پیشنهادهایی برای شکست بن بست مذاکرات اتمی ایران

حق نشر عکس Reuters
Image caption سعید جلیلی و کاترین اشتون هدایت گفتگوهای اتمی ایران و غرب را بر عهده دارند

یک موسسه مطالعات امنیتی در بریتانیا برای خروج از بن بست مذاکرات اتمی ایران و غرب پیشنهاد کرده که طرفین در هر مرحله از گفتگوهای آتی مشوقهای برابر داشته باشند و مذاکراتی غیررسمی نیز در کنار گفتگوهای رسمی برگزار شود.

در آستانه نشست بغداد میان مذاکره کنندگان ارشد جمهوری اسلامی و گروه پنج بعلاوه یک، پژوهشکده گروه تحقیقاتی آکسفورد با برشمردن اشتباهاتی که تاکنون دو طرف مرتکب شده اند، چندین پیشنهاد یا "اصل" برای دستیابی به راه حلی دراز مدت ارائه کرده است.

این پیشنهادها عبارتند از "لزوم گفتگوی بدون پیش شرط، مرحله بندی گفتگوها همراه با تعیین مشوق و استراتژیهایی برای حفظ آبرو و حیثیت دو طرف، گفتگوهای غیررسمی، تدابیری برای اعتمادسازی، همکاری منطقه ای و پرهیز از مداخله در امور داخلی یکدیگر."

اسکندر صادقی-بروجردی، تحلیلگر امور ایران که این گزارش را همراه گابریله ریفکیند و پل اینگرام نوشته، درباره تفاوت آن با سایر نسخه هایی که تاکنون برای شکست بن بست اتمی ایران تجویز شده، به بی بی سی فارسی گفت: "به خاطر این که ما با افراد نزدیک به روند مذاکرات رایزنی کرده ایم، از اشتباهات قبلی درس گرفته و تلاش کرده ایم خواسته ها و دغدغه های اصلی دو طرف را در نظر بگیریم. به نظر من تا حالا چنین چیزی ندیده ایم یا کمتر دیده ایم."

یکی از دلایل شکست مذاکرات اتمی، بخصوص از زمان وضع اولین تحریمهای شورای امنیت سازمان ملل علیه ایران در دسامبر ۲۰۰۵، تاکید غرب بر تعلیق کامل فعالیتهای غنی سازی اورانیوم بوده است.

ایران می گوید به موجب معاده منع گسترش تسلیحات اتمی حق بهره برداری صلح آمیز از انرژی اتمی را دارد. اما غربی ها می گویند پرونده فریبکاری ایران درباره جنبه های احتمالا نظامی برنامه اتمی اش سنگین است.

نویسندگان گزارش گروه تحقیقاتی آکسفورد استدلال می کنند که به دلیل این پیش شرط، بی اعتمادی افزایش یافته و در نتیجه فرصتها از دست رفته است.

آنها پیشنهاد می کنند برای زدودن بدبینیها "برابری سود" به دست آید، یعنی "ساختار مذاکرات باید به گونه ای تعیین شود که در هر مرحله، دو طرف از توافق حاصل در آن مرحله سود ببرد و برای ادامه گفتگوها در مرحله بعدی مشوق داشته باشد."

مسیر موازی

یکی از ایده های دیگر نویسندگان این گزارش، برگزاری مذاکرات غیررسمی به موازات گفتگوهای رسمی است.

آنها می گویند گفتگوهای رسمی معمولا در یکی، دو روز برگزار می شود و مجالی برای پرداختن به هراسها و نگرانی های واقعی طرفین باقی نمی گذارد. از همین رو، گفتگوهای بین المللی اغلب با سرخوردگی و یاس مذاکره کنندگان پایان می یابد.

نویسندگان گزارش گروه تحقیقاتی آکسفورد به عنوان راه حل به نمونه تاریخی آشتی سیاسی چین و آمریکا در زمان ریاست جمهوری ریچارد نیکسون اشاره می کنند، زمانی که دیپلماتهای آمریکایی به سرپرستی هنری کیسنجر، مشاور وقت امنیت ملی ایالات متحده، بیش از سه سال صرف ذوب کردن یخها کردند.

اما به نظر می رسد در مورد ایران مشکل اینجاست که کشوری مانند اسرائیل تهدید کرده که نمی تواند تا ابد به مذاکرات مجال بدهد، زیرا ایران تنها به دنبال وقت کشی برای ساخت بمب اتمی می گردد.

