ایران و 'دوچرخه' جنبش غیر متعهدها

به روز شده:  17:13 گرينويچ - چهارشنبه 29 اوت 2012 - 08 شهریور 1391

علی اکبر صالحی، وزیر امور خارجه ایران در جلسه وزاری خارجه جنبش غیرمتعهدها در تهران

شانزدهمین اجلاس رهبران کشورهای جنبش غیرمتعهدها به میزبانی پایتخت ایران - کشوری که همواره سوژه ساز این جنبش بوده- در حال برگزاری است.

جنبش غیرمتعهدها، که امروزه یکصد و بیست عضو دارد، در گرماگرم جنگ سرد میان دو ابرقدرت وقت یعنی اتحاد جماهیر شوروی و ایالات متحده آمریکا شکل گرفت تا کشورهایی که در تشکل های وابسته به هیچ یک از دو بلوک قدرت عضویت نداشتند، مجمعی - یا چنان که از نام این سازمان می آید - جنبشی را برای تقویت یکدیگر و مصون ماندن از کاستی های احتمالی حفظ این بی طرفی برپا کنند.

بیست سال پس از فروپاشی شوروی و تبدیل لیبرالیسم به آرمان و معیاری از توسعه یافتگی برای بسیاری از کشورهای عضو جنبش غیر متعهدها، ایران برای اولین بار ریاست این جنبش را به مدت سه سال بر عهده می گیرد.

صلح پایدار در سایه مدیریت مشترک جهانی، شعار این دوره جنبش عدم تعهد است که سایه و مهری از افکار و آمال رهبران امروزی ایران به خصوص محمود احمدی نژاد بر خود دارد که سودای مدیریت جهانی داشته است.

حسن روحانی، دبیر سابق شورای عالی امنیت ملی ایران زمانی در تشبیه وضعیت بلوک های قدرت در جهان گفته بود که آمریکا بنز، کشورهای اروپایی پیکان و غیر متعهدها دوچرخه هستند و به عنوان مذاکره کننده ارشد اتمی ایران گفته بود که کشورش نمی تواند سوار بنز شود لاجرم پیکان را انتخاب کرد و دوچرخه غیر متعهدها را به مرحله بعدی واگذاشته است.

ایران موضوعی برای غیر متعهدها

جنبش غیرمتعهدها چند سال پس از پایان جنگ ایران و عراق و در حالیکه یکی از موانع تحرک این سازمان از میان رفته بود، شاهد فروپاشی شوروی و از میان رفتن موضوعیت اولیه این سازمان شد و پانزده سال را در انزوا سپری کرد تا اینکه باز هم پرونده ای مرتبط با ایران، جنبش غیرمتعهدها را بار دیگر فعال کرد.

حسن روحانی، دبیر پیشین شورای عالی امنیت ملی ایران توانایی جنبش غیرمتعهدها را در برابر آمریکا و کشورهای اروپایی به دوچرخه تشبیه کرده بود

با طرح پرونده اتمی ایران در آژانس بین المللی انرژی اتمی، علی اکبر صالحی وزیر خارجه فعلی ایران که آن زمان نماینده جمهوری اسلامی در آژانس بود تلاش کرد تا با شکل دادن به گروهی از کشورها که از برنامه های اتمی ایران حمایت می کنند، بر وحدت نظر کشورهای غربی علیه ایران تاثیر بگذارد.

در نهایت، با تلاش ایران و حمایت مالزی، به عنوان رئیس دوره ای جنبش، گروهی از کشورهای عضو جنبش که همزمان عضو هیات مدیره سی و پنج عضوی آژانس موسوم به شورای حکام بودند، شکل گرفت. حسن روحانی، دبیر وقت شورای عالی امنیت ملی و مسئول مذاکرات اتمی ایران چنان که در خاطراتش نقل می کند با تابو امبکی رئیس جمهور وقت آفریقای جنوبی دست به تلاش های وسیعی زده بود تا در صورت شکست مذاکرات با سه کشور اروپایی - آلمان، بریتانیا و فرانسه - دست کم غیر متعهدها پشتیبان ایران باشند.

