رفراندوم ناگفته؟ بازگشت شیخ دیپلمات با ریاست جمهوری

حسن روحانی

حسن روحانی هشت سال پس از کنارکشیدن از سر ناچاری از دبیری شورای عالی امنیت ملی و مذاکرات اتمی این بار به عنوان هفتمین رئیس جمهور ایران و با رای بالا به صحنه سیاسی بازگشته است.

در فاصله کناره گیری او از دبیری شورای عالی امنیت ملی تا پیروزی در انتخابات ریاست جمهوری هم او و گروه مذاکره کننده اتمی همراهش از سوی منتقدان نزدیک به حکومت و حتی از طرف گروه مذاکره کننده فعلی، که از قضا رقیب انتخاباتی اش شد، به خیانت به کشور و عقب نشینی در برابر کشورهای غربی متهم شدند.

در سال های نخست ریاست جمهوری محمود احمدی نژاد، حسین موسویان یکی از اعضای گروه مذاکره کننده آقای روحانی، به اتهام جاسوسی محاکمه و تبرئه و سپس به اتهامی دیگر از خدمات دولتی محروم شد. او اینک در آمریکا زندگی می کند.

آقای روحانی در کتاب خاطراتش به پایان دوره کاری خود پس از ۱۶ سال در شورای عالی امنیت ملی و ۲۲ ماه مذاکرات اتمی همزمان با روز دوازدهم آغاز به کار محمود احمدی نژاد اشاره می کند و می نویسد که پس از اولین و آخرین دیدار با آقای احمدی نژاد با علی لاریجانی تماس گرفته و گفته بود «ظاهرا باید خودتان را زودتر برای گرفتن امور آماده کنید.»

آقای احمدی‌نژاد در آن دیدار خواستار تماس تلفنی حسن روحانی با محمد البرادعی مدیرکل وقت آژانس بین المللی انرژی اتمی و «پرداخت تمام مخارج آژانس از سوی ایران شد.»

آقای روحانی در این خاطرات از شرایط ایران و فشار برای پایان تعلیق غنی سازی و ساخت و مونتاژ سانتریفوژها در پایان دولت محمد خاتمی، مخالفت با مذاکره با آمریکا و رد پیشنهاد جورج بوش، رئیس جمهور وقت آمریکا برای حل و فصل اختلافات با ایران و از دست رفتن پیشنهاد همه پرسی و رفراندوم که «سران کشور با آن مخالف نبودند اما همزمان با انتخابات ریاست جمهوری مناسب نمی دانستند» روایت می کند.

او با لحنی حسرت بار و افسوسناک می گوید «اساس امور در شورای عالی امنیت ملی ایران این است که نگرانی نداشته باشیم اما در این شش سال نگرانی ها کمتر نشده است.»

از زمان ورود آقای روحانی به رقابت های انتخاباتی، مهمترین جنبه تبلیغات او انتقاد از شیوه مذاکرات اتمی در دولت محمود احمدی نژاد بود که عملا تحریم های گسترده بین المللی را برای ایران به دنبال داشته و اقتصاد ایران و معشیت شهروندان ایرانی را در یکی از بحرانی ترین دوران خود قرار داده است.

جمله کلیدی او با این مضمون که "خیلی خوب است سانتریفوژهای اتمی بچرخد به شرطی که کشور و زندگی مردم هم بچرخد" در روزهای منتهی به رای گیری، مایه دلخوشی طرفداران و دستمایه انتقاد رقیبانش بود.

وعده آقای روحانی برای بازگرداندن پرونده اتمی ایران از شورای امنیت سازمان ملل و تلاش برای رفع تحریم ها با سیاست تنش زدایی و اعتمادسازی به شیوه ای است که او پیشتر ۲۲ ماه در دولت محمد خاتمی پیش گرفته بود.

اجرای این وعده به تعبیر رای دهندگان یعنی کاهش فشارهای جهانی به ایران و بهبود وضعیت اقتصادی مردم.