اسکندر صادقی-بروجردی از نویسندگان این گزارش به بی بی سی فارسی گفت: "ما فکر می کنیم این پروسه موازی کمک می کند، زیرا تاریخ تلخی بین ایران و آمریکا هست و به کمک این پروسه می توان اختلافهای ۳۰ سال اخیر را تدریجا حل کرد. این روند شاید زمان بر باشد، ولی برای صلح و ثبات لازم است."

گروه تحقیقاتی آکسفورد همچنین پیشنهاد کرده است که برای دستیابی به موفقیت، طرفین گفتگوها باید درباره اهداف استراتژیک درازمدت مذاکره کنند، نه اهداف تاکتیکی کوتاه مدت. نویسندگان این گزارش نوشته اند: "دادن این اطمینان به ایرانی ها که فرجام مذاکرات شامل همگرایی با جامعه بین الملل می شود برای اعتمادسازی در روند مذاکرات حیاتی است."

در نتیجه، غرب باید به ایران تضمین بدهد که به دنبال تغییر حکومت جمهوری اسلامی نیست.

البته نویسندگان گزارش تاکید می کنند: "برداشتن گزینه تغییر حکومت از روی میز، مترداف با چشم پوشی از نقض حقوق بشر یا دست کشیدن از حمایت لفظی از ناراضیان داخلی و اصلاحات مردم سالاری در ایران نیست."

فتوای واقعی یا مصلحتی؟

در پایان این گزارش شرایط دستیابی به توافقی نهایی بین ایران و گروه پنج بعلاوه یک تصور شده است. در ابتدا طرف مقابل باید "حق مشروط" ایران برای غنی سازی را به رسمیت بپذیرد.

ایران می گوید که به موجب معاهده عدم گسترش تسلیحات اتمی، غنی سازی اورانیوم برای مصارف صلح آمیز، حق مسلمش است. ولی نویسندگان خاطرنشان می کنند این حق، مشروط به همکاری ایران با آژانس بین المللی انرژی اتمی و حفظ شفافیت درباره غیرنظامی بودن برنامه اتمی اش است.

نویسندگان گزارش پیشنهاد داده اند که پس از "راست آزمایی" ادعای ایران که "شاید دو سه سال طول بکشد"، شورای امنیت سازمان ملل باید در قطعنامه های خود علیه ایران تجدیدنظر کند و در صورت قانع شدن، پرونده اتمی ایران را به آژانس برگرداند و قطعنامه ها و تحریمها را باطل کند.

در مورد گزارشها دستگاه های اطلاعاتی غرب درباره این که ایران تا سال ۲۰۰۳ برنامه اتمی نظامی داشته، در گزارش گروه تحقیقاتی آکسفورد پیشنهاد شده که جمهوری اسلامی در اعلامیه ای اذعان کند که در مقابل برنامه تلسیحات کشتار جمعی صدام حسین، به دنبال جنگ افزار اتمی بوده، ولی پس از سرنگونی حکومت صدام در عراق، از این برنامه دست کشیده است.

آیت الله خامنه ای رهبر ایران چندین بار فتوایی را تکرار کرده که تسلیحات اتمی را حرام می داند.

اسکندر صادقی-بروجردی از نویسندگان گزارش گروه تحقیقاتی آکسفورد می گوید که این فتوا از سال ۲۰۰۴ مطرح شده و در نهایت تصمیم ایران برای ساخت و نگهداری بمب اتمی بر اساس مصالح سیاسی خواهد بود نه توصیه های مذهبی.

قرار است چهارشنبه ۲۳ می تازه ترین دور گفتگوهای اتمی در بغداد برگزار شود. ایران و کشورهای پنج بعلاوه یک بیش از هر زمانی به نتیجه این مذاکرات خوش بین به نظر می آیند.

به نوشته نویسندگان گزارش گروه تحقیقاتی آکسفورد، رمز موفقیت در اعتمادسازی، بردباری برای ادامه مرحله به مرحله مذاکرات توام با تهیه مشوق برای هر دو طرف و همچنین اصلاح رویکرد هویج و چماق غرب به گونه ای است که "تعامل را ترویج می دهد، نه این که تلاشهای دیپلماتیک را متوقف می کند.

مطالب مرتبط