تفکیک جنسیتی و آرزوی دولت ایران برای دانشگاه اسلامی

Image caption دولت سعی دارد با ایجاد دانشگاه های دخترانه و تفکیک جنسیتی، دانشگاه ها را اسلامی کند

وزارت علوم،تحقیقات و فناوری سال ۱۳۹۱ را با نشان دادن عزم خود در اسلامی کردن دانشگاه‌ها با طرح‌هایی مانند تفکیک جنسیتی برای تغییر ظاهر دانشگاه‌ها به پایان برد. این عزم در اسفند ماه دو بار به نمایش همگانی در آمد؛ تاکید وزیر علوم بر اسلامی کردن دانشگاهها و تفکیک جنسیتی و آزمون سراسری پذیرش دانشجوی دکترا.

آقای کامران دانشجو در گفتگویی با شبکه خبر تلویزیون دولتی ایران در دوازدهم اسفند تاکید کرد که دانشگاه‌ها باید از نظر ظاهری هم اسلامی باشند و در پاسخ به منتقدین تفکیک جنسیتی دانشگاه‌ها گفت: اگر قرار است دانشگاه اسلامی داشته باشیم باید شکل و ظاهر و مناسبات درون دانشگاهی هم بر اساس شرع مقدس اسلام باشد.

البته وزیر علوم پیش از این نیز در سومین گردهمایی روسای دانشگاه‌ها و پژوهشگاه‌ها، جدا سازی جنسیتی را خواست علما اعلام کرده بود و خود را عامل اجرای منویات آنها و با اشاره به جداسازی کلاس‌های دختران و پسران دانشجو، گفته بود: ما دین خود را از مراجع دینی می‌گیریم و ۱۵ نفر از علمای دینی در این زمینه فتوا داده‌اند که اختلاط زن و مرد جایز نیست که ما نیز باید بتوانیم به این سمت حرکت کنیم.

وزیر علوم در گفتگو با شبکه خبر توضیح بیشتری داد و گفت که "چه جوری است که دختر و پسر که هنوز تکلیف نشده اند را در کلاس اول و دوم ابتدایی جدا می کنیم اما در دانشگاه کنار هم می نشانیم. ما می گوییم دانشگاه تک جنسیتی ایجاد می کنیم برای کسانی که می خواهند جدا باشند. در یک کلام باید دانشگاهی داشته باشیم که با فرهنگ ایرانی اسلامی همگام باشد."

آقای دانشجو در پاسخ به منتقدانی که می گویند دانشگاه تک جنسیتی موفق نیست و موجب افت کیفی می شود گفت: ما نظرسنجی هایی درباره دانشگاه‌های تک جنسیتی و میزان موافقت خانواده ها با آن و پیشرفت‌های تحصیلی داریم. الان آماری ارائه نمی کنم. ما تا انتخابات بدون سر و صدا پیش می رویم و پس از انتخابات تمام این نظرسنجی ها را منتشر می‌کنیم.

اینکه این آمار چه ربطی به انتخابات ریاست جمهوری دارد در مصاحبه مسکوت مانده است ولی آماری که وزیر علوم از موافقت خانواده‌ها دارد پیش از این و در سومین گردهمایی روسای دانشگاه‌ها بوسیله خودش ارائه شده بود. در آن نشست وی گفته بود: در یک مطالعه میدانی سئوالی مبنی بر ضرورت ساماندهی محیط‌های جداگانه برای دختران و پسران مطرح شد که در این راستا ۸۲.۵ درصد از والدین تشخیص دادند که این موضوع ضرورت دارد. همچنین ۸۰ درصد والدین معتقد بودند پیشرفت تحصیلی فرزندشان در محیط‌های جداگانه کمک خواهد کرد و ۷۶.۴ درصد نیز معتقد بودند که محیط‌های جداگانه، مشارکت دانشجویان را در مباحث کلاسی افزایش می‌دهد.

البته چنین آمارهایی فقط مختص به وزیر علوم نیست و دیگر مسئولان نیز دستی در ارائه چنین آمارهایی دارند. برای مثال محمد محمدیان رئیس نهاد نمایندگی ولی فقیه در دانشگاه‌ها در اختتامیه نخستین دوره آموزشی تربیت مشاوره دینی گفت:"۹۰ درصد مشکلات در دانشگاه‌ها در زمینه ارتباط دختر و پسر، چگونگی اخلاق جنسی و مدیریت این دوران خاص است و باید در این زمینه راهکار پیدا کنیم."

