بررسی روزنامه‌های صبح چهارشنبه تهران؛ یازده مرداد

روزنامه‌های امروز صبح تهران به تصمیم‌های اضطراری و اقتصادی دولت برای مقابله با تحریم ها اهمیت داده، با اشاره به سفر معاون وزارت خارجه ترکیه به تهران از احتمال حمله ترکیه به سوریه و سقوط بشار اسد نوشته اند. بررسی احتمال بازگشائی سازمان برنامه و چگونگی تبدیل تحریم ها به فرصتی برای اصلاحات اقتصادی از دیگر مطالب این روزنامه هاست.

ایران بعد از سقوط بشار

حق نشر عکس NA
Image caption کارتون علی کاشی، مردم سالاری

تهران امروز در گزارش اصلی خود با اشاره به سفر معاون وزارت خارجه ترکیه به تهران نوشته برخی منابع خبری عربی از هشدار ایران به ترکیه درباره ایجاد تنش در منطقه خبر داده اند و این در حالی است که مقام ترکیه به تهران آمده است تا با مقامات ایران درباره اوضاع سوریه به بحث و گفت و گو بپردازد. همزمان هم منابع خبری غربی گزارش داده اند که ترکیه مدعی شده است برای جلوگیری از کشتار در سوریه در این کشور مداخله خواهد کرد.

بیان چنین سخنانی از سوی داوود اوغلو وزیر خارجه ترکیه به معنای تمایل آنکارا برای تنش آفرینی بیشتر در اوضاع نا آرام سوریه ارزیابی شده است و ظاهرا به همین دلیل هم مقامات آنکارا از کانالهای مختلف تذکر گرفته اند که به فکر پیچیده تر کردن اوضاع سوریه و تنش آفرینی در منطقه نباشند.

علی اصغر زرگر در مردم سالاری نویسنده با فرض این که نهایتا نظام سوریه تغییر پیدا کند نوشته گروههای دیگری سر کار می آیند که حتی اگر به جنگ داخلی و بحران‌های مهارنشدنی هم منجر شود باز هم بر منافع ایران تاثیرگذار خواهد بود. یعنی ایران یک متحد استراتژیک خود که می‌توانسته آزادی عملی را در بخش غربی خاورمیانه برای ایران بوجود بیاورد از دست خواهد داد و دیگر ایران نمی‌تواند روی نظامی ‌که روی کار خواهد آمد حساب باز کند؛ چون مدعیان زیادی خواهد داشت و آن نظام وابستگی‌هایی به کسانی خواهد داشت که به گروه‌های مخالف کمک کردند یا برای حفظ قدرت خود مجبور هستند به قدرت‌های منطقه ای یا فرامنطقه‌ای وابسته شوند.

به نوشته این مقاله اگر اکنون سوریه فرو بپاشد و بخشی از آن طرح خاورمیانه بزرگ محقق شود خواه ناخواه کشور بعدی ایران خواهد بود. بنابراین نیروهایی که به گونه ای از جانب سوریه مهار می‌شد اکنون آزاد می‌شوند و احتمالا به سمت مرزهای ایران خواهند آمد. لذا به نظر می‌رسد ایران باید نیروهای بیشتری برای مقابله به کار ببرد.

مردم سالاری نوشته علاوه بر اینها فروپاشی نظام سوریه ممکن است به تضعیف حزب الله و گروههای فلسطینی هم منجر شود. یعنی خیال اسرائیل را راحت می‌کند. در نهایت اعراب حوزه خلیج فارس هم اگر موفق شوند سیاست‌های خود را به اینگونه پیش ببرند ممکن است فضای تهاجمی‌تری علیه ایران اتخاذ کنند.

ترک ها و چاله سوریه

میرمحمود موسوی در مقاله ای در آرمان نوشته ترک‌ها به این مسئله توجه دارند که در سوریه یک اقلیت علوی وجود دارد و بر اکثریت اهل تسنن حکومت می‌کند. در ترکیه نیز موضوع علوی‌ها یک بحث تاریخی و ریشه‌دار است. جایگاه آنها در خلافت عثمانی‌ها و نوع برخورد با آنها به گونه‌ای بود که تحت فشار بودند. بعد در زمان آتاتورک علوی‌ها از آن فشار درمی‌آیند. در حال حاضر نیز بعد از ۸۰ سال حزب عدالت و توسعه به طور دموکراتیک حکومت را در دست دارد چون منسوب به اسلامگراهاست و مقداری صبغه دینی هم دارد برخی پیوندها میان علویان ترکیه و علویان سوریه مطرح می‌شود.