Image caption حسن روحانی در مذاکرات سعدآباد با حضور سه وزیر امور خارجه اروپایی از فرانسه، بریتانیا و آلمان و محمد خاتمی، رئیس جمهور وقت

در برابر، رقیبان حسن روحانی و به طور مشخص سعید جلیلی، مذاکره کننده ارشد اتمی که نزدیک به ۶۸ ماه مشغول مذاکرات اتمی بوده، شیوه آقای روحانی را عقب نشینی در برابر غرب و سیاست خود را ایستادگی و مقاومت عنوان می کردند.

وعده انتخاباتی آقای جلیلی در عرصه بین المللی ادامه رادیکال تر سیاست های هشت ساله محمود احمدی نژاد همراه با تسلط بیشتر دولت بر عرصه های اجتماعی بود.

تجربه ای که از اجرای این سیاست برای عمده رای دهندگان ایرانی وجود داشت به معنای بدتر شدن وضعیت اقتصادی، کاهش بیشتر اعتبار بین المللی ایران، ضعیف تر شدن سطح زندگی و در یک کلام دشوارتر شدن معیشت بود.

موضوع اصلی یازدهمین دوره انتخابات ریاست جمهوری در جریان رقابت ها و مناظره ها، اقتصاد و معیشت مردم شد اما روشن بود که اقتصاد متغیری کاملا وابسته به سیاست خارجی و مشخصا سیاست های اتمی ایران است.

در چنین وضعی، انتخابات در آخرین روزها به مثابه یک رفراندوم و همه پرسی میان دو شیوه مذاکرات اتمی هم بدل شد.

مبتکر سیاست تهاجمی و طلبکارانه در ابتدا محمود احمدی نژاد بود. با به بن بست رسیدن این سیاست و به وجود آمدن موانعی در سیاست تازه احتمالی، آقای احمدی‌نژاد در سکوتی اعتراضی از این پرونده کنار رفت، اما شیوه تهاجمی و ماجراجویانه او به شیوه ای دیگر از سوی مذاکرکنندگان ادامه پیدا کرد و تا آخرین روزهای پیش از آغاز رقابت های انتخاباتی هم از سوی آقای جلیلی دنبال شد.

در جریان مناظره ها معلوم شد که این سیاست ها علیرغم حمایت آیت الله علی خامنه ای رهبر جمهوری اسلامی، حتی مورد تایید اکبر ولایتی مشاور امور بین‌المللی او هم قرار نداشت.

در انتخابات دوره پیش، میرحسین موسوی، نامزد معترض به نتایج انتخابات در یکی از بیانیه های خود با انتقاد از سیاست های اتمی خواستار برگزاری همه پرسی درباره ادامه یا توقف آن شده بود که این درخواست پاسخی از سوی حکومت نگرفت.

چهار سال بعد از آن روزها، در انتخابات ریاست جمهوری این دوره، سعید جلیلی دبیر شورای عالی امنیت ملی و نماینده سیاست مقاومتی و تهاجمی و حسن روحانی دبیر اسبق شورای امنیت ملی و نماینده سیاست تنش زدایی و اعتمادسازی حضور داشتند و عملا انتخابات ریاست جمهوری را به همه پرسی میان این دو دیدگاه تبدیل کردند.

نتیجه این انتخابات پیروزی قاطع نامزدی شد که سیاست تنش زدایی را وعده می داد.

اینک حسن روحانی مذاکره کننده پیشین اتمی ایران در قامت رئیس جمهور آن هم درست در دهمین سالگرد طرح پرونده اتمی ایران در آژانس بین المللی اتمی و آغاز مذاکرات با سه وزیر اروپایی، به صحنه سیاسی بازگشته است.

این مذاکرات در اواسط سال ۱۳۸۲ در تهران آغاز شد و به رفع خطر احتمالی حمله آمریکا به ایران (در برهه حمله نیروهای ائتلاف به رهبری آمریکا به عراق و سقوط صدام) و دور شدن پرونده اتمی از شورای امنیت و منتفی شدن تحریم های احتمالی در آن مقطع منجر شد.

مطالب مرتبط