زائر یا سپاهی؟ هویت گروگان و گروگانگیر در هاله ابهام

حق نشر عکس alarabiyeh
Image caption به نظر می‌رسد افرادی که در فیلم دیده می‌شوند، ایرانیانی باشند که در دمشق ربوده شده‌اند

گروگانگیری ۴۸ ایرانی در سوریه، شاهد تازه ای شد بر آشفگتی اوضاع و چند دستگی و ناهماهنگی میان گروههای مخالف سوری و از سوی دیگر، موجب تردیدهایی بر پافشاری مقامهای ایرانی بر حضور نداشتن نیروهای مسلح کشورشان در سوریه شد.

گروگانگیران می گویند که این ۴۸ ایرانی نه زائر، که مأموران اطلاعاتی و نظامی اند. فرماندهی ارتش آزاد سوریه هم با اینکه هنوز مسئولیت گروگانگیری را رسماً به عهده نگرفته، همین نظر را در مورد هویت گروگانها دارد.

در تصویر ویدئویی که از گروگانها و گروگانگیران پخش شده، کارت شناسایی یکی از گروگانها نمایش داده می شود که بر گوشه آن، نشان سپاه پاسداران است و کارت دیگری که به گفته فرمانده گروگانگیران، مجوز حمل سلاحی است که گروگان به همراه داشته است.

حتی به فرض اینکه این کارتها واقعاً به سپاه پاسداران و جواز حمل سلاح ارتباط داشته باشند، باز هم می توان در اینکه گروگان مورد نظر عضو سپاه باشد تردید کرد، بویژه آنکه مؤسسه خدمات فرهنگی ثامن الائمه که افرادی که به گروگان گرفته شده اند را به سوریه آورده، در اعزام زائرانی که بازنشستگان نیروهای مسلحند فعال بوده و میان گروگانها هم می توانند افرادی باشند که بازنشسته سپاه پاسدارانند و مدارکی با نشان سپاه در اختیار دارند.

پیشتر نیز افراد مسلحی که کارکنان یک شرکت ایرانی را در حمص به گروگان گرفته بودند، با نمایش دادن کارت پایان خدمت آنان اصرار داشتند که این کارت، نشانه عضویت آنان در سپاه پاسداران است.

همچنین کسی که حامل کارتی با نشان سپاه پاسداران و حتی جواز حمل سلاح است می تواند عضو بسیج یا "پایگاه مقاومت" باشد که به معنی عضویت در سپاه پاسداران نیست.

اینکه در تصاویر ویدئویی، تنها مدارک شناسایی یکی از گروگانها به نمایش درآمده و گفته شده که او سلاح به همراه داشته، بی آنکه سلاحی نمایش داده شود هم بر تردیدها می افزاید؛ آیا نشان دادن مدارک شناسایی تعداد بیشتری از گروگانها و همچنین سلاح نمی توانست به اثبات ادعای گروگانگیران در برابر دیدگاه بینندگان کمک کند؟

اما در مقابل، شواهد و قرائنی هست که می تواند ادعای گروگانگیران را تقویت کند:

زیارت شبهه ناک و پرسش برانگیز

همه گروگانگیران مرد هستند و مسئولان ایرانی تأیید کرده اند که حتی یک زن بین آنها نبوده است، در حالی که زائران معمولاً به صورت خانوادگی به سوریه اعزام می شوند. ظاهر گروگانها هم به کلیشه ای که از نفرات سپاه پاسداران در اذهان شکل گرفته بی شباهت نیست.

زینبیه که مقصد اصلی زائران ایرانی در سوریه است، همین چند روز پیش میدان جنگ بود، هنوز امنیت کامل به دمشق بازنگشته و حومه پایتخت که زینبیه هم بخشی از آن است، همچنان صحنه درگیری و بمبگذاریهای گاه و بیگاه است، در چنین شرایط جنگی، بسختی می توان انتظار داشت افرادی آن هم به صورت گروهی به قصد زیارت راهی سوریه شوند؟

اگرچه در عراق هم حتی در اوج نا امنیها زائران ایرانی زیادی خطر را به جان خریدند و به زیارت رفتند و قربانیانی هم دادند اما وضعیت کنونی سوریه بسیار پرخطرتر از عراق است. درگیری و بمبگذاری در عراق، حالت پراکنده دارد در حالی که سوریه به میدان جنگی تمام عیار تبدیل شده است.

حق نشر عکس alarabiya
Image caption گروگانگیران با نمایش کارت های یکی از گروگان های مدعی شدند که او افسر سپاه است

سازمان حج و زیارت ایران هم اعلام کرده که اعزام زائر به سوریه در قالب کاروانهای تحت پوشش این سازمان متوقف شده و اگر کسی به سوریه سفر می کند، سفر شخصی است. حال آنکه گروگانها در قالب کاروانی زیارتی به سوریه اعزام شده اند که به مؤسسه ای تحت پوشش ضوابط سازمان حج و زیارت تعلق دارد و این مؤسسه قاعدتاً نباید از دستورالعمل دولتی سرپیچی کند.

همچنین اطلاعات به دست آمده حاکی است که اتوبوسی که حاملان آن به گروگان گرفته شده اند، یکی از چند اتوبوس حامل تعداد بیشتری از ایرانیان بوده که مدت کوتاهی پیش از حادثه وارد فرودگاه دمشق شده بودند، بنابر این اطلاعات، اتوبوس مورد نظر چون آخرین اتوبوس بین دیگر اتوبوسهای حامل مسافران بوده که در بزگراه کمربندی دمشق در حال حرکت بوده اند، طعمه کمین گروگانگیران شده است.

گروگانگیرها هم گفته اند که از پیش، از ورود مسافران خبر داشتند و کمین خود را بر سر راهشان گسترده بودند.

باز هم با توجه به وضعیت بحرانی سوریه و در حالی که بیشتر مؤسسات و شرکتهای فعال در اعزام زائران به سوریه، کار خود را تعطیل و فعالیتشان را متوقف کرده اند، اینکه چنین تعدادی از زائر در این بحبوحه و آن هم در ماه رمضان و تابستان گرم که حتی در شرایط عادی هم فصل کسادی بازار مؤسسات سیاحتی در سوریه است وارد این کشور شده باشند، تردید برانگیز است.

گروگانگیران کیستند

ساعاتی پس از گروگانگیری، ریاض اسعد فرمانده ارتش آزاد سوریه در گفتگو با بی بی سی فارسی، دخالت نیروهای تحت امر خود در این گروگانگیری را رد کرد اما بامداد روز بعد، تلویزیون العربیه تصاویر گروگانها و گروگانگیران را پخش کرد که در آن، فردی که مصطفی شمیر معرفی شد و یونیفورم نظامی با درجه سرگردی به تن داشت اعلام کرد که نفرات او که بخشی از ارتش آزاد سوریه اند، دست به این گروگانگیری زده اند.

سپس یکی دیگر از افسران جدا شده از ارتش سوریه به نام مصطفی شیخ که از هفت ماه پیش به ترکیه پناه برده، در گفتگو با بی بی سی، اعلام کرد که افرادی که دست به این گروگانگیری زده اند نفرات تحت امر او هستند.

مصطفی شیخ هنگام جدایی از ارتش سوریه، خود را دارای درجه سرتیپی و فرمانده یگان شیمیایی ارتش و در عین حال مسئول امنیت شمال سوریه معرفی کرده بود، حال آنکه هنگامی که به رسم دیگر افسران جدا شده، با پیامی ویدئویی جدایی خود را از ارتش سوریه اعلام می کرد یونیفورمی با درجه سرهنگی به تن داشت.

از سوی دیگر، خبرگزاری فرانسه گفتگویی با یکی از مسئولان گروههای مخالف نظام سوریه را بدون ذکر نام او منتشر کرد که می گفت گروه اسلامگرای تندرو جندالله در پس این گروگانگیری بوده است.

فرماندهی ارتش آزاد سوریه هم که در ترکیه است از هر گونه اظهارنظری خودداری کرد و سخنگویان رسمی آن به بی بی سی گفتند که موضع خود را بعداً اعلام خواهند کرد.

سرنوشت گروگانها

ایران به اهرمهای دیپلماتیک متوسل شده و تلاش می کند با میانجیگری ترکیه و قطر که پرنفوذترین دولتهای خارجی میان گروههای مسلح مخالف نظام سوریه اند، برای آزادی گروگانها تلاش کند.

وزارت امورخارجه ایران اعلام کرده که وزیران خارجه ترکیه و قطر قول داده اند برای آزادی گروگانها بکوشند.

از زمانی که سوریه دستخوش نا آرامی شده، افراد متعددی از کشورهای مختلف در این کشور به دست نیروهای مخالف به گروگان گرفته شده و بیشترشان آزاد شده اند.

آزادی همه این گروگانها از طریق میانجیگری و عمدتاً پادرمیانی ترکیه بوده و در آشفته بازار شام نمی توان از ارتش یا پلیس سوریه انتظار داشت بتوانند گروگانگیرها را تعقیب کنند و از طریق عملیات کماندویی و پلیسی، گروگانها را آزاد کنند.

از سوی دیگر، تردید در اینکه گروگانها واقعاً زائر باشند می تواند پای میانجیها را سست کند و اگر مشخص شود که گروگانها واقعاً نفرات سپاه پاسدارانند، ممکن است که میانجیگری کاملاً متوقف شود یا به ناکامی بینجامد.

هویت گروگانگیرها نیز عاملی اساسی در موفقیت یا ناکامی میانجیگری است:

چندی پیش اتوبوس حامل لبنانیهایی که از سفر زیارتی به ایران و از راه زمین در راه بازگشت به کشورشان بودند، پس از گذر از مرز ترکیه و ورود به خاک سوریه به گروگان گرفته شد.

گروگانگیران، زنان و کودکان و سالخوردگان را آزاد کردند و یازده مرد را گروگان نگه داشتند. میانجیگری ترکیه و فشار دولت اردوغان بر ارتش آزاد سوریه و شورای ملی مخالفان راه به جایی نبرد چراکه گروگانگیران اساساً از این نهادها فرمان نمی برند و به گروهی مسلح تعلق دارند که شهر کوچک اعزاز در نوزده کیلومتری حلب را در تصرف خود دارند.

از یازده گروگان، دو نفرشان در روزهای اخیر که ارتش سوریه شهر اعزاز را بمباران کرد موفق به فرار شدند اما نه نفر بقیه هنوز در بندند و گروگانگیران می گویند تنها در صورتی حاضر به آزاد کردنشان می شوند که سید حسن نصرالله، رهبر حزب الله لبنان از مخالفان بشار اسد عذرخواهی کند، شرطی که بعید است برآورده شود.

در مورد گروگانهای ایرانی هم مصطفی شیخ که خود را مسئول و طراح اصلی گروگانگیری معرفی می کند ضمن تأکید بر اینکه گروگانها به عقیده او اسیر جنگی اند می گوید که آنها محاکمه و به مجازات اعدام یا زندان محکوم خواهند شد، بی آنکه به این سؤال پاسخ دهد که اساساً اسیر جنگی که محاکمه یا مجازات نمی شود.

هویت گروگان و گروگانگیر هر چه باشد و هر سرنوشتی در انتظارشان باشد، راه این انتقاد بر دولتمردان ایرانی همچنان باز می ماند که چرا در حالی که تقریباً همه دولتهای جهان شهروندانشان را از سفر به سوریه منع می کنند، اجازه داده اند مؤسسه ای زیارتی همچنان اقدام به اعزام زائر به کشوری با شرایط جنگی کند و حتی اگر گروگانها، نفرات نظامی باشند، چطور آنها بی آنکه سلاحی در اختیار داشته باشند یا از حمایت کافی ارتش سوریه برخوردار باشند با اتوبوس و به صورت دسته جمعی در حومه نا امن دمشق حمل و نقل می شده اند.

مطالب مرتبط