به نوشته این مقاله حکومت ترکیه می‌داند هر سیاستی را بخواهد در مورد سوریه دنبال کند باید به خواسته مردم توجه کند. اخیرا در یک نظرسنجی مشاهده کردم کسانی که از مداخله نظامی ترکیه در سوریه حمایت می‌کنند، اکثریت ندارند. از مجموع مطالب رسانه‌های ترکیه و نحوه انعکاس اخبار جنگ داخلی سوریه اینگونه برداشت می‌شود که مردم ترکیه از کشتار مردم سوریه ناراحت هستند اما مایل نیستند نیروی نظامی ترکیه وارد سوریه شود و جنگی آغاز شود و مردم ترکیه بخواهند هزینه آن را پرداخت کنند.

محمد علی وکیلی در سرمقاله ابتکار نوشته دخالت کنونی ترکیه علیه دولت سوریه، موجب وحدت و همگرایی کردهای ترکیه و سوریه گردیده‌ است و خطر تشکیل اتحادیه کردها در شمال شرقی سوریه، خواب ترکها را آشفته ساخته ‌است؛ به عبارتی، اگر دولت بشار اسد سقوط کند، یکی از پیامدهای مهم آن، ناامن شدن منطقه کردنشین سوریه و ترکیه خواهد بود. کما اینکه اکنون هم خبرهایی از مهاجرت بخشی از کردهای ترکیه به سمت کردهای سوریه منتشر شده‌است.

مساله دیگر به نظر نویسنده این مقاله سیل مهاجرت‌ها به آن کشور است. همسایگی ترکیه و سوریه باعث شده ‌است تا هزاران مهاجر سوری وارد کشور ترکیه شوند. مهاجرانی که در صورت به تنگ آمدن به خاطر مشکلات معیشتی، ترکیه را اولین گنهکار آوارگی خود قلمداد خواهند کرد، چشم بر میزبانی خواهند بست و به تهدیدی علیه موقعیت ترکیه تبدیل می‌گردند. ضمن اینکه این حجم مهاجر باعث اعتراض مردم خود ترکیه نیز خواهد شد و پیامدهای اجتماعی دهشتناکی به همراه خواهد آورد.

حق نشر عکس NA
Image caption تیترها و طرح جمال رحمتی در صفحه اول اعتماد

و خلاصه مقاله ابتکار این است که به هر حال از هر نظر که به مسئله سوریه بنگریم، روزنه موفقیتی برای سیاست‌های دولتمردان ترکیه در آن دیده نمی‌شود و بحران سوریه در حال تبدیل شدن به یک باتلاق بزرگ برای ترکیه به حساب می‌آید. فرسایشی شدن این بحران، مرزهای ترکیه را ناامن کرده و رابطه‌اش با همسایه مهمی چون ایران را نیز به خطر انداخته‌ است.

جوجه بختیاری و ماشین جوجه کشی

عباس عبدی در اشاره به آن چه درباره لزوم ازدیاد جمعیت کشور گفته می شود در مقاله ای در اعتماد محاسبه کرده که اگر سیاست افزایش رشد جمعیت به گونه‌یی شود که مثلا به جای روند کاهنده فعلی رشد جمعیت، به نرخ رشد ۲ درصد در سال برسیم، در این صورت ۲۰ سال بعد با یک فاجعه جمعیتی مواجه خواهیم بود. از یک‌ سو تعداد جمعیت بالای ۵۰ یا ۶۰ سال کشور بسیار زیاد خواهد بود و از سوی دیگر تعداد افراد زیر ۲۰ سال و در دوره زمانی آموزش کشور خیلی زیاد خواهد بود.

