آیا انجمن صنفی روزنامه نگاران ایران بازگشایی می‌شود؟

نود و دو سال از گشایش نخستین تشکل صنفی مطبوعات روزنامه نگاران ایران با نام «انجمن مطبوعات تهران» در سال ۱۳۰۰ خورشیدی می گذرد، اما جز سال هایی کوتاه، انجمن های مستقل صنف رونامه نگاران ایران، نتوانسته بدور از ناملایمت های سیاسی و گزند قدرتمندان، خواست های قانونی و صنفی صدها روزنامه نگار و فعال رسانه ای را دنبال کند.

انجمن های صنفی در ایران در سال هایی که سختگیری های اجتماعی و سیاسی افزایش داشته به بهانه های گوناگون دچار تعطیلی، مهروموم یا تغییر و مصادره نام شده اند.

این روزها و پس از انتخابات ریاست جمهوری و پیروزی حسن روحانی، دوباره نام انجمن صنفی روزنامه نگاران بر سر زبان ها افتاده است و امید به گشایش آن قوت گرفته است.

تولد یک نهاد

یک سال پس از روی کار آمدن دولت اصلاحات به ریاست جمهوری محمد خاتمی، در تابستان ۱۳۷۷ خبرنگاران و نویسندگان مطبوعات ایران به طور رسمی از تشکیل انجمن صنفی روزنامه نگاران باخبر شدند.

نهادی صنفی که یازده سال بعد (۱۳۸۸) زمانی که ساختمان آن مهروموم شد، حدود ۴ هزار و ۳۰۰روزنامه نگار از سراسر کشور در آن عضو بودند.

در نخستین ماده اساسنامه این انجمن قید شده بود: «در اجرای ماده ۱۳۱ قانون کار ایران و به منظور حفظ حقوق و منافع مشروع قانونی و بهبود وضع اقتصادی نویسندگان، خبرنگاران، عکاسان و گرافیست ها، طراحان، کاریکاتوریست ها، مترجمان و ویراستاران هیات های تحریریه و مطبوعات، انجمن صنفی روزنامه نگاران تشکیل می شود.»

خبر تشکیل انجمن، در آن سال های پر امید، روزنامه نگاران را خوشحال کرد. چرا که به گمان آنان این تشکل می توانست مشکلات حقوقی و صنفی روزنامه نگاران ایرانی را پیگیری کند، دارای قدرت اجرایی باشد و به مسایلی بپردازد که به طور مستقیم با وضعیت صنفی و امنیت روزنامه نگاران در ارتباط است.

این بود که بسیاری از روزنامه نگاران نام خود را در فهرست اعضای انجمن صنفی روزنامه نگاران ایران به ثبت رساندند تا با عضویت در این انجمن کمی از کار در حرفه نامطمئن و پر خطر روزنامه نگاری، احساس امنیت کنند.

بیشتر اعضای این انجمن خواهان پرداختن به مشکلات ناشی از ناامنی شغلی روزنامه نگاران و مسایل رفاهی، بازنشستگی، بیمه و مسکن بودند.

با تنگ شدن فضای سیاسی کشور و فشار بر روزنامه ها در سال های پایانی دولت محمد خاتمی، هجمه ها از سوی برخی جریان ها و گروه های سیاسی قدرتمند و مخالف جریان اصلاحات شروع شد و مسئولان انجمن صنفی را متهم به سیاسی کاری در دفاع از حقوق روزنامه نگاران اصلاح طلب کردند.

Image caption عرصه فعالیت روزنامه نگاران ایرانی در سال های اخیر با محدودیت جدی رو به رو بوده

اما مسئولان انجمن در پاسخ معتقد بودند که در کنار چالش با کارفرمایان برای اجبار آنان به رعایت حقوق حرفه ای خبرنگاران و نویسندگان مطبوعات، نمی توان از چالش با لایه های قدرت به دلیل تدوین و تصویب قوانینی که منجر به ایجاد محدودیت برای فعالیت روزنامه نگاران می شود، همچنین برخی برخوردهای صورت گرفته با اهل قلم غفلت کرد.

به گفته آنان انجمن صنفی روزنامه نگاران ایــران هیچگاه از موازین صنفی تخطی نکرد و همواره به اصول حرفه ای پایبند ماند.

