هفت هفته به انتخابات

فرازهای اصلی

هفته گذشته شاهد تشنج فزاینده میان جناح های سیاسی کشور بود. از جمله:

۱. محمود احمدی نژاد به شکل بی‌سابقه ای ارکان سیاسی جمهوری اسلامی را مورد انتقاد قرار داد و از خط قرمزهای اعتقادی آن گذشت. وی با لحنی کاملا تهاجمی خواستار شرکت سلیقه های گوناگون در انتخابات شد و انحصارگری را در حوزه های سیاست و اقتصاد محکوم کرد. ظاهرا وی تلاش دارد رای ناراضیان را به نفع خود مصادره کند.

۲. نگرانی اصولگرایان در مورد احمدی نژاد و حامیانش بیشتر شده و به مرحله هشدارهای علنی و رسمی رسیده است. به نظر می رسد اصولگرایان اکنون احمدی نژاد را خطرناکتر از اصلاح طلبان می بینند و نیروی بیشتری را صرف مبارزه با او می کنند.

۳. اصلاح طلبان همچنان به ارزیابی سود و زیان شرکت در انتخابات مشغولند. آنها، از یک طرف، محمد خاتمی، و از طرف دیگر، نامزدهای غیر ارشد خود را برای مبارزه انتخاباتی تشویق می کنند.

۴. فرصت اسم نویسی نامزدها برای شوراهای شهر و روستا به پایان رسید. میزان استقبال در شهرها قابل توجه و در روستا ها نسبتا کم بود. جناح های سیاسی آمادگی خود را برای شرکت فعال در این مبارزات، و بخصوص در کلانشهرها، اعلام کرده اند.

۵. سیاست خارجی برای اول بار موضوع جدل انتخاباتی شد. برخی نامزدها از سیاست خارجی دولت انتقاد و به مشکل تحریم ها و مذاکره با آمریکا اشاره کردند. طرح این مسائل واکنش منفی نهادهای حکومتی را برانگیخت.

این ارزیابی ها بر اساس تحولات خبری انتخابات ریاست جمهوری و شوراها از جمعه ۳۰ فروردین تا ۵ اردیبهشت (۱۹ تا ۲۵ آوریل) انجام گرفته است.

حامیان دولت

Image caption احمدی نژاد در روزهای گذشته به اهواز، هفتکل، قم و اصفهان سفر کرده است

در طول هفته روحیه حامیان دولت تهاجمی بود و در برخی موارد تا خروج از گفتمان رسمی حکومت پیش رفت. احمدی نژاد با اجرای چند نمایش انتخاباتی ابتکار عمل صحنه را در دست گرفت به نحوی که فعالیت هایش دستور کار رقبایش را تعیین کرد و جناح های اصولگرا و اصلاح طلب را وا داشت مشترکا پیکان حمله خود را متوجه او کنند. روش انتخاباتی احمدی نژاد با فلسفه سیاسی او، یعنی "تهاجم بهترین دفاع" است، همخوانی دارد.

رئیس جمهور به اهواز، هفتکل، قم و اصفهان رفت و سخنرانی کرد. با اینکه تلویزیون سراسری و برخی خبرگزاری ها تمام سخنان او را پخش نکردند اما پوشش خبری از طریق پلاتفرم های اینترنتی و روزنامه های اصلاح طلب به اندازه ای بود که صدایش به گوش مردم برسد.

محتوا و لحن سخنان احمدی نژاد جنبه ای کاملا تهاجمی داشت و بر محورهای پر رنگ و از پیش تعیین شده تاکید می کرد، از جمله:

۱. انتقاد از انحصارگرایی سیاسی و اقتصادی اصولگرایان.

۲. تاکید بر این گفته رهبر جمهوری اسلامی که "همه سلیقه ها" باید در انتخابات حضور داشته باشند و "رهبر هم یک رای بیشتر ندارد".

۳. اینکه دولت تحت فشار است و مشکلات جاری کشور ناشی از محدودیت هایی است که دیگر بخش های حکومت برای دولت و رئیس جمهور ایجاد کرده اند.

۴. طرح نماد های ناسیونالیستی از جمله شعار زنده باد ایران، حمل پرچم ایران و نمایش لباس های محلی در اجتماعات.

۵. تاکید بر جرات و دلاوری احمدی نژاد.

