گشت ارشاد، مایه امنیت یا ناامنی؟

با فرا رسیدن فصل گرما در ایران، طرح امنیت اخلاقی پلیس (معروف به گشت ارشاد) به شکل گسترده‌ای مجددا فعال شده است. پلیس اعلام کرده است با استقرار نیروهایش در سطح شهر تهران با افرادی که "وضعیت پوشش مناسبی ندارند" برخورد می کند.

حسین ساجدی‌نیا، فرمانده پلیس تهران امروز دوشنبه اول خرداد (۲۱ مه) گفت که تمام مامورانی که در تشدید طرح امنیت اخلاقی و برخورد با بدحجابان تذکر می‌دهند، "دارای تحصیلات عالیه" هستند و "آموزش‌های لازم برای اجرای این ماموریت" را دریافت کرده‌اند.

آقای ساجدی‌نیا همچنین تاکید کرده که "ماموران به هیچ وجه بدحجابان را به پایگاه منتقل نمی‌کنند و تنها مدارک این افراد یا سرنشینان خودروهای حامل سگ را اخذ می‌کنند."

اما گروهی از افرادی که گشت های پلیس با آنها برخورد کرده اند، چیز دیگری می گویند.

خانم مریم (نام مستعار) ۲۲ ساله از تهران به بی‌بی‌سی فارسی گفت: "سه هفته پیش در مترو صادقیه یک خانم چادری جلوی من را گرفت و گفت این چه ظاهری است؟ او از من کارت شناسایی خواست، اما من اول خواستم کارت او را ببینم، اصرار من بی نتیجه ماند. من را به همراه دخترهای دیگر سوار ماشین کردند، قرار بود به مرکز پلیس کوی نصر برویم اما گفتند مورد خاصی پیش آمده و به وزرا رفتیم. این مورد خاص خانم جوانی بود که به همراه همسرش از خرم‌آباد به تهران آمده بود و همسرش به دلیل برخورد ماموران گشت ارشاد با زنش با مأموران درگیر شده بود و از دست پلیس فرار کرده بود. این خانم توی ماشین نگران بود و خواهران گشت ارشاد هم با ایجاد ترس و وحشت مدام تکرار می‌کردند، شوهرت فرار کرده، تا خودش رو معرفی نکنه ما تو رو ول نمی‌کنیم. "

به گفته این دختر جوان، بعد از انتقال به مقر پلیس در خیابان وزرا (خالد اسلامبولی)، کاغذی با اسم و مشخصات که در آن اتهام "بدحجابی" درج شده است به دست فرد بازداشت شده می‌دهند و بعد از او عکس می‌گیرند. سپس با گرفتن تعهد به اعضای درجه یک خانواده اطلاع داده می‌شود تا با ارائه مدارک برای آزادی اقدام کنند، قبل از آن هم باید یک مانتو بلند و غیر چسبان برای فرد بازداشت شده بیاورند.

موضوع حجاب از ابتدای انقلاب ایران درسال ۱۹۷۹ همواره مطرح بوده و زنان، کوتاه زمانی بعد از انقلاب از سوی حکومت ملزم به پوشیدن حجاب اسلامی شدند. اما مقابله با آنچه بدحجابی زنان نامیده می شود، در سال های اخیر در چارچوب "طرح جامع گسترش فرهنگ حجاب و عفاف" و از نخستین سال ریاست جمهوری محمود احمدی نژاد در دولت نهم شدت گرفت و ستاد اجرای این طرح نیز در وزارت کشور تشکیل شد.

پس از آن زمان هر سال با فرارسیدن فصل گرما برنامه‌های این طرح توسط پلیس اعلام شد و به گفته ناظران اجرای این طرح هر سال شدیدتر شده است.

خانم بیتا (نام مستعار) ۲۸ ساله یکی دیگر از دخترانی است که در طرح امسال امنیت اخلاقی چند روز پیش مقابل سینما بازداشت شده است. او با اشاره به اینکه تجربه چنین فضایی دلهره آور است به بی‌بی‌سی فارسی گفت: "خانمی چادری جلو آمد و گفت امکانش هست یک لحظه با من داخل ماشین بیایید تا با هم صحبت کنیم. سوار ماشین شدم و به وزرا برده شدم، تازه در ماشین فهمیدم که بقیه را نیز با همین ترفند بردند. توی ماشین دو دختر زیر ۱۸ سال بودند که می‌خواستند به پزشک قانونی ببرنشان و یک خانمی که به دلیل سبز بودن شال و شلوارش بازداشت شده بود".

حق نشر عکس MEHR
Image caption آغاز طرح امنیت اجتماعی پلیس ایران در خیابان‌های پایتخت این کشور

یکی دیگر از شاهدان عینی بازداشت شدگان طرح امنیت اخلاقی گفت: "چندروز پیش در خیابان بیهقی ون گشت ارشاد و بنز پشت‌ سر آن به طرف اتوبان مدرس می‌رفت که با دیدن یک خانم جوان که در کوچه داشت برای خودش قدم می‌زد، ایستاد و یکی از مأموران این خانم را صدا کرد، این دختر جوان نگاهی به آنها کرد و به سرعتش افزود، یک خانم چادری از ون بیرون پرید و به دنبال دختر دوید و از پشت گردن او را گرفت و با کمک مامور مرد که از بنز پیاده شده بود، دختر را داخل ون انداختند و بردند. متاسفانه هیچ کاری نکردم و فقط نظاره گر این صحنه بودم".

یکی از دانشجویان بازداشت شده نیز در مورد بازداشت خود توسط مأموران گشت امنیت اخلاقی به بی‌بی‌سی فارسی گفت: "روز امتحان مقابل دانشگاه، خانمی از داخل ون گشت ارشاد من را صدا کرد و هر چه به او توضیح دادم که امتحان دارم، هیچ توجهی نکرد. من را سوار کرد در حالیکه لباسی که برای دانشگاه پوشیده می‌شود تمام موارد پوشش مناسب مدنظر این طرح را دارد، اما به هر حال نه تنها بازداشت شدم و تعهد دادم بلکه نتوانستم در امتحانم شرکت کنم."

نارضایتی پلیس

در همین حال، اسماعیل احمدی مقدم، فرمانده کل پلیس ایران از "عدم همراهی" سایر دستگاه های حکومتی با اجرای طرح امنیت اخلاقی ابراز نارضایتی کرده است.

مطابق مصوبه شورای عالی انقلاب فرهنگی، این طرح شامل محورهای مختلفی می‌شود که از برخورد نیروی انتظامی با افراد "بدحجاب" گرفته تا تلاش برای "بالا بردن فرهنگ عفاف" توسط سازمان‌ها و وزارتخانه‌های مختلف را در بر می‌گیرد.

با تمام این سخت‌گیری‌ها و برنامه‌های مختلف برای این طرح، برخی از زنان و مردان ایرانی که به دلیل پوشش مورد بازخواست و بازداشت قرار گرفته‌اند، این نوع برخورد را "چندان کارآمد و عملی نمی‌دانند". یکی از این افراد با اشاره به اینکه این طرح‌ها تنها برای ایجاد ترس است، گفت: "در این سالها یاد گرفتیم که اگر گشت ارشاد در یک میدان است، قبل از رسیدن به میدان سوار تاکسی یا اتوبوس شویم و چند ایستگاه ه بعد پیاده شویم. در عین حال بعضی از مردم به عابران دیگر خبر می‌دهند که جلوتر گشت ارشاد مستقر شده است. قرار است بترسیم، اما..."

مطالب مرتبط