کارتون‌هایی که خلقشان شلاق به ارمغان می‌آورد

کاریکاتور نماینده اصولگرا در نشریه امیر استان مرکزی حق نشر عکس BBC World Service
Image caption محمود شکرایه کاریکاتوریست به ۲۵ ضربه شلاق محکوم شده است

در پی حکم ۲۵ ضربه شلاق برای محمود شکرایه، کاریکاتوریست نشریه امیر در استان مرکزی، به جرم کشیدن کاریکاتور احمد لطفی آشتیانی، نماینده اصولگرای اراک در مجلس ایران، مانا نیستانی، کاریکاتوریست ایرانی از هم صنفان خود خواسته تا در اعتراض به این حکم، هر کاریکاتوریست، کاریکاتوری از آقای آشتیانی به تصویر بکشد.

براساس گزارش خبرگزاری کار ایران (ایلنا) اعضای هیئت منصفه مطبوعات استان مرکزی پس از شنیدن دفاعیات وکیل شاکی و مدیر مسئول هفته نامه امیر، این هفته نامه را مجرم شناخته و آقای شکرایه، کاریکاتوریست این ماهنامه به تحمل ۲۵ ضربه شلاق محکوم شد. نشریه امیر پرتیراژترین نشریه استان مرکزی است و ۱۰ سال است که منتشر می‌شود.

آقای نیستانی در فراخوان خود گفته: "تصمیم گرفته‌ام این بار، به جای درگیر‌ها و بر خلاف روش همیشگی کار‌هایم کاریکاتور چهره نماینده مجلس یعنی آقای لطفی را بکشم فقط به نشانه همدلی با همکارم و به اعتراض به این تقدس ساختگی که با این حکم برای یک مقام سیاسی قایل شده‌اند. از همه همکارانم می‌خواهم آن‌ها هم بی‌تفاوت نمانند. نیازی به هو و جنجال و افتادن به دام بازی‌های سیاسی نیست. قلمشان را بردارند و‌‌ همان کار محمود شکرایه را انجام دهند: بدون هیچ توهین و تندروی کاریکاتوری از آقای نماینده اراک بکشند و در صفحات و وبلاگ‌‌هایشان منتشر کنند."

این نخستین باری است که کاریکاتوریستی در ایران به دلیل کاریکاتوری که به تصویر کشیده محکوم به شلاق می‌شود، اما پیش از این بودند کاریکاتوریست‌هایی که تجربه بازداشت و زندان داشته‌اند.

علی دیواندری نخستین کاریکاتوریستی است که پس از انقلاب به دلیل کاریکاتورهایش در دهه ۶۰ بازداشت و زندانی شد.

پس از او حسن کریم‌زاده پس از انتشار کاریکاتورش در مجله افرا بازداشت و روانه زندان شد.

اما تا سالها گزارشی از برخورد با کارتونیست‌ها نبود تا این که در بهمن ۱۳۷۸ نیک آهنگ کوثر، به خاطر کشیدن کاریکاتوری موسوم به "استاد تمساح" بازداشت شد. در آن زمان طرفداران محمد تقی مصباح یزدی، روحانی تندرو، به خاطر شباهت کلمه مصباح و تمساح آن را اهانت به او دانسته و دست به تجمع زدند. آقای کوثر به ۴ سال زندان محکوم شد. او اکنون از ایران خارج شده و در کانادا زندگی می‌کند.

مانا نیستانی نیز که کاریکاتورش در سال ۱۳۸۵ مورد انتقاد برخی ایرانیان آذری زبان قرار گرفت، به همراه سردبیر مجله جمعه روزنامه ایران چندین ماه در بازداشت به سر برد، و سپس از ایران خارج شد.

آقای نیستانی در بهار سال ۲۰۰۶ تصویر پسری را کشیده بود که با یک سوسک حرف می‌زد. سوسک نفهمید او چه می‌گوید و پرسید"نمنه؟" این واژه ترکی است، اما در زبان روزمره فارسی هم به معنی "چی گفتی؟" است. این تصویر موجب عکس العمل‌های شدیدی میان برخی ایرانیان آذری تبار شد و در پی آن او و سردبیر مجله بازداشت شدند.