ایران و افغانستان در ویکی‌لیکس: تردید به افغان های آموزش دیده در ایران

حق نشر عکس BBC World Service

ایران در سال های گذشته و هنگام جنگ‌های داخلی افغانستان و حاکمیت طالبان در این کشور، به پایگاهی برای شماری از رهبران سیاسی و نظامی افغان تبدیل شد. همچنین هزاران جنگ زده افغان سال های سال در ایران حضور داشتند که این حضور همچنان ادامه دارد.

شکل روابط ایران و افغانستان پس از حمله ائتلاف بین الملل به رهبری آمریکا در سال ۲۰۰۱ به این روابط تغیرات اساسی داد.

سندی را سایت ویکی لیکس که تاریخ آن به ۱۴ بهمن ۱۳۸۸ (۳ فوریه ۲۰۱۰) باز می‌گردد، درباره روابط ایران و افغانستان منتشر کرده است. این سند حاوی متن تلگرافی است که کارل ایکنبری سفیر آمریکا در کابل به وزارت امور خارجه کشورش ارسال کرده است. این تلگراف حاوی سخنان عمر داوود‌زی رئیس کارمندان دفتر ریاست جمهوری افغانستان و سفیر سابق این کشور در تهران است.

آقای داوود‌زی گفته است با وجود اینکه تهران هر گونه کمک به گروه طالبان را تکذیب می‌کند اما ایران، کمک‌های خود را به گروه طالبان از دو سال پیش از تاریخ ارسال تلگراف افزایش داده‌ است.

برپایه این سند، ایران «کمک‌های سخاوتمندانه‌ای» به رهبران گروه طالبان در مقابل هر کدام از سربازانشان که کشته می‌شود ارائه داده است. بر اساس این سند، در سال ۲۰۰۵ میلادی ایران به هشت تن از رهبران طالبان در ازای هر کدام از نیرو‌هایشان که در جنگ با نیروهای آمریکایی کشته می‌شدند، مبلغ ۱۷۰۰ دلار آمریکا پرداخت کرده است.

در این تلگراف آقای داوود‌‌ زی مسئولان سازمان‌های اطلاعاتی ایران را متهم به ارائه پول و خودرو به گروه طالبان برای انجام عملیات انفجاری در افغانستان علیه اهداف آمریکایی می‌کند.

بر این پایه رهبران طالبان که در ایران حضور دارند، به منظور بسیج نیروهای جدید و برنامه ریزی برای حمله به نیروهای ائتلاف بین الملل در دو ولایت هلمند و ارزگان، به آسانی مرز ایران و افغانستان را طی می‌کنند.

از سوی دیگر آقای داوود‌‌ زی گفته است که حکومت ایران شماری از فارغ التحصیلان افغانی دانشگاه‌های ایرانی را با نفوذ خود به عنوان کارمند در دفتر حامد کرزی رئیس جمهور افغانستان گماشته است.

آقای داوود زی گفته است که ایران حقوقی ماهانه برای برخی از وزرا، نمایندگان پارلمان و شماری دیگر از مسئولان افغانستان در نظر گرفته است و دو تن از مسئولان در دفتر ریاست جمهوری به خاطر دریافت این حقوق اخراج شده‌اند.

او افزوده است که برخی از مسئولان حکومتی افغانستان، پرداخت‌های مستمر ایران را به پرداخت‌های نامرتب و ناگهانی آمریکا ترجیح می‌دهند. او ادامه داده است که برخی از افغان‌ها در ایران برای مبارزه در صف نیروهای طالبان آموزش می‌بینند و هزاران تن از روحانیون افغان از ایران حقوق ماهیانه در یافت می‌کنند. برپایه این سند دفتر آیت الله علی خامنه‌ای رهبر جمهوری اسلامی ایران به طور مستقیم مسئولیت این پرداخت‌ها را به عهده دارد.

در سندی دیگر که متعلق به ۱۶ آبان ۱۳۸۶ (۷ نوامبر ۲۰۰۷) است، حامد کرزی رئیس جمهور افغانستان در دیدار با اریک ادلمن معاون وقت وزیر دفاع آمریکا، از تلاش‌های تهران برای در معرض تهدید قرار دادن حضور نیروهای آمریکایی در افغانستان شکوه کرده است.

در این دیدار کرزی می‌گوید که ایران در تلاش است تا حضور نیروهای آمریکایی در افغانستان را تحت تاثیر قرار دهد و همچنین در روند باز سازی افغانستان در مناطق نزدیک به مرز خود، چالش ایجاد کند.

او گفته که ایران بیم آن دارد که افغانستان به گذرگاهی مهم در منطقه تبدیل شود. بر اساس این سند ایران برای حفظ بازار خود، در مسیر واردات گاز افغانستان از آسیای مرکزی، هند و پاکستان، مانع تراشی می‌کند.

اریک ادلمن نیز در این دیدار نسبت به «دخالت‌های رو به افزایش ایران در افغانستان» ابراز نگرانی کرده و گفته است «باید برای به زانو در آوردن ایران، مشترکا تلاش کنیم.»

در یک تلگراف محرمانه‌ دیگر که ۱۴ فروردین ۱۳۸۸ (۳ آوریل ۲۰۰۹) کریستوفر دیل سفیر آمریکا در افغانستان به وزارت امور خارجه کشورش ارسال کرده و سایت ویکی لیکس آن را منتشر کرده است، از تاثیرتهران بر تصمیم‌های پارلمان افغانستان از راه رابطه با برخی از نمایندگان به ویژه نمایندگان وابسته به قوم هزاره (شیعیان افغانستان) ابراز نگرانی کرده است.

آقای دیل در تلگراف خود نوشته است: «چندین منبع به ما خبر داده‌اند که برجسته‌ترین اهداف ایران در پارلمان افغانستان عبارتند از انتقاد مستمر به افزایش تلفات غیر نظامیان در نتیجه عملیات نیروهای ائتلاف بین الملل، تشویق پارلمان برای تصویب قانونی که نیروهای خارجی را تحت نظارت قانون افغانستان قرار می‌دهد، دفاع از حقوق شیعیان از جمله در تاسیس نظام قضایی مختص آن‌ها و کاهش کمک‌های غرب به رسانه‌های افغانی.»

کریستوفر دیل در تلگراف خود خاطرنشان کرده است که برخی از کارمندان پارلمان افغانستان معتقدند که سفارت ایران در دفا‌تر ویژه مشاوران حقوقی پارلمان و در دفا‌تر بخش فناوری اطلاعات، دستگاه‌های شنود کار گذاشته است.

بر این پایه، غلام حسن گران دبیر پارلمان همواره در گفت‌و‌گوهای خود با افسران پلیس، نسبت به اینکه بیشتر کارکنان بخش فنآوری اطلاعات پارلمان، در ایران آموزش دیده‌اند و «به سفارت ایران در کابل اطلاعات می‌دهند» گلایه کرده است. بر اساس این سند به همین دلیل است که گران استفاده از سامانه پست الکترونیک پارلمان را نپذیرفته است.

این نوشته بخشی از مجموعه ای است که سایت فارسی بی بی سی در آن روابط ایران با کشورهای همسایه و همجوارش را بررسی می کند.