طی ۱۰ سال اخیر که پرونده اتمی ایران در سطحی گسترده مطرح بوده، این مساله به موضوعی در دستور کاری دائمی جنبش غیرمتعهدها بدل شده و در وضعیتی که گمان می رفت جنبش بدون فعالیتی مشخص و هدفی معین به پایان عمر خود نزدیک شده، مایه ادامه حیات آن شده است. جنبش عیرمتعهدها در بیش از چهاردهه ای که از عمر آن می گذرد، اساسنامه و دبیرخانه ای ندارد و اصولا فاقد سازوکارهای رایج بین المللی است.

توجه جنبش غیرمتعهدها به پرونده اتمی ایران هم طی سال های اخیر به معنی حمایت همه اعضای این تشکل از موضعگیری ایران نبوده. برخی از کشورهای عضو خود را ملزم به پیروی از اصول و بیانیه های جنبش نمی دانند و مثلا هند به عنوان یکی از اعضای مهم جنبش غیرمتعهدها، در رای گیری شورای حکام آژانس، به ارجاع پرونده اتمی ایران به شورای امنیت سازمان ملل رای داد،

"حالا فرمان "دوچرخه" غیرمتعهدها در جاده ای نه چندان هموار به دست ایران افتاده در حالی که گاه به نظر می رسد که این دوچرخه ران، مانند بایسیکل ران فیلم محسن مخملباف، در پی رسیدن به اهدافی شاید ورای توانایی خود و امکانات دوچرخه باشد."

در عین حال، گردهمایی ۱۲۰ کشور، دومین اجتماع بزرگ کشورها پس از سازمان ملل متحد محسوب می شود.

در اجلاس فوق العاده سران جنبش که ۹ سال پیش در مالزی برگزار شد همه اعضا از برنامه های اتمی ایران حمایت کردند اما در اجلاس شورای حکام آژانس بین المللی انرژی اتمی که برای ارجاع پرونده به شورای امنیت کار به رای گیری کشید، برخی اعضای جنبش رای مثبت به ارجاع پرونده به شورای امنیت دادند و در واقع منافع سیاست خارجی خود را در همسویی با غرب یا "تعهد" به آنها دیدند.

فقر مالی اکثر اعضا و پراکندگی فرهنگی، سیاسی و جغرافیایی کشورهای عضو این سازمان مانع انسجام سیاسی آنهاست. ناکارآمدی این سازمان در فضای فعلی سیاسی جهان، تاثیر گذاری تصمیم‎های روی کاغذ جنبش بر فضای بین المللی و جامعه جهانی را اندک و حتی ناچیز کرده است.

حالا فرمان "دوچرخه" غیرمتعهدها در جاده ای نه چندان هموار به دست ایران افتاده در حالی که گاه به نظر می رسد که این دوچرخه ران، مانند بایسیکل ران فیلم محسن مخملباف، در پی رسیدن به اهدافی شاید ورای توانایی خود و امکانات دوچرخه باشد.

* بایسیکل در زبان انگلیسی به معنای دوچرخه است و بایسیکل ران نام فیلمی از محسن مخملباف کارگردان ایرانی درباره مردی افغان به نام نسیم است که برای تامین هزینه بیمارستان همسرش، سوژه یک شرط‌بندی درباره تواناییش در دوچرخه سواری می شود.

موضوعات مرتبط

BBC © 2014 بی بی سی مسئول محتوای سایت های دیگر نیست

بهترین روش دیدن این صفحه بر روی آخرین مرورگر مجهز به CSS است. با اینکه مرورگر کنونی تان قابلیت نمایش سایت را دارد ولی امکان بهترین تجربه تصویری را به شما نمی دهد . لطفا در صورت امکان مرورگر خود را به آخرین نسخه ارتقا دهید.