نظرسنجی آزمون دکترا در باره تفکیک جنسیتی

نتایج یکی از نظر سنجی‌هایی که وزیر علوم وعده انتشار نتایج آن را پس از انتخابات داده‌است ممکن است نظر سنجی‌ای باشد که در حین برگزاری آزمون دکترا از داوطلبان آزمون به عمل آمده است. گزارشها نشان می دهد که در آزمون دکترای نیمه متمرکز که ۱۸ اسفند برگزار شد، برگه‌های نظرخواهی که در بین داوطلبان توزیع می‌شد حاوی دو پرسش جالب بود.ا ین دو پرسش به موضوع تفکیک جنسیتی اختصاص داشت.

در اولین پرسش آمده بود: به نظر شما با توجه به آداب و رسوم ایرانیان، تاسیس و راه‌اندازی دانشگاه‌های ویژه دختران در کدامیک از مقاطع تحصیلی ضرورت دارد؟ برای پاسخ به این پرسش، چهار گزینه شامل مقطع کارشناسی، مقطع کارشناسی ارشد و مقطع دکترا و نیز هر سه مشخص شده بود که داوطلبان باید به یکی از این سه گزینه پاسخ می‌دادند.

شواهد نشان می دهد که انتخاب گزینه‌ها به گونه‌ای بود که کسی نمی‌توانست با تفکیک جنسیتی در دانشگاه مخالفت کند و تنها می‌توانست اجرای این طرح را در یکی از سه مقطع تحصیلی یا همه مقاطع انتخاب کند و این بدین معناست که اجرای طرح تفکیک جنسیتی از نظر مسئولان قطعی است.

اما سوال دوم از داوطلبان شرکت کننده در آزمون متمرکز خواسته شده ‌بود پاسخ دهند بین پردیس دختران و پردیس پسران و پردیس مختلط با فرض تساوی در کیفیت آموزشی و محتوای علمی، راه‌اندازی کدام ضروری‌تر است؟ در بالای فرم نظرخواهی ذکر شده بود که پاسخهای داوطلبان به این پرسش‌ها تاثیری در نتایج آزمون ندارد اما از آنجا که اولا کد داوطلبی بر روی فرم نظرخواهی هم درج شده و کاملا مشخص است هر پاسخ مربوط به کدام داوطلب است و ثانیا با توجه به اینکه نتیجه آزمون دکترا بر اساس مصاحبه با پذیرفته شدگان اعلام می‌شود، شائبه تاثیرگذاری این پرسش‌ها بر نتیجه آزمون دکترا وجود دارد.

نظر مخالفان تفکیک جنسیتی

Image caption مدتهاست که طرح تفکیک جنسیتی در ایران مطرح شده است

اسلامی کردن دانشگاه‌ها به روش تفکیک جنسیتی مخالفان زیادی در بخش‌های مختلف جامعه و مسئولان و کارشناسان دارد. این مخالفان ممکن است دیدگاه‌های سیاسی مختلفی داشته باشند ولی در غیر کارشناسانه بودن طرح تفکیک جنسیتی اتفاق نظر دارند. به عنوان نمونه جعفر توفیقی وزیر علوم در دولت محمد خاتمی در مصاحبه ای با خبر آنلاین گفته است: ما دانشگاه را یک نهاد عمومی اجتماعی می‌دانیم. در همه جای دنیا هم تجربه شده که تفکیک جنسیتی عمدتاً به محیط‌های خصوصی بر می‌گردد در خیلی از کشورهای دنیا هم این تفکیک‌ها در محیط‌های خصوصی پذیرفته شده است اما دانشگاه که یک نهاد عمومی و اجتماعی است و یک فضای باز است. روابط دختر و پسر در دانشگاه اساساً روابط علمی و درسی و تحقیقی است و فرصتی برای ایجاد نگرانی و اضطراب نیست.