نویسنده برای نشان دادن ابعاد این فاجعه نوشته در سال ۱۴۱۰ بر اساس رشد جمعیت ۲ درصد با حدود ۵۰ درصد افزایش نسبت به الان به حدود ۱۱۱ میلیون نفر خواهد رسید. از این تعداد حدود ۴۵ میلیون نفر آنان زیر ۲۰ سال خواهند بود (بیش از ۴۰ درصد جمعیت) و بیش از ۲۵ میلیون نفر آنان نیز بالای ۵۰ سال خواهند داشت و فقط حدود ۴۰ میلیون نفر آنان میان ۲۰ تا ۵۰ سال قرار دارند که با ادامه سیاست‌های فعلی هم که حضور زنان در بازار کار باید حداقل شود، حداکثر افراد شاغل کشور به ۳۰ میلیون نفر خواهد رسید که این یعنی همان فاجعه جمعیتی که سه نفر کار کنند و ۱۱ نفر بخورند.

نویسنده جامعه شناس مقاله اعتماد در پاسخ این که پس چه باید کرد نوشته الان مساله‌ ‌اشتغال و درآمد و تشکیل خانواده، معضل اصلی جوانان است که اگر حل شود، به رشد جمعیت کمک می‌کند. انسان ماشین جوجه‌کشی و تولید فرزند نیست که هر چه بیشتر نوزاد آورد، امتیاز مادی بگیرد. جوانان می‌خواهند در کنار داشتن فرزند و بقای نسل، خودشان نیز زندگی قابل‌قبولی داشته باشند. اگر دولت می‌خواهد مردم فرزند بیشتری بیاورند، بهترین کار آن است که هزینه‌های داشتن فرزند را کاهش دهد. هزینه‌های بهداشت و درمان، آموزش، غذا و نگهداری و امثال آنها را کاهش دهد و برای جوانان یا پدران بیکار شغل فراهم شود.

فرج الله عارفی در سرمقاله تهران امروز نوشته اولین و مهمترین زیر ساختهای توسعه در هر کشوری جمعیت آن کشور است و از جمعیت جوان می توان به عنوان یک فرصت برای پیشبرد اهداف کشور نام برد. اما درصورت عدم برنامه ریزی، پیش بینی‌ لازم و همچنین فراهم نکردن امکانات ممکن است کمبود جمعیت جوان برای کشور مشکلاتی ایجاد کند که مسئولین باید توجه جدی به این مسئله داشته باشند.

به نظر این عضو کمیسیون اجتماعی مجلس جمعیت باید با نگاه به افق ۴۰ ساله دیده می‌شد به همین دلیل در حال حاضر جمعیت کشور به سمت سالمند شدن پیش می رود. اما در کشور ما که در حال توسعه هستیم متاسفانه وجه غالب جمعیت به سمت سالخوردگی و پیری پیش می‌رود و باید برای آینده و افزایش موالید به صورت کارشناسی شده برنامه ریزی کنیم. در کنار توسعه همه جانبه باید تامین زیر ساختهای تحصیل، بهداشت و درمان، اشتغال و مسکن نیز پیش بینی شود و تمام این زیر ساختها به صورت متوازن پیش برود.

محمدحسین روانبخش در ستون طنز مردم سالاری نوشته دو روز بعد از آنکه نمایندگان مجلس در نشست موسوم به «تعامل دولت و مجلس» در نهاد ریاست جمهوری شرکت کردند و در آنجا افطاری، چلو کباب بختیاری خوردند و حتی با مزاح و با اشاره به گرانی مرغ گفتند که «مرغ اینجا هم پیدا می‌شود»، مرتضی آقا تهرانی، دبیرکل جبهه پایداری، معلم اخلاق دولت و از شاگردان برجسته آیت الله مصباح هم اعلام کرد: اگر الان به هر دلیل تحریم پیش آمده، یا با بی‌تدبیری یا اشتباه دولت و مجلس، مرغ در بازار نیست،‌ ملت به دشمن علامت منفی نشان ندهند. اگر یک هفته مرغ نخوریم زمین به آسمان نمی‌آید. غذای اصلی ما هم نان یا برنج است و می‌توانیم غذای دیگری بخوریم تا موضوع حل شود و حل هم خواهد شد.

