سنجش نظرسنجی‌های انتخاباتی در ایران

Image caption نیروهای سیاسی تلاش دارند نشان دهند که از اقبال عمومی برخوردارند

با آغاز مبارزات انتخاباتی در ایران، خبرگزاری‌های متعددی در داخل کشور اقدام به انتشار نظر سنجی‌هایی کرده‌اند که این و یا آن کاندیدا را در صدر محبوبیت قرار می‌دهد.

نیروهای سیاسی هم با استناد به این گزارش ها تلاش دارند نشان دهند که از اقبال عمومی برخوردارند.

آما آیا می توان به این نظر سنجی ها اعتماد کرد و آنها را زیر بنای تحلیل های واقعی قرار داد؟

در شرایطی که امکان پرس و جو از مجریان نظر سنجی درباره کارشان وجود ندارد، باید تلاش کرد ماهیت و ویژگی های نظر سنجی ها را شناخت و صحت و سلامت آنها را مشخص کرد.

ویژگی، و یا مشکل اول، این است که نظر سنجی ها آمار و ارقام بسیار متفاوت و متناقضی را اعلام می کنند.

از جمله، در یکی از نظر سنجی های اخیر آمده است که ۳۹ درصد از مردم به شرکت در رای گیری علاقمندند درحالیکه گزارش همزمان دیگری این رقم را ۶۶ درصد اعلام می کند.

و یا اینکه، برای نمونه، حمیدرضا ترقی، عضو شورای مرکزی حزب موتلفه اسلامی، گفته است که طبق یک نظرسنجی بالای ۶۰ درصد مردم رای منفی به اکبر هاشمی رفسنجانی می دهند.

اما مجید انصاری، عضو شورای مرکزی مجمع روحانیون مبارز، همزمان گفته است که نظرسنجی‌های موثق نهاد‌های وابسته به جریان اصولگرا نشان می‌دهند که محمد خاتمی و بعد از او هاشمی رفسنجانی با فاصله زیاد از دیگر نامزد‌ها در صدر قرار دارند.

ارقام متفاوت و متناقض تنها مشکل کار نیست. اکثر گزارش های منتشر شده اسم سازمان نظر سنج و روش تحقیق را مشخص نمی کنند در حالیکه اعلام نام مجری و روش تحقیق می تواند به اعتبار و اهمیت نتایج اعلام شده بیفزاید.

علاوه بر آن، عموما پذیرفته شده است که سازمان های معتبر و مستقل نظر سنجی در ایران گرفتار محدودیت های سیاسی هستند و این مشکل بخصوص در دوران هشت ساله ریاست جمهوری محمود احمدی نژاد تشدید شده است.

اغلب تحقیقاتی که توسط سازمان های حرفه ای در داخل کشور انجام می گیرد، معمولا مختص مقامات حکومتی است و در کمتر موردی نتیجه آن در اختیار مردم عادی گذاشته می شود.

به همین روال آنچه را هم که گروه های مخالف به نام افکار عمومی گزارش می دهند غالبا نام سازمان و تحقیق معتبری را به همراه ندارد و به نظر می رسد بیشتر بخاطر اهداف سیاسی باشد.

انجام دقیق تحقیق نیز مشکل را پیچیده تر می کند. حتی در کشورهای پیشرفته و دمکراتیک که نظرسنجی بر اساس اسلوب منظم علمی انجام می گیرد و شرکت کنندگان بدون ترس نظر خود را اعلام می کنند، نتایج بدست آمده در بسیاری از مواقع دقیق نیست.

این مسئله در ایران سختر است چرا که مردم از ابراز نظر آزاد واهمه دارند و سازمان های ذینفع تبلیغاتی از پخش گزارش های ساختگی ابایی ندارند.

طبیعی است که گروه های سیاسی بخواهند اکثر مردم را طرفدار خود نشان دهند و مدعی شوند پایگاه اجتماعی و مشروعیت عمومی دارند و یا اینکه مخالفانشان ضعیف هستند.

اما انتشار گزارش های فراوان و گوناگونی که به نام مراکز بی شناسنامه نظر سنجی صورت می گیرد و پخش آمار و ارقام متناقض و متضاد توسط خبرگزاری های سیاسی تنها موجب می شود که از میزان اعتماد عمومی به آنها کاسته شود و به سردرگمی و تحیر ناظران بینجامد.

مطالب مرتبط