پرده آخر وزیر کشور و وکیل رهبر

Image caption احمد صدر حاج سید جوادی بعنوان وزیر کشور وقت اولین کسی بود که تغییر نظام به جمهوری اسلامی را رسما اعلام کرد

احمد صدر حاج سیدجوادی فرزند علی صدرالمعالی در محرم سال ۱۳۳۵ قمری مطابق با ۱۲۹۶ شمسی درقزوین و در منزل جدش حاج سیدحسین مجتهدخیابانی (حاج سید جوادی) متولد شد.

سال‌های مدرسه ابتدایی و دوره اول دبیرستان را در کنار دروس مقدماتی در قزوین گذراند و برای دوره دوم دبیرستان به تهران رفت و دیپلم علمی و ادبی گرفت. بعد وارد دانشکده حقوق دانشگاه تهران شد و دوره چهار ساله دانشکده حقوق را در رشته قضایی و سیاسی با گرفتن دو لیسانس به پایان رساند.

بعد از دوره نظام وظیفه در اسفند سال ۱۳۲۲ وارد خدمت قضایی دادگستری شد. او در سمت‌های دادیاری، بازپرسی، ریاست دادگاه، رییس دادگستری شهرستان و بازرس کل کشور در غالب استان‌های کشور به کار پرداخت. احمد صدر حاج سید جوادی شروع فعالیت‎های سیاسی خود را از هنگام ورود به تهران و "درک محضر پرفیض آیت‌الله حاج سیدرضا زنجانی" عنوان کرده که در واقع مصادف بوده با اوج‌گیری نهضت ملی و دوران نخست‌وزیری محمد مصدق.

بر اساس کتاب خاطراتی که محمود رضوی در گفتگو با احمد صدر حاج سید جوادی ثبت کرده است، در اوایل سال ۱۳۴۰و با تشکیل کنگره جبهه ملی دوم، "اختلاف نظر بین اعضا و استقلال فکری آیت‌الله محمود طالقانی، مهدی بازرگان و یدالله سحابی" منجر به کناره‌گیری آنان از کنگره جبهه ملی شد و "همان موقع موضوع تجمع دوستان هم‌فکر که علاوه بر فعالیت ملی-میهنی به مسائل و ملاحظات مذهبی نیز اهمیت می‌دادند" مطرح شد.

این مقدمه تشکیل نهضت آزادی بود که احمد صدر حاج سیدجوادی از موسسان آن بود اما "به ملاحظه شغلی که قانونا قاضی دادگستری را ممنوع از شرکت در احزاب" می‌کرد، از او نام برده نمی‌شود. آقای حاج سید جوادی در دهه چهل عضو هیئت اجرایی موقت نهضت آزادی بود و بعدها نیز به عضویت دائمی و افتخاری شورای مرکزی آن در آمد.

وکالت مخالفان حکومت پهلوی

در همان سال (۱۳۴۰) و دو دوره نخست‌وزیری علی امینی و وزارت سید نورلدین الموتی به دادستانی عمومی شهرستان تهران منصوب شد و در یک سال و نیمی که در این سمت بود به "پرونده‌های اتهامی طرفداران دربار و افراد راس هیات حاکمه، خصوصا مسائل مالی آنها" رسیدگی کرد.

پس از سقوط دولت دکتر امینی، منتظر خدمت و به ناچار پبش از موعد بازنشسته شد (۱۳۴۶) و تقاضای پروانه وکالت کرد. در دهه پنجاه وکالت شماری از روحانیون را که علیه حکومت فعالیت می‌کردند به واسطه اکبر هاشمی رفسنجانی قبول کرد؛ از جمله وکالت آیت‌الله خامنه‌ای، آیت الله مهدوی کنی، صادق خلخالی، آیت الله مشکینی و عبدالحسین دستغیب.

آقای حاج سیدجوادی در تاسیس انجمن طرفداران حقوق بشر و انجمن دفاع از زندانیان سیاسی (۱۳۵۶ و ۱۳۵۷) نقش فعال و در تهیه پیش‌نویس قانون اساسی (۱۳۵۶ و ۱۳۵۷) مشارکت داشت. پس از انقلاب، او به عضویت شورای انقلاب در آمد و در دولت موقت مهدی بازرگان ابتدا به وزارت کشور رسید و همه‌پرسی جمهوری اسلامی را برگزار کرد.

پس از انتخابات مجلس خبرگان او در تهیه پیش‌نویس قانون اساسی و تسلیم آن به مجلس برای تصویب نقش برجسته‌ای داشت و در تیرماه ۱۳۵۸ به وزارت دادگستری رسید و تا پایان کار دولت بازرگان در همین سمت ماند.

کنار گذاشتن وکالت

پس از کنار رفتن دولت او "در مقدمات تشکیل مجلس شورای اسلامی دخالت" داشت و در اولین دوره این مجلس نماینده مردم قزوین بود. در سال‌های بعد، او با این‌که پروانه وکالت داشت به این کار نپرداخت "مگر در چند پرونده‌ای که علیه آقای مهندس بازرگان یا به شکایت ایشان تشکیل شده بود" یا "یک یا دو پرونده مربوط به نهضت آزادی ایران و دبیر کل بعدی آقای دکتر یزدی" و بیشتر به تحقیق و تنظیم مقالات علمی و عقیدتی مشغول بود؛ از جمله در سال ۱۳۶۰ سرپرستی علمی دایرةالمعارف تشیع را به عهده گرفت.

او سال ۱۳۸۰ در سن ۸۴ سالگی همراه با دیگر اعضای نهضت آزادی بازداشت شد و پیر‌ترین بازداشتی سیاسی تاریخ جمهوری اسلامی لقب گرفت.

آقای حاج سیدجوادی دو سال پیش در نامه‌ای به رهبر ایران از او بابت حمایت گسترده‌اش از محمود احمدی‌نژاد، رئیس‌جمهوری، انتقاد کرده و درباره سرکوب نیروهای سیاسی وفادار به انقلاب ۱۳۵۷ هشدار داده بود.

او در نامه خود با اشاره به اتهامات هواداران حکومت علیه میرحسین موسوی و مهدی کروبی، رهبران مخالفان، به رهبر ایران گفته بود: "جنابعالی در حال حاضر تنها عضو شورای انقلاب محسوب می‌شوید كه لااقل به ظاهر از تیرهای این جریان منحرف در امانید و یگانه كسی هستید كه هنوز از امكانات قابل توجهی برخوردار است" و از او خواسته بود که دست به اصلاحات بزند.

او در نامه دیگری که خطاب به مردم ایران نوشته بود به عنوان یکی از اعضای شورای انقلاب از وقایع سه دهه اخیر در ایران عذرخواهی کرده بود.

آقای حاج سیدجوادی نوشته بود: "اگر ما پس از پیروزی انقلاب، همچنان شانه به شانه ایستاده و دست در دست هم، استبداد را نشانه گرفته بودیم و مشكلات را در سقوط شاه خلاصه نمی‌دیدیم، امكان بازتولید استبداد و فرو افتادن از استبداد سیاسی به استبداد دینی به این سان راحت و كم‌هزینه صورت نمی‌پذیرفت."

احمد صدر حاج سید جوادی سال ۱۳۸۸ برنده جایزه قلم طلایی انجمن دفاع از آزادی مطبوعات ایران شد و روز یکشنبه ۱۱ فروردین ماه ۱۳۹۲ بعد از یک بیماری طولانی در ۹۶ سالگی درگذشت.

مطالب مرتبط