دستیار سابق اوباما از شانس مذاکره با ایران می‌گوید

گری سیمور
Image caption آقای سیمور تا چند هفته پیش، بلندپایه‌ترین مشاور رئیس جمهوری آمریکا در امور کنترل تسلیحات و سلاح‌های کشتار جمعی بود و در روند سیاستگذاری در مورد پرونده هسته‌ای ایران شرکت داشت

‌گری سیمور، دستیار سابق باراک اوباما در امور هسته‌ای، انتظار زیادی از دور تازه گفتگوهای ایران و گروه ۱+۵ در آلماتی قزاقستان ندارد. او بعید می‌داند که دو طرف در این نشست دو روزه به توافق مهمی دست پیدا کنند.

آقای سیمور تا چند هفته پیش، بلندپایه‌ترین مشاور رئیس جمهوری آمریکا در امور کنترل تسلیحات و سلاح‌های کشتار جمعی بود و در روند سیاستگذاری در مورد پرونده هسته‌ای ایران شرکت داشت.

او در یک مصاحبه اختصاصی همچنین به بی‌بی سی فارسی گفته است که آنچه اسرائیلی‌ها خط قرمز خود در برابر برنامه اتمی ایران اعلام کرده‌اند، در واقع انباشته شدن ۲۵۰ کیلوگرم اورانیوم با غلظت ۲۰ درصد در مراکز هسته‌ای ایران است.

بنا بر گزارش اخیر آژانس بین المللی انرژی اتمی،‌ ایران پس از تبدیل مقادیری از اورانیوم ۲۰ درصدی به سوخت هسته‌ای مورد نیاز راکتور تحقیقاتی تهران،‌ حداقل ۱۱۱ کیلوگرم اورانیوم با غلظت ۲۰ درصد در اختیار دارد.

به نظر مشاور سابق باراک اوباما، آیت الله خامنه‌ای، رهبر ایران، در مقطع فعلی آماده عبور از خط قرمز اسرائیل نیست، اما در مذاکرات با گروه ۱+۵ هم قصد امتیازدهی جدی به واشنگتن و متحدانش را ندارد.

گری سیمور پس از ترک کاخ سفید در اوایل سال میلادی جاری، مدیریت «مرکز مطالعات علوم و روابط بین الملل بلفر» دانشگاه هاروارد را برعهده گرفته است. با او این هفته در آستانه مذاکرات آلماتی، گفتگویی انجام دادم:

پیشنهاد جدید گروه ۱+۵ به ایران چه تفاوتی با پیشنهادهای قبلی این گروه دارد؟

گروه ۱+۵ هنوز در تلاش است که به اعتماد سازی محدود با ایران دست پیدا کند که اساسا کنار گذاشتن بعضی از تحریم‌ها در ازای محدود شدن بعضی از فعالیت‌های اتمی ایران خواهد بود. جزئیات پیشنهاد گروه ۱+۵ نسبت به گذشته مقداری تغییر کرده، اماخط مشی کلی‌اش عوض نشده. بنابراین الان مساله این است که آیا ایران تمایل دارد تا حدی از فشار تحریم‌ها کمتر شود یا نه.

گفته می‌شود که آیت الله خامنه‌ای، رهبر ایران، در مورد برنامه اتمی حرف آخر را می‌زند. آیا دولت آمریکا هیچ‌گاه گزینه تماس مستقیم با او برای حل مناقشه اتمی را بررسی خواهد کرد؟

فکر می‌کنم واشنگتن بسیار خوشحال خواهد شد که به طور مستقیم با رهبر ایران صحبت کند. پرزیدنت اوباما چند بار تلاش کرده یک کانال ارتباطی مستقیم ایجاد کند تا ما بتوانیم با شخصی که در ایران مسئول اصلی است گفتگو کنیم. اما متاسفانه، رهبر ایران تا به حال در مورد تعامل مستقیم با ایالات متحده بسیار مردد بوده و در سخنرانی‌هایش صراحتا گفته است که به آمریکا اعتماد ندارد و فکر می‌کند پرزیدنت اوباما می‌خواهد جمهوری اسلامی را سرنگون کند.

اما آیا هدف اصلی تحریم‌ها ایجاد نارضایتی‌های داخلی در ایران برای سرنگون کردن حکومت نیست؟

به نظر من، این دقیقا برداشت ایرانی هاست. قصد واشنگتن و کشورهای عضو ۱+۵ این است که فشارهای اقتصادی کافی ایجاد کنند تا ایران بپذیرد بعضی از جوانب برنامه هسته ای‌اش محدود شود و در مقابل بعضی از تحریم‌ها هم رفع شود. اما رهبر ایران این تحریم‌ها را بخشی از تلاش‌های گسترده‌تر ایالات متحده برای سرنگون کردن رژیم می‌بیند... من دلیلی نمی‌بینم که آیت الله خامنه‌ای فعلا بخواهد اعمال محدودیت‌های جدی بر برنامه اتمی در چارچوب توافق با ۱+۵ را بپذیرد. او در عین حال مواظب بوده که بعضی از جوانب برنامه هسته‌ای را محدود کند تا یک بحران بین المللی به راه نیافتد. به طور مثال، او بسیار مواظب بوده که انباشته شدن اورانیوم غنی شده ۲۰ درصدی در قالب گاز هگزا فلوراید محدود شود، به کمتر از سطحی که با غنی سازی بیشتر بتوان اورانیوم لازم برای یک بمب را به دست آورد. به نظر من، این محدودیت عمدا اعمال شده است.

