جدال بر سر تغییر مجری انتخابات در ایران

حق نشر عکس ISNA

چندی است که بحث تغییر مجری انتخابات در ایران، به موضوع اظهار نظر مقامات و محافل سیاسی در جمهوری اسلامی ایران تبدیل شده است.

استاندار تهران در واکنش به سخنان افرادی که حامی ایجاد تغییرات در نظام اجرایی انتخابات در ایران هستند صحبت از تغییر مجری انتخابات را همانند "سخن بیگانگان مبنی بر دخالت ناظران خارجی در برگزاری انتخابات" خوانده است.

مرتضی تمدن، استاندار تهران در گفتگو با ایسنا، تاکید کرد که برگزاری انتخابات "شان قوه مجریه است" و بر اساس قانون برگزاری انتخابات وظیفه دولت است.

بحث مجری انتخابات همواره از زمان پس از پیروزی انقلاب در ایران بنوعی مطرح بوده و تلاش هایی هم برای تغییر قانون انتخابات صورت گرفته که برخی موفق و برخی بی حاصل بوده اند.

مبحث تغییر مجری انتخابات، سال گذشته در پی تذکر شفاهی علی مطهری در صحن علنی مجلس دوباره داغ شد. علی مطهری پیشنهاد داد که برگزاری انتخابات صرفا در اختیار دولت نباشد.

قبل از آن هم این بحث برای نخستین بار در مجمع تشخیص مصلحت نظام مطرح شده بود اما به دلیل مخالفت‌ها اساسا از دستور کار این مجمع خارج شد.

محمد صالح نیکبخت وکیل دادگستری در این باره می گوید "همواره در گذشته این وضع وجود داشته که برخی در جریان انتخابات و پس از آن ایراداتی را مطرح کرده و حتی از دخالت جریان های مختلف در جریان انتخابات سخن گفته اند".

این در حالیست که عباسعلی کدخدایی سخنگوی شورای نگهبان چندی پیش در گفت و گو با منابع خبری گفته بود اصل ۹۹ قانون اساسی نظارت بر انتخابات را جزو وظایف شورای نگهبان قرار داده است اما درباره اجرای انتخابات صحبتی نکرده است "لذا اجرای انتخابات می تواند بر عهده هر بخش دیگری قرار بگیرد."

این نظر از سوی سیاستمدارانی مانند محمد رضا باهنر که در جبهه اصولگرایان و از چهره های ارشد مجلس است هم مطرح شده که در قانون اساسی تصریح نشده که دولت مجری انتخابات باشد. احمد سلامتیان این نظر را مردود می داند.

به اعتقاد آقای سلامتیان، با توجه به گستردگی بحث انتخابات باید اجرای انتخابات در دست دولت باشد که خودش در اصل منتخب رای مردم است. آقای سلامتیان در توضیح آنچه رهبری ایران را به سمت تغییرات در بحث انتخابات سوق داده به این نکته اشاره می کند که تضادی ساختاری بین ولایت فقیه و رای مردم در جمهوری اسلامی ایران ایجاد شده است.

حق نشر عکس BBC World Service
Image caption آیت الله خامنه ای رهبر ایران گفته است که انتخابات در ایران "هزینه های امنیتی" به همراه دارد

به اعتقاد آقای سلامتیان جایگاه هرچه قویتر شده رهبری از یک طرف و سایه سنگین نهادهای تحت کنترل رهبری بر نهادهای انتخاب شده توسط مردم وضعی را ایجاد کرده که "بیشتر به اصطلاح پیوند خیار به چنار شبیه شده است."

طبیعی است که دولت هم چون حاکمیت خود بر قوه مجریه را در خطر می بیند، به شدت با چنین حرفهایی مخالف است. محمدرضا میرتاج الدینی، معاون پارلمانی رییس جمهور چندی پیش در یادداشتی نوشت که هر گونه "تضعیف دولت تضعیف نظام جمهوری اسلامی است که بر خلاف سیره امام خمینی و رهبر کنونی است."

مصطفی محمد نجار، وزیر کشور نیز حدود یک هفته پیش در حمایت از نظام فعلی انتخابات اظهار نظرهای مخالف را "غیرقانونی" خواند و گفت اگر قرار باشد انتخابات را مرجع دیگری غیر از قوه مجریه انجام دهد "تداخل قوا پیش می آید."

کم نیستند ناظرانی که معتقدند نظام انتخابات در ایران از جهات مختلف ایراداتی دارد. برخی مانند آقای نیکبخت با اشاره به تجربه دیگر کشورها، طرفدار تغییر سیستم موجود هستند.

آقای نیکبخت می گوید در عراق و مصر که انتخابات آزاد پس از سقوط صدام حسین و حسنی مبارک را تجربه کرده اند، هیات هایی با حضور قضات برجسته برای نظارت بر حسن اجرای انتخابات فعال شده اند.

به هرحال، طرفدار هر نظری که باشید، بهرحال مجمع تشخیص مصلحت نظام از آیت الله خامنه ای لیستی از سیاستهای مورد نیاز را دریافت کرده که یکی از آنها بحث انتخابات است.

برخی مانند محمدرضا باهنر بعید می دانند که این بررسی ها و سیاست های زاده آن به انتخابات پیش رو به نتیجه خاصی برسد ولی هیچ چیز در جمهوری اسلامی بعید نیست. با این همه غلامرضا مصباحی مقدم از اعضای هیات رئیسه مجلس گفته است که در صورت بکارگیری سرعت بیشتر، احتمال آماده شده قانون جدید پیش از انتخابات وجود دارد.

احمد سلامتیان معتقد است که با توجه به بحث های مختلفی که براه افتاده، مانند تغییر نظام ریاستی به پارلمانی و بحث تغییر قانون انتخابات، در واقع کفه انتخابات در ایران است که ضربه اصلی را می خورد.

هنوز کاملا مشخص نیست که رهبری جمهوری اسلامی با در نظر گرفتن کدام نیازها در مسیر تغییر قانون انتخابات حرکت آغاز کرده است.

ناآرامی های پس از انتخابات ریاست جمهوری سال ۱۳۸۸ جرقه را زده یا اینکه رهبر ایران می داند که فضای جهانی و منطقه ای با بحث انقلاب های عربی و فشارهای موجود روی جمهوری اسلامی وضعی را ایجاد کرده که نظام تحت رهبری آیت الله خامنه ای طاقت تکرار گذشته را ندارد.

پیش از این آیت الله خامنه ای به صراحت گفته بود که انتخابات در ایران "هزینه های امنیتی" به همراه دارد.

مطالب مرتبط