طنزنویس مردم سالاری اضافه کرده البته این توصیه‌های حکیمانه برادر آقا تهرانی، برای مردم عزیز است والا دولتمردان و همکاران وی که دو روز پیش مرغ خورده بودند و آسمان هم به زمین نیامده بود! اما خوب بود آقا تهرانی صبر می‌کرد یک هفته از تناول بختیاری توسط دولتمردان و نمایندگان مجلس در میهمانی شان می‌گذشت و از این حرفها می‌زد تا لااقل مصداق رطب خورده و منع رطب نشوند.

جای خالی برنامه‌ریزی و تمکین دولت

فرشاد مومنی در مقاله ای در شرق نوشته از سال ۸۴ به بعد و به بهانه نقدهایی که بر عملکرد سازمان وجود داشت زمینه‌هایی فراهم شد برای اینکه اساسا سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی وجود نداشته باشد. نقدها تنها بهانه‌ای بود برای انحلال این سازمان. مشاهده شده پس از انحلال سازمان این افراد در برابر مجلس شورای اسلامی نیز ایستادگی کردند و حتی سطح بسیار نازل نظارت‌های مجلس را نیز بر نتافتند.

به نظر این اقتصاددان بر این اساس به نظر می‌رسد در حال حاضر نفس توجه به اینکه در غیاب یک سازمان برنامه‌ریزی، نظام ملی چه هزینه‌های جبران‌ناپذیری پرداخت خواهد کرد در جای خود ارزشمند است اما اگر در جریان احیای سازمان مدیریت، به طیف متنوعی از دیدگاه‌ها توجه نشود، این احتمال وجود دارد که با یک سازمان برنامه‌ریزی ناقص روبه‌رو باشیم و دوباره موضوعات گذشته مطرح شود.

مهدی تقوی در همین روزنامه با عنوان نتیجه ناگوار انحلال نوشته اولین جرقه انحلال سازمان مدیریت دقیقا یک‌سال بعد از آغاز به کار دولت «احمدی‌نژاد» شکل گرفت، یعنی مهر ۱۳۸۵. او هدف از این اقدام را تمرکززدایی و تسریع در امور استان‌ها و پیشرفت در امر سازندگی دانست.حالا با اینکه نزدیک به شش سال از آن تاریخ می‌گذرد، تصمیم بر احیای سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی گرفته شده است بی‌آنکه پیشرفت خاصی در کشور حاصل شود.

مقاله شرق تاکید دارد که تصمیماتی از این دست نشان می‌دهد، دولت بدون برنامه حرکت می‌کند و تلاش دارد به وعده‌های خود که همانا ایجاد اشتغال و حمایت از تولید و عدالت‌خواهی است، برسد اما اتفاقات سال‌های اخیر نشان داد حرکت بدون برنامه و بی‌توجه به نظر کارشناسان آسیب‌های جدی به اقتصاد وارد می‌کند و نتیجه‌ای به‌ جز شرایط فعلی ندارد.با این حال احیای سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی را بعد از این همه سال باید به فال نیک گرفت. هر چند احیای آن هرگز به شکل گذشته نخواهد بود.

تک نرخی بد نیست

روزنامه جمهوری اسلامی در سرمقاله خود نوشته یک واقعیت است که وجود و رواج چند نرخ مختلف برای یک کالا در هر حوزه‌ای به خودی خود نه تنها بد نیست بلکه به بیانی باید آن را طبیعی و ضامن رقابت در بازار دانست. بنا بر این رواج چند نرخ مختلف برای یک کالا به خودی خود نه تنها مذموم نیست بلکه ضروری نیز هست.نکته مهم اما تفکیکی است که باید میان کالاها و حوزه‌های مختلف در مورد موضوع چند نرخی بودن در بازار قائل شویم.