پس لرزه یک زلزله

انتخابات ریاست جمهوری سال ۱۳۸۸ برگزار شد، انتخاباتی بحث برانگیز که خیلی زود به زمین لرزه ای سیاسی در ایران تبدیل شد؛ از همان نخستین روزهای پس از انتخابات برخورد با روزنامه های منتقد دولت و روزنامه نگاران منتقد وضع موجود آغاز شد.

کمتر از دو ماه از اعلام نتایج انتخابات و برخوردها نمی گذشت که خبر دیگری هم رسید، انجمن صنفی روزنامه نگاران ایران را با حکم دادستان وقت تهران، مهروموم کردند.

در همین رابطه بدرالسادات مفیدی، عضو هیات مدیره انجمن صنفی روزنامه نگاران ایران، هفدهم مرداد ۱۳۸۸ نوشته بود: «اختلاف حقوقی وزارت کار با انجمن صنفی روزنامه نگاران یک سال پیش با به حد نصاب رســیدن مجمع عمومی انجمن حل شــد. به نظر می رسد پلمپ دفتر بیش از آنکه دلیل قانونی داشته باشد، سیاسی اســت.»

در چهاردهم مرداد ۸۸، ساعت ۹ شب درهای انجمن صنفی به روی روزنامه نگاران بسته شد. آن هم در شرایطی که چند روز بعد قرار بود مجمع عمومی برگزار شود.

در این چند سال فعالیت های حقوقی برای بازگشایی انجمن صنفی روزنامه نگاران ایران، ادامه داشت، هر چند که به جای روشنی نرسید تا اینکه در هفته های گذشته و به دنبال انتخاب حسن روحانی به عنوان رییس جمهوری منتخب ایران، او در نخستین نشست رسانه ای خود و در پاسخ به درخواست روزنامه نگاران، برای بازگشایی انجمن، ابراز امیدواری کرد و بار دیگر احتمال بازگشایی انجمن صنفی به موضوع بحثی داغ میان روزنامه نگاران تبدیل شد.

پس از آنکه رییس جمهوری منتخب ایران، در نشست خبری خود از ضرورت توجه به انجمن صنفــی روزنامه نگاران ایران ســخن گفت، ناگهان بیانیه ای با نامی شبیه، اما ناآشنای «انجمن صنفی خبرنگاران و روزنامه نگاران ایران» منتشر شد. انجمنی ناشناخته که نام انجمن صنفی روزنامه نگاران ایران را مصادره کرده و تنها کلمه «خبرنگاران» را به آن افزوده.

این بیانیه در خبرگزاری فارس انتشار یافت و رسانه های دیگر نیز آن را پوشش خبری دادند. نوشتار و محتوای این بیانیه نشان می داد که نام انجمن صنفی روزنامه نگاران با مقاصد سیاسی مصادره شده است و در واقع آمده تا جایگزین انجمن صنفی اصلی باشد.

این در حالی است که بر اساس قانون، «انجمن صنفی روزنامه نگاران ایران» تنها انجمن صنفی روزنامه نگاران ایران است و هر انجمن صنفی دیگری برای روزنامه نگاران غیر قانونی است.

در توضیح بیشتر این موضوع، کامبیز نوروزی حقوقدان و دبیر حقوقی انجمن صنفی روزنامه نگاران ایران نیز به تازگی در گفت و گو با روزنامه بهار چاپ تهران (۱۸ اردیبهشت ۱۳۹۲) گفت: «طبق قانون کار، هر صنف فقط یک انجمن صنفی می تواند داشته باشد. من با حفظ احترام فراوان برای همه همکاران روزنامه نگار که تشکل های خودشان را دارند، عرض می کنم که وزارت کار مطلقا اجازه نداشته است که با وجود اعتبار حقوقی انجمن صنفی روزنامه نگاران ایران، به تشکل های دیگر به عنوان انجمن صنفی روزنامه نگاری مجوز بدهد.»

این اتفاق در حالی رخ داده و نام انجمن صنفی روزنامه نگاران مصادره شده که فضای رسانه ای ایران هم در چند سال اخیر با پدیