ربوده‌شدگان ایرانی، گرفتار جنگ قدرت ایران در سوریه

حق نشر عکس AFP
Image caption روز شنبه هفته گذشته گزارش شد که گروه های مسلح مخالف حکومت سوریه حدود چهل شهروند ایرانی را در دمشق، پایتخت این کشور، گروگان گرفته‌اند

هشدار به شهروندان کشورها برای خودداری از سفر به مناطق خطرناک و ناامن، از جمله وظایف تشکیلات وزارت امور خارجه هر کشور است. سوریه فعلا در زمره کشورهای خطرناک و ناامن است.

وزارت امور خارجه ایران هشداری در مورد سفر شهروندان ایرانی به سوریه صادر نکرده و دستگاه های اطلاعاتی و نظامی ایران نیز در مورد اینگونه سفرها ممانعتی قائل نشدند در حالی که سازمان حج و زیارت با رعایت این ملاحظه امنیتی، گفته است که زائری به سوریه نمی فرستند.

امکان سفر ۴۸ زائر ایرانی به سوریه که دست‌کم تعدادی از آنها به اذعان ورزات خارجه بازنشسته های نظامی بودند، جای بررسی آسیب شناسانه دارد.

این سهل انگاری تنها از این جهت نبود که سفرهای خودسرانه - ‌یا اعزام رسمی - نظامیان بازنشسته یا فعال در قالب کاروان‌های زائران در منطقه ای امکان پذیر بود که در مدار عملیاتی مخالفان دولت سوریه قرار دارد. وجه دیگر آن این است که این افراد مدارک شناسایی پرسنلی خود را نیز حمل می کردند. شورشیان با رو کردن این مدارک باعث شدند حکومت ایران زیر فشار قرار بگیرد و اعلام کند تعدادی از 'بازنشسته های سپاه و ارتش' بین ربوده شدگان هستند.

اما حتی در این اعتراف نیز علائمی از شتابزدگی و ناهماهنگی بین دستگاه های مختلف حکومتی دیده می شود. وزارت خارجه ایران گفته که این بازنشستگان در چهارچوب اعزام بازنشستگان ادارات مختلف دولتی به سوریه رفتند در حالی که سازمان حج و زیارت که متولی این گونه سفرهاست بلافاصله اعلام کرد مدتی است به دلیل شرایط نا امن سوریه زائری را به آن کشور نمی‌فرستد.

مشخص نیست که آیا نیروهای مسلح، اعم از ارتش و سپاه، و شاخه های برون مرزی آن از وزارت خارجه خواسته بودند که بگوید پرسنل آنها بین ربوده شدگان است یا نه و اگر خواسته بودند آیا این را هم خواسته بودند که سازمان حج و زیارت تقصیر را به گردن بگیرد؟ آیا سازمان حج و زیارت در جریان موضوع قرار گرفته بود و اگر گرفته بود آیا آگاهانه از این کار شانه خالی کرد؟ یا اینکه سپاه نخواسته نقاط آسیپ پذیری اش را، نقاط قوت و ضعف رابطه های تنگاتنگش را با تورهای زیارتی، که از آنها در عین حال استفاده هم می برد، برجسته کند.

سوال دیگر اینکه اگر سازمان حج و زیارت شرایط سوریه را ناامن تشخیص داده آیا هستند هنوز زائرانی که خودسرانه به سوریه می روند و اگر هستند چرا وزارت خارجه آنها را منع نمی کند بلکه بر عکس علی اکبر صالحی، وزیر خارجه ایران، ماه گذشته گفت "شرایط سوریه به رو به آرامش است".

جوابها هر چه باشند به هر حال این اتفاق افتاده و اگر هم ایران اعلام نمی کرد که نظامیان 'بازنشسته' در بین ربوده شدگان هستند، حساسیت ها و اعتراض ها و تکاپوی ایران اذهان را ناخودآگاه به سوی چنین احتمالی معطوف می کرد. در موارد قبلی که مهندسان و پیمانکاران ایرانی در سوریه ربوده شدند پیگیری های ایران پشت پرده و بی سر و صدا بود تا جایی که خانواده‌های آنها لب به اعتراض گشودند و حتی یک بار در مقابل مجلس دست به تجمعی اعتراضی زدند.

حساسیت آشکار ایران و اینکه آمریکا را مسئول جان ربوده شدگان دانسته، نیز بی جهت نیست. از جمله کسانی که بخواهند و بکوشند آن دسته از ربوده شدگان ایرانی را که وزارت خارجه می گوید بازنشسته ارتش و سپاه هستند ببینند، اعضای سازمان های اطلاعاتی کشورهایی چون آمریکا و عربستان هستند که به مخالفان اسد کمک می دهند. مقامات آمریکایی هفته پیش به خبرگزاری رویترز گفتند که باراک اوباما دستور دادن کمک های آموزشی، فنی و تدارکاتی به مخالفان آقای اسد را صادر کرده است.

حق نشر عکس AFP
Image caption اعتراضات ضددولتی در سوریه از بیش از ۱۷ ماه پیش ادامه دارد و گفته می‌شود که در جریان درگیری‌ها در این مدت بیش از ۲۰ هزار نفر کشته شده‌اند

جناح های شورشی و مخالف حکومت سوریه زیاد هستند و هر کدام کانال های ارتباطی خود را با دولتهای خارجی دارند. ایران هم به واسطه پیگیری هایی که قبلا برای آزادی شهروندان ربوده شده اش انجام داده، کمابیش با این کانالها آشناست.

سرنوشت ۴۸ ایرانی ربوده شده در حال حاضر مانند سرنوشت جایگاه ایران در منطقه نامعلوم و تیره و تار به نظر می رسد چرا که ربایندگان، سرنوشت خود و مبارزه خود را به سرنوشت گروگانهای ایرانی‌شان پیوند زده اند. اگر ایران نتواند شهروندان خود را از چنگ مخالفان در آورد،‌ تزلزل موقعیت خود را در منطقه به نمایش گذاشته است.

ایران کوشید برای جبران این تزلزل موقعیت، از جمله نمایندگان دولت‌های "واقع گرا" را به تهران برای بحث درباره سوریه دعوت کند تا بلکه ابتکار عمل سیاسی را به دست بگیرد یا دست‌کم از دست ندهد. اما در عین حال درخواست برای آزادی ربوده شدگان از همه طرف‌های درگیر که جزو رقیبان و حریفانش در منطقه هستند و همچنین قرار سفر محمود احمدی نژاد به عربستان، نشان می دهد که ایران حاضر است برای حفظ موقعیت خود در منطقه وارد مذاکره و چانه زنی با رقیبان و حریفانش هم بشود.

میل ایران به مذاکره و چانه زنی ممکن است دو طرفه باشد. شاید هم نباشد که در این صورت، ایران به احتمال زیاد احساس خواهد کرد که چاره ای نخواهد داشت که بیش از پیش از حکومت سوریه حمایت کند و همه تخم مرغهایش را در سبد حکومت این کشور بگذارد چنانچه تا الان کرده است. فعلا روزبروز خبرهای بیشتری می رسد که حکایت از آن دارد که دولتهای غربی و عربی بر کمک های خود به مخالفان بشار اسد افزوده اند و برای کنار آمدن با حکومت او آمادگی ندارند.

به نظر می رسد گروگان‌های ایرانی فعلا گرفتار یک جنگ قدرت تمام عیار ولی از راه دور ایران با آمریکا و عربستان در سوریه هستند. در این جنگ قدرت، هیچکدام از بازیگران میل به کوتاه آمدن ندارند هر چند درهای مذاکره همچنان باز باشد.

مطالب مرتبط