به عقیده آقای توفیقی در حال حاضر دانشگاه و کلاس‌های درس سالمترین جا هستند. ما بعد از تفکیک کلاسهای درس به تفکیک راهر و و در ورود و خروج هم می رسیم اما پایان این طرح کجاست؟ اینکه بعضی‌ها به عنوان یک هشدار فرهنگی و یک فاجعه فرهنگی و یک نقطه ضعف فرهنگی بخواهند روی دانشگاه انگشت بگذارند که انگار دانشگاه‌ها منشأ صدور ضد ‌ارزش‌ها و ناهنجاری‌های اجتماعی هستند بنده نه به تجربه در عمل چنین چیزی را مشاهده کردم نه خودم به عنوان یک دانشگاهی چنین چیزی را اساساً در محیط های دانشگاهی می‌بینم.

وزیر پیشین علوم این طرح را یک نوع بی‌احترامی فرهنگی به محیط های دانشگاهی عنوان می کند و می گوید که "این توهین به دانشجو و دانشگاه است که با روش فیزیکی قصد اسلامی کردن دانشگاه‌ها را دارند. در اینکه جامعه باید به سمت تعالی اخلاقی برود، تردیدی نیست و مخالف نیستیم اما این با زندگی عادی انجام می شود نه تفکیک جنسیتی."

نظر آقای توفیقی کمابیش مورد تایید دیگر منتقدان و حتی حامیان طرح هم هست. از نظر حقوقی و جامعه شناسی هم، کارشناسان ایرادهای جدی به این طرح وارد می‌کنند و این به غیر از موضع گیری‌های شدید فعالان حقوق زن در ایران است. با جستجویی ساده در بین خبرهای سال گذشته می‌توان رد این مخالفت‌ها را پی‌گیری کرد.

تفکیک با تحدید

فارغ از تمام بحث و جدل‌ها، کارشناسان آموزش عالی اجرای طرح تفکیک جنسیتی را بدون محروم کردن برنامه ریزی شده بخش کوچک یا بزرگی از دختران از تحصیلات دانشگاهی ناممکن می‌دانند و معتقدند که بدون ایجاد سد در ورود دختران به دانشگاه این طرح غیرقابل اجراست.

با وجود تمهیداتی از قبیل تغییر در ظرفیت دانشگاه‌ها و تک جنسیتی کردن بعضی از رشته‌ها و ایجاد محدودیت در پذیرش دختران، در سال گذشته بیش از شصت درصد ورودی‌های دانشگاه‌ها دختر بوده‌اند. حتی اگر این نسبت را پنجاه درصد در نظر بگیریم، باز هم به این معنا است که با تفکیک کامل کلاس‌ها یا ایجاد دانشگاه‌های تک جنسیتی، مقدار فضای آموزشی، امکانات کمک آموزشی و آزمایشگاهی، و استاد را باید به دوبرابر تعداد امروز رساند.

سرمایه لازم برای دو برابر کردن امکانات آموزشی، در جایی که تعداد کل دانشجویان کشور (دانشگاه‌های سراسری، پیام نور، غیر انتفاعی، و آزاد) رقمی در حدود دو و نیم میلیون نفر است، در وضعیت فعلی ایران دست نیافتنی است و از آن مهمتر تامین نیروی انسانی و تجهیزات آموزشی است که حتی امروز و با همین وضعیت هم ایرام برای تامین آن در تنگنا قرار دارد.

البته به غیر از موانع اقتصادی، مسایل اجرایی نیز مزید بر علت‌ است. مرضیه وحید دستجردی وزیر پیشین بهداشت و درمان در خصوص پذیرش جنسیتی دانشجو در رشته‌های علوم پزشکی، گفته بود که چون برای تک جنسیتی کردن بیمارستان‌ها و مراکز درمانی راهی وجود ندارد، تفکیک جنسیتی در رشته‌های علوم پزشکی امکان پذیر نیست.

کارشناسان معتقدند که با توجه به نکات فوق، در کوتاه مدت و با امکانات موجود تنها راه باقیمانده برای اسلامی کردن فضای دانشگاه‌ها، ایجاد محدودیت برای ورود دختران به دانشگاه‌هاست تا به نوعی با کاهش تعداد دختران و حل نهایی مشکل در آینده، با همین سیاست‌ها و امکانات موجود مشکل را، هرچند بطور، موقت رفع کرد.

به عقیده کارشناسان با اصراری که مقامات دولتی و روحانیون نشان می دهند، به نظر می‌رسد اجرای طرح تفکیک جنسیتی، تنها با محدود کردن ورود دختران به دانشگاههای امکان پذیر خواهد بود.

مطالب مرتبط