این نوع ادبیات خارج از گفتمان رسمی حکومت و به معنی انتقاد از موقعیت رهبر تفسیر شده است. ظاهرا قصد استفاده از این نوع ادبیات جذب گروها و طبقات غیر سنتی و منتقدین حکومت است. بدین ترتیب احمدی نژاد پایگاه سنتی حکومت و گفتمان آن را رها کرده و پایگاه اجتماعی جدیدی را می جوید. گفتمان او می تواند بر رای دهندگان ناراضی و سیال تاثیر بگذارد.

اما به نظر می رسد حامیان دولت به لحاظ بسیج و سازماندهی هواداران با مشکلات جدی روبرو هستند. نیروهایی که تاکنون برای تجمعات بسیج شده اند کارکنان هلال احمر و سازمان میراث فرهنگی و دانش آموزان دبیرستانی، به اضافه خانواده هایشان، بوده اند. در تجمعات شهرستان ها تعداد استقبال کنندگان به میزان محسوسی کمتر شده بود.

در طول هفته حضور اسفندیار رحیم مشایی در صحنه تبلیغات پررنگ تر شد. چند خبرگزاری با او مصاحبه کردند، روزنامه ایران در ستایش او مطلب نوشت و احمدی نژاد برای چندمین بار پرچم ایران را به او تحویل داد.

واکنش اصوگرایان به این تحولات منفی بود و فرماندهان نیروهای مسلح، نمایندگان مجلس و دیگر مقامات حکومت به گفته های او اعتراض کردند. در یک مورد نمایندگان خوزستان، پس از درگیری لفظی، جلسه دولت را در اهواز ترک کردند.

بر اساس گزارش های تایید نشده، حامیان دولت جلسه سخنرانی علی لاریجانی، رئیس مجلس، را در ساری بهم ریختند و در اصفهان با مخالفین خود درگیر شدند.

اصولگرایان سنتی

Image caption درحالیکه مشایی متهم به تجدید نظر طلبی ایدئولوژیکی است احمدی نژاد سعی دارد او را به عنوان کاندید خود معرفی کند

نگرانی اصولگرایان در مورد احمدی نژاد و حامیانش در این هفته بیشتر شد و به مرحله هشدار های علنی و رسمی رسید. با اینکه اصولگرایان نگران اصلاح طلبان هم هستند، اما شدت حملاتشان به حامیان دولت چند برابر حمله به اصلاح طلبان بود. اصولگرایان با این مشکل مواجه اند که انتقاد از احمدی نژاد پایگاه خودشان را نیز تضعیف می کند.

سخنرانی های احمدی نژاد به حدی زمینه نگرانی اصولگرایان شد که رئیس ستاد مشترک نیروهای مسلح آنها را مایه تشویش افکار عمومی خواند و معاون رئیس مجلس آنها را یک بازی خطرناک دانست. این نوع اشارات، که در طول هفته به تعداد آنها افزوده شد، بی سابقه اند و عمق نگرانی حکومت را از موقعیت احمدی نژاد نشان می دهند.

انتقاد به حامیان دولت محورهای مختلف داشت و از جمله شامل نکات زیر بود:

۱. احمدی نژاد سخنان رهبر را تفسیر به رای می کند و با طرح مکرر اینکه رهبر یک رای بیشتر ندارد و مردم باید تصمیم بگیرند از مقام والای رهبر می کاهد و قانون تشخیص صلاحیت را به چالش می کشد.

۲. درحالیکه مشایی متهم به تجدید نظر طلبی ایدئولوژیکی است احمدی نژاد سعی دارد او را به عنوان کاندید خود معرفی کند و راهش را برای رسیدن به قدرت هموار سازد.

۳. احمدی نژاد وعدهایی از جمله برای افزایش یارانه ها داده که قابل اجرا نیست و مشکل آفرین خواهد بود.

۴. احمدی نژاد از امکانات دولتی برای فعالیت های انتخاباتی استفاده می کند و مثلا می خواهد با تبلیغ در مدارس رای-اولی ها را به نفع خود مصادره کند.

۵. احمدی نژاد از قبول مسئولیت در قبال اوضاع اقتصادی می گریزد در حالیکه برنامه های اقتصادی او زمینه شکل گیری اوضاع جاری است.

در اردوی اصولگرا همچنین تلاش مستمری برای تنظیم و تکلیف روابط با اصلاح طلبان دیده شد. در این مورد استدلال اصولگرایان این بود که خاتمی از شرکت در انتخابات منصرف شده و یا اینکه اصولا شخصیتی نیست که بخواهد بر انتخابات تاثیر بگذارد. در عین حال اصلاح طلبان باید نامزدهای به اصطلاح میانه رو، از جمله محمد شریعتمداری و محمد رضا عارف، را وارد رقابت انتخاباتی کنند تا بتوانند به صحنه اصلی نظام بازگردند. اینجا لحن کلام اصولگرایان مسالمت آمیزتر بود.

