فضای مجازی و ناگفته های مرگ ستار بهشتی

به روز شده:  11:38 گرينويچ - چهارشنبه 14 نوامبر 2012 - 24 آبان 1391
ستار بهشتی

اینکه چنین تعداد زیادی از مسئولان حکومتی، در چنین فاصله کوتاهی خود را ناگزیر از پاسخگویی در مورد پرونده ستار بهشتی دانسته اند، اتفاقی کم سابقه - اگر نه بی سابقه - است

پرونده مرگ خبرساز ستار بهشتی، وبلاگ نویس منتقد حکومت ایران، نمونه ای مثال زدنی از نقش آفرینی فضای مجازی در دنیای جدید است که حتی می تواند در مدارس روزنامه نگاری مورد استناد قرار بگیرد.

تنها یک هفته پیش بود که شایعاتی در فضای مجازی منتشر شد که از کشته شدن یک وبلاگ نویس زندانی در بازداشتگاه پلیس ایران حکایت داشت. این شایعات، در ۱۶ آبان به سرعت به انتشار اولین خبر غیررسمی مرتبط با این واقعه در یک وبسایت منتقد حکومت ایران انجامید.

پس از آن، در حالی که هنوز در مورد ابعاد مختلف این حادثه تردید وجود داشت، روزنامه نگاران اینترنتی و شهروند-روزنامه نگاران به سرعت به پی گیری خبر پرداختند و ناگفته هایی جدید و اختصاصی را در این مورد منتشر کردند. اطلاعات منتشر شده در این مورد در فضای مجازی، به تدریج در کنار همدیگر قرار گرفت و تصویری کاملتر را شکل داد و به سرعت، منجر به واکنش‌های بین المللی شد.

تا این لحظه، تعداد زیادی از مسئولان حکومتی ایران در سطوح مختلف به موضع گیری در مورد این خبر پرداخته اند. از جمله، قوه قضاییه و مجلس ایران اعلام کرده اند که به این پرونده رسیدگی خواهند کرد، سخنگوی قوه قضائیه پذیرفته که جسد ستار بهشتی دارای آثار کبودی بوده و تنها چهار روز پس از دستگیری درگذشته، جانشین فرمانده پلیس به ابراز تاسف از بابت مرگ وی پرداخته و دادستان تهران، از دستگیری عاملان این واقعه سخن گفته است.

همه این موضع گیری ها به این معنی نیست که در نهایت، رسیدگی موثری به پرونده ستار بهشتی انجام می شود یا نمی شود. واضح است که بسیاری از ناظران این نگرانی را دارند که سرنوشت این پرونده نیز به پرونده بازداشتگاه کهریزک شبیه شود که امروز یک عضو هیات رئیسه مجلس نهم گفته است اگر عاملان آن به درستی مجازات شده بودند، ستار بهشتی کشته نمی شد.

"اطلاعات ارائه شده از سوی دستگاه قضایی در مورد پرونده ستار بهشتی، حتی اگر در مورد یک زندانی محبوس در اروپایی غربی یا شمالی نیز منتشر شود، قضاوت افکار عمومی راجع به موضوع، احتمالا چیزی جز 'قتل بر اثر شکنجه ماموران' نخواهد بود "

اما گذشته از نحوه رسیدگی به پرونده جدید، همین که تعداد زیادی از مسئولان حکومتی در چنین فاصله کوتاهی خود را ناگزیر از پاسخگویی دانسته اند، اتفاقی کم سابقه - اگر نه بی سابقه - به نظر می رسد که مدیون گسترش فضای مجازی است. به عبارت دیگر، حتی در کشوری چون ایران که در آن بیشترین میزان کنترل بر اینترنت صورت می گیرد، قدرت فضای مجازی به حدی رسیده که پنهان کاری در مورد نقض حقوق بشر را غیرممکن ساخته و حتی قبل از انعکاس موضوع در نشریات کاغذی، حکومت را ناگزیر از پاسخگویی به آن می کند.

واقعیت آن است که تا این لحظه، سخنگوی دستگاه قضایی ایران، رسما تایید کرده که ستار بهشتی، تنها چهار روز بعد از بازداشت جان سپرده، بر روی بدن او آثار متعدد کبودی وجود داشته و پیش از مرگ نامه ای نوشته که در آن از رفتار بازجویان خود شکایت کرده است.

چنین اطلاعاتی، حتی اگر در مورد یک زندانی محبوس در اروپایی غربی یا شمالی نیز منتشر شود، قضاوت افکار عمومی راجع به موضوع، چیزی جز "قتل بر اثر شکنجه ماموران" نخواهد بود و احتمالا قابل تصور نیست که مسئولان ایران، بتوانند افکار عمومی را متقاعد کنند که مرگ وبلاگ نویس متوفی، ماهیتی متفاوت داشته است.

موضوعاتی چون رفتار خشونت آمیز با زندانیان یا اخذ اعتراف از طریق بدرفتاری، حقایقی هستند که تاکنون، مسئولان قضایی ایران نیز در مواردی به آن اعتراف کرده و در موارد مختلف -چون ماجرای بازداشتگاه کهریزک- حتی به مرگ های خبرساز زندانیان انجامیده است.

دامنه گسترده واکنش رسانه ها و نهادهای بین المللی به ماجرای آقای بهشتی، نشان می دهد که نوع برخورد حکومت ایران با این پرونده، به طور جدی زیر ذره بین جامعه جهانی قرار گرفته است.

"دامنه گسترده واکنش رسانه ها و نهادهای بین المللی به ماجرای ستار بهشتی، نشان می دهد که نوع برخورد حکومت ایران با این پرونده خبرساز، به طور جدی زیر ذره بین جامعه جهانی قرار گرفته است"

البته حتی با وجود رابطه تیره موجود بین ایران و جامعه جهانی، برخورد جدی با مسئولان مرگ ستار بهشتی، این قابلیت را دارد که به کنترل هزینه های این پرونده برای جمهوری اسلامی ایران بینجامد.

اما در صورتی که سرانجام پرونده، به مجازات افرادی در حد بازجویان یا زندانبان‌هایی بینجامد که در سلسله مراتب اداری در پایین ترین سطح مسئولیت قرار می گیرند، هزینه های بیشتری قابل تصور است، و اگر انتهای داستان، برخورد با رسانه های افشاگر این واقعه باشد، احتمالا تبعات به کلی متفاوتی در انتظار حکومت ایران خواهد بود.

در این صورت ممکن است حکومت، در شرایطی که قطعا نیازی به بحران‌های بین المللی جدید ندارد، در معرض فشارهای غیرمنتظره ای قرار بگیرد که برای رویارویی با آنها آماده نیست.

در این زمینه بیشتر بخوانید

BBC © 2014 بی بی سی مسئول محتوای سایت های دیگر نیست

بهترین روش دیدن این صفحه بر روی آخرین مرورگر مجهز به CSS است. با اینکه مرورگر کنونی تان قابلیت نمایش سایت را دارد ولی امکان بهترین تجربه تصویری را به شما نمی دهد . لطفا در صورت امکان مرورگر خود را به آخرین نسخه ارتقا دهید.