابی شد.

مطالب مرتبط