در اردوی محافظه کار، هیچ رقابت جدی میان نامزدهای متعدد اصولگرا دیده نشد مگر در یک مورد که محمد باقر قالیباف گفت معاونت کسی را در ریاست جمهوری نخواهد پذیرفت. اکثر نامزدهای اصولگرا در طول هفته در جمع های دانشگاهای و حزبی سخنرانی کردند.

اصلاح طلبان

Image caption بعضی از اصطلاح طلبان معتقدند حضور خاتمی در انتخابات فرصت هایی را برایشان فراهم می کند، در حالی که بعضی دیگر می گویند که حکومت نسبت به نامزدی خاتمی حساس است

در هفته ای که گذشت امید و نگرانی اصلاح طلبان در مورد نامزد احتمالی‌شان موضوع اصلی بحث هایشان بود و چند سناریو را در برمی گرفت. سناریوی اول درباره خاتمی و امکان و شرایط حضور او بود. گروه های مختلفی از زندانیان سیاسی تهران و مازندران، فعالان حزبی و کنشگران خارج از کشور از او خواستند که وارد کارزار انتخاباتی شود. خاتمی به نوبه خود درباره بیم و امیدهایش صحبت کرد ولی پاسخ نهایی به درخواست آنها نداد.

برخی اصلاح طلبان معتقدند حضور خاتمی در انتخابات فرصت هایی را برایشان ایجاد می کند. اول اینکه خاتمی سیاستمداری با تجربه است، پایگاه اجتماعی دارد و در خارج از کشور اعتبار دارد. به اضافه، با سیاست های اعتدالی می تواند اوضاع اجتماعی را باز و شرایط اقتصادی را منظم تر کند.

اما برخی دیگر از اصلاح طلبان گفتند حکومت نسبت به آمدن خاتمی حساس است و حضور او را تحمل نخواهند کرد. چنانچه خاتمی اعلام آمادگی کند در مرحله اول با سد شورای نگهبان روبرو خواهد شد و حتی اگر شرکت کند و بتواند قدرت را بدست بگیرد در برابرش دست به مقاومت خواهند زد و هزینه سنگینی بر دولت و نیروهایش تحمیل خواهند کرد.

به اضافه این احتمال وجود دارد که خاتمی نتواند پایگاه قبلی خود را بازسازی کند و آنها را پای صندوق رای بکشاند. اگر هم به قدرت برسد انتظارات این پایگاه اجتماعی در حدی است که نخواهد توانست از عهده آن برآید.

سناریوی دوم اصلاح طلبان تقویت خط دوم رهبری است. محمد شریعتمداری، اسحاق جهانگیری و محمد رضا عارف درگیر فعالیت انتخاباتی از جمله سخنرانی در شهرستان ها بودند که این در روزنامه های اصلاح طلب منعکس شد.

به اعتقاد برخی اصلاح طلبان، داشتن نامزدهای غیر ارشد این حسن را دارد که اگر خاتمی پیشقدم نشود کسانی هستند که به جای او وارد صحنه شوند. حکومت نسبت به این افراد حساسیت خاص ندارد و کلام رسانه های اصولگرا حاکی است که حاضر به پذیرش و همکاری با آنها هستند. نامزدهای غیر ارشد می توانند در چارچوب نظام فعال شوند و به تدریج موقعیت اصلاح طلبان را ترمیم کنند و شاید میزان بردباری سیاسی را به قبل از ۱۳۸۸ بازگرداند.

برخی اصلاح طلبان گفتند اگر خاتمی و زندانیان سیاسی حمایت خود را از این افراد غیر ارشد اعلام کنند آنها احتمالا خواهد توانست رای قابل توجهی به دست آورند. علاوه بر این، انتظار مردم از آنها کمتر و واقع بینانه‌تر خواهد بود.

اما رهبران غیر ارشد مشکلات خاص خود را خواهند داشت. از جمله اینکه قدرت و نفوذ کلام خاتمی را ندارند و شاید نتوانند پایگاه اجتماعی اصلاح طلبان و آرای شناور را به نفع خود پای صندوق ببرند. همچنین معلوم نیست خاتمی بتواند پس از بسیج پایگاه اجتماعی خود آن را به افراد غیر ارشد منتقل کند.