بگذارید در مورد غنی سازی اورانیوم صحبت کنیم. شما با روند سیاستگذاری در کاخ سفید و نظراتش کاملا آشنا هستید. فکر می‌کنید آیا کاخ سفید هیچگاه حق غنی سازی ایران تا سطح سه و نیم یا پنج درصدی را به طور علنی به رسمیت خواهد شناخت؟

من فقط می‌توانم نظر شخصی‌ام را بگویم نه اینکه از طرف کاخ سفید صحبت کنم. فکر می‌کنم اگر بشود به توافقی دست پیدا کرد - به یک مصالحه جامع - در توافق نهایی می‌توان در نظر گرفت که ایران برنامه غنی سازی خیلی محدودی را تحت نظارت دقیق بین المللی حفظ کند. چنین برنامه‌ای به منافع ملی ایالات متحده زیانی وارد نخواهد کرد - چرا که نمی‌توان از آن برای تولید بمب اتمی استفاده کرد. اما من ابدا شواهد و قرائنی که رهبر ایران چنین نتیجه‌ای را بپذیرد نمی‌بینم.

پس ما نباید به این مذاکرات چندان امیدوار باشیم؟

من خوش بین نیستم که دو طرف بتوانند به یک توافق جامع دست پیدا بکنند، به این خاطر که بین آن‌ها در مورد هدف اصلی مذاکرات فاصله زیادی وجود دارد. با این حال، احتمال دستیابی به یک توافق مقدماتی وجود دارد، توافقی که بر مبنای آن بعضی از تحریم‌ها در برابر بعضی امتیازات هسته‌ای رفع شود، البته اگر رهبر ایران تصمیم بگیرد که به دلایل تاکتیکی برای کاهش فشارهای سیاسی و اقتصادی باید امتیازات کوچکی داده شود.

بنیامین نتانیاهو، نخست وزیر اسرائیل، صحبت از تعیین "خط قرمز" در برابر برنامه اتمی ایران کرده اما شما به جای خط قرمز از عبارت "محدوده قرمز" استفاده می‌کنید. منظور شما از محدوده قرمز چه بوده؟

چیزی که بنیامین نتانیاهو در ماه سپتامبر گذشته در سازمان ملل متحد گفته بود این بود خط قرمز برای او این است که ایران به اندازه کافی اورانیوم غنی شده ۲۰ درصدی به شکل گاز هگزا فلوراید اورانیوم انباشته کند تا با غنی سازی بیشتر، اورانیوم لازم برای تولید یک بمب اتمی را به دست بیاورد. اسرائیلی‌ها معمولا این خط قرمز را انباشته شدن ۲۵۰ کیلوگرم گاز هگزا فلوراید اورانیوم با غلظت ۲۰ درصد می‌دانند. اما واقعیت این است که نمی‌توان دقیقا گفت که چقدر گاز هگزا فلوراید اورانیوم لازم است، می‌تواند کمتر یا احتمالا بیشتر از ۲۵۰ کیلوگرم باشد. بنابراین به طور دقیق نمی‌توان خط قرمز تعیین کرد. از نظر فنی ایران توانایی آن را دارد که سریع به این خط قرمز برسد اما به نظر می‌رسد که ایران با تبدیل بخشی از گاز هگزافلوراید اورانیوم ۲۰ درصدی خود به تری‌اورانیوم اکتوکسید عمدا از این کار جلوگیری می‌کند تا از حمله اسرائیل یا وضع تحریم‌های بیشتر پرهیز کرده باشد.

پس بنا بر ارزیابی شما، سال ۲۰۱۳ سال سرنوشت ساز در مورد برنامه اتمی ایران نیست؟

بستگی دارد به اینکه رهبر ایران بعد از انتخابات ریاست جمهوری چکار بکند. او شاید به خویشتنداری فعلی و محدودیت‌هایی که اعمال کرده ادامه بدهد. در این صورت ایران از خط قرمز عبور نخواهد کرد و ۲۰۱۳ سال سرنوشت ساز نخواهد بود. این احتمال هم وجود دارد که او در پاییز امسال فکر کند که در موقعیت محکم تری قرار دارد و تصمیم بگیرد که برنامه اتمی را به گونه‌ای جلو ببرد.

اگر بخواهید به طور خیلی ساده بگوئید، چه انتظاری از دور تازه مذاکرات در قزاقستان باید داشت؟

به نظر من محتمل‌ترین نتیجه این است که در مورد برگزاری یک نشست دیگر موافقت خواهند کرد. در مقطع فعلی رهبر ایران حاضر نیست امتیازاتی که کشورهای عضو گروه ۱+۵ خواهان آن هستند را در برابر رفع بعضی از تحریم‌ها بپذیرد. خواسته‌هایی مانند تعطیل شدن تاسیسات قم (فردو) یا خارج شدن مقادیر زیادی از اورانیوم غنی شده از کشورش. به نظر من رهبر ایران فکر می‌کند فشارهای اقتصادی هنوز به اندازه‌ای شدید نشده که لازم باشد چنین تصمیماتی بگیرد.

مطالب مرتبط