حق نشر عکس NA
Image caption تیتر های صفحه اول دنیای اقتصاد

به نوشته این مقاله با همه این ها وجود نرخ‌های مختلف در بازار ارز باعث می‌شود دستیابی عده‌ای از متقاضیان به ارز با نرخ پایین‌تر که قاعدتا از سوی دولت توزیع می‌شود، تمام روابط و فرایندهای مرتبط با تولید را متأثر کند چرا که گاه اختلاف قیمت ارز دولتی و بازار آزاد به حدی می‌رسد که تولید کنندگانی که به ارز دولتی دست پیدا می‌کنند با مقایسه سود حاصل از فروش این ارز در بازار، با سود حاصل از تولید، به این سمت سوق پیدا می‌کنند که به جای استفاده از ارز دولتی برای وارد کردن مواد اولیه یا کالاهای واسطه ای، همان ارز را در بازار به قیمت آزاد بفروشند بدون اینکه خود را درگیر تمام مسائل مرتبط با تولید و فروش کالا کنند.

تحریم‌های نفتی؛ عبور از تهدید به فرصت

یاسر ملایی در سرمقاله دنیای اقتصاد در پاسخ این سئوال که چطور می توان تحریم ها را به یک فرصت تبدیل کرد نوشته اصلاح سیاست‌های اقتصادی که منجر به افزایش کیفیت نهادهای اقتصادی می‌شود، بهترین توشه‌ای‌ است که اقتصاد ایران می‌تواند از شرایط تحریم اقتصادی بردارد. در واقع، فشارهای مختلفی که بر دولت برای اداره‌ اقتصاد در شرایط تحریم وارد می‌شود، دولت را مجبور می‌کند دست به اصلاحاتی بزند که سال‌ها از اجرای آنها واهمه داشته‌ و خود را مجبور به اجرای آنها نمی‌دیده است. اصلاح قیمت حامل‌های انرژی و ارزاق عمومی یا «هدفمندسازی» انواع مختلف یارانه‌ها، از جمله‌ اصلاحات نوید‌بخشی بود که فشار ناشی از تهدیدها و تحریم‌های خارجی، دولت را «مجبور» به اجرای آن کرد و با وجود تمامی‌ نقص‌ها و کاستی‌ها، در نهایت نقش ماندگاری را در تاریخ اصلاحات اقتصادی کشور رقم زد.

به نوشته این مقاله یک نمونه‌ دیگر از این دست اصلاحات، حرکت به سمت مشارکت دادن بخش خصوصی در صادرات نفت است. این تصمیم در شرایطی‌ گرفته شده است که شرکت‌های دولتی به دلایل تحریم، دشواری‌های بسیاری در انجام معاملات نفتی دارند.

دنیای اقتصاد معتقد است که اما در عین حال که شرایط دشوار تحریم می‌تواند یک فرصت برای تسریع اصلاحات اقتصادی باشد، در صورت شتاب‌زدگی و عدم آینده‌نگری سیاست‌گذاران، عوارض تحریم ممکن است باعث اتخاذ تصمیماتی بسیار نادرست با عوارض طولانی مدت بر اقتصاد ملی گردد. اقتصاد ایران، به وفور تجربه‌ چنین تصمیمات و سیاست‌هایی را در دوره‌ جنگ ۸ ساله دارد.

هضم همه دستاوردها

پوریا عالمی در ستون کاناپه اعتماد به نقل از یکی از معادنی که تا به حال درست به بهره‌برداری نرسیده و در کار رحیم‌مشایی است نوشته «با تلاش و صبر رحیم‌مشایی، فراگفتمانی در حال بروز و ظهور است که تمامی گفتمان‌های سی سال اخیر را در درون خود هضم کرده و گفتمان دهه‌های آینده انقلاب را متولد خواهد ساخت.» یعنی ماحصل ۳۰ سال را خورده، یک لیوان آب هم روش و الان در مرحله هضم است؟

نکته دیگر این که این آقا که نمی‌دانیم کارشناس چیست، ادامه داد: «منظومه فکری مهندس مشایی نقطه پایان تمامی دوگانه‌انگاری‌های کاذب و نفی پلاریزاسیون و قطبی‌سازی عرصه عمومی جامعه ایران در ۱۵۰سال اخیر است.»

طنزنویس اعتماد سوال کرده: قافیه این منظومه چیست؟ الف- انحرافی ب- اختلاسی پ- جنی ت- سلین دیون.

کارتون روز

حق نشر عکس NA
Image caption کارتون محسن ظریفیان، اعتماد

مطالب مرتبط