شوراهای محلی

این هفته اسم نام نویسی کاندیداهای شوراهای شهر و روستا به پایان رسید. درحالیکه تعداد کرسی های شوراهای روستایی حدود ۱۱۸ هزار است تعداد افرادی که برای آنها اسم نویسی کردند بالغ بر ۲۴۷ هزار نفر بود. اگر ارقام اعلام شده توسط وزارت کشور دقیق باشند برای هر کرسی روستایی بطور متوسط فقط ۱.۲۶ نفر نام نوشته اند.

مجلس برای تشویق مردم به مشارکت بسرعت قانونی را به تصویب رساند که شرط داشتن حداقل دیپلم را برای نامزدهای سابق شورای روستایی حذف می کرد.

اما بازار نام نویسی در شهرها گرم تر بود. در شهرهای بزرگ و کوچک کشور ۷ هزار کرسی دائمی و ۳ هزار کرسی علی البدل وجود دارد که برای آنها ۵۴ هزار نفر اسم نوشته اند، یعنی بطور متوسط ۵.۴ نفر برای هر کرسی نامزد شده اند. این رقم قابل توجه است.

وزیر کشور گزارش داد که جمعا ۳۰۲ هزار نفر برای شوراها اسم نویسی کرده اند اما برخی از خبرگزاری های عمده کشور، از جمله خبرگزاری فارس، این خبر را با رقم ۳۵۲ هزار نفر مخابره کردند. گزارشی که توسط این خبرگزاری ها منتشر شد هیچ تفاوتی با گزارش وزارت کشور نداشت و عینا کپی اصل بود بجز اینکه در آنها رقم ۳۰۲ به ۳۵۲ تقلیل پیدا کرده بود.

در کلانشهرها که گروه های سیاسی تقریبا انحصار حوزه انتخاباتی را در دست دارند جناح ها اعلام کرده اند که با لیست کامل وارد کارزار خواهند شد.

به نظر می رسد اصلاح طلبان قصد دارند با تمام قدرت در این انتخابات شرکت کنند و در این مورد اختلافی میان آنها دیده نشده است. گمان زده می شود لیست اصلاح طلبان تهران شامل تنی چند از مقامات سابق دولت محمد خاتمی باشد. لیست اصولگرایان تهران نیز شامل افراد سرشناس محافظه کار و اعضای فعلی شورا است.

تعداد زیادی ورزشکار و هنرمند هم نامزد شده اند و روزنامه های هر دو جناح معترضد که حضور افراد غیر متخصص در شوراها می تواند کار شهرداری ها را سخت کند.

حدود ۶۲ هزار روستا در کشور وجود دارد که حدود ۳۵ درصد از آن‌ها کمتر از ۲۰ خانوار دارند. روستا‌ها حدود ۳۰ درصد جمعیت کشور را در خود جای می‌دهند. ایران ۱۰ کلانشهر و حدود ۱۳۰۰ شهر متوسط و کوچک دارد.

در همین هفته اختلاف نظر دولت و استانداری با شورای شهر تهران درباره یکپارچگی و یا تفکیک شهرری و تهران به نفع شورای شهر پایان گرفت و مجلس طرحی را در تایید یکپارچگی تصویب کرد.

نامزدهای انتخاباتی امسال جوانند و حدود ۴۰ درصد از آنها ۲۵ تا ۳۵ سال دارند.

تقویم کاری شوراها:

ثبت نام (۲۶ فروردین تا اول اردیبهشت)

احراز صلاحیت ها (۲ تا ۱۶ اردیبهشت)

اعتراض به رد صلاحیت ها و بررسی مجدد

اعلام لیست نهایی

تبلیغات، یک هفته (۱۶ تا ۲۳ خرداد)

رای گیری (۲۴ خرداد)

فرصت اعتراض

شروع بکار شوراها (تیر)

سیاست خارجی

شاید برای بار اول سیاست خارجی موضوع جدی و جدلی تبلیغات انتخاباتی شد و بدین ترتیب یکی از خط قرمزهای حکومت شکست. طرح مسئله سیاست خارجی از سوی اصلاح طلبان آغاز شد ولی به جناح های دیگر کشید و سرانجام حساسیت و واکنش منفی اصولگرایان را برانگیخت.

از جمله اینکه مشایی در مصاحبه ای گفت که ایران باید با "همه" کشورهای دنیا رابطه برقرار کند و تاکید بر "همه" قاعدتا امریکا و اسرائیل را هم در بر می گیرد. همان روز محمد باقر قالیباف، نماینده مستقل تر اصولگرا، گفت که تحریم ها "نه فلج کننده اند و نه کاغذ پاره" و اینکه مذاکره با امریکا را نباید رد و یا تقدیس کرد.

در واکنش به این صحبت ها روزنامه کیهان نوشت که هر نامزدی که بخواهد با غرب سازش کند سقوط خواهد کرد. امام جمعه تهران احمد خاتمی هم هشداد داد که کاندیدای مورد حمایت غرب جایگاهی نزد مردم ایران ندارد و صحبت در مورد رابطه با امریکا شکستن خط قرمز نظام است.

مسائل مربوط به سیاست خارجی در انتخابات قبلی ریاست جمهوری مورد بحث و بررسی قرار نمی گرفتند. استنباط عمومی این بود که آیت الله خامنه ای از طرح این مسائل در انتخابات ناراضی است و حقانیت و مشروعیت نامزدها را با توجه به گرایش دولت های خارجی به آنان می سنجد.

نامزدهای انتخاباتی

بیش از ۲۵ نفر نامزد رسمی و یا احتمالی ریاست جمهوری هستند.

اسفندیار رحیم مشایی (احتمالی)

(احتمالی) علی نیکزاد

(احتمالی) ثمره هاشمی

روح الله احمدزاده (احتمالی)

حمید رضا حاجی بابایی (احتمالی)

کامران باقری لنکرانی

علی رضا زاکانی

محمد باقر قالیباف

علی اکبر ولایتی

حداد عادل

منوچهر متکی

محمد رضا باهنر

یحیی آل اسحاق

حسن ابوترابی فرد

مصطفی پورمحمدی

محسن رضایی

حسن روحانی

محمد سعیدی‌کیا

مصطفی کواکبیان

محمد خاتمی (احتمالی)

محمد رضا عارف

محمد شریعتمداری

اسحاق جهانگیری

محمدباقر خرازی

علی فلاحیان

تقویم پیش‌رو

ثبت نام داوطلبان در وزارت کشور

۱۷ تا ۲۱ اردیبهشت (۷ تا۱۱ مه)

پس از این مدت، وزارت کشور مدارک داوطلبان را به شورای نگهبان ارسال می کند.

تشخیص صلاحیت نامزدها توسط شورای نگهبان

۲۲ تا ۲۶ اردیبهشت (۱۲ تا ۱۶ مه)

شورای نگهبان ظرف پنج روز به صلاحیت نامزدها رسیدگی و نظر خود را به وزارت کشور می فرستد. به تشخیص شورا مدت رسیدگی می تواند تا حداکثر پنج روز تمدید شود.

اعلام لیست نهایی نامزدها

احتمالا ۱ یا ۲ خرداد (۲۲ یا ۲۳ مه)

وزارت کشور موظف است پس از وصول نظریه شورای نگهبان اسامی نامزدهای ریاست جمهوری را با استفاده از وسایل ارتباط جمعی ظرف مدت دو روز به اطلاع مردم سراسر کشور برساند.

آغاز فعالیت های انتخاباتی

احتمالا ۳ خرداد (۲۴ مه)

فعالیت های انتخاباتی نامزدهای ریاست جمهوری رسماً از تاریخ اعلام اسامی آنان بوسیله وزارت کشور آغاز می شود و تا ۲۴ ساعت قبل از شروع اخذ رأی ادامه دارد. تبلیغات برای انتخابات ریاست جمهوری طبق ادوار گذشته معمولا ۲۰ روز بوده و بنابراین پیش بینی می شود تبلیغات این دوره از سوم خرداد ماه آغاز شود.

منع تبلیغات

۲۳ خرداد (۱۳ ژوئن)

تبلیغات از ساعت ۸ صبح ممنوع می شود.

رای گیری

۲۴ خرداد (۱۴ ژوئن) جمعه

رای گیری دور دوم

۳۱ خرداد (۲۱ ژوئن) جمعه

دور دوم انتخابات در صورت لزوم است.

شورای نگهبان باید طی یک هفته و تا حداکثر ۱۰ روز پس از اعلام نتایج، نظر قطعی خود را به وزارت کشور اعلام کند. فرصت حق اعتراض به نتایج تا ده روز پس از اعلام نتایج است.

رهبر طی مراسمی رای مردم را "تنفیذ" و حکم رئیس جمهور را امضا می کند. سپس رئیس جمهور منتخب در مجلس شورای اسلامی سوگند نامه خود را امضا می کند و به دفتر کار خود می رود. تاریخ این مراسم دانسته نیست.

آمار و ارقام

واجدین شرایط: حدود ۵۰ میلیون نفر

مخارج انتخابات ۱۷۰ میلیارد تومان

تعداد شعبه رای: ۷۰ هزار

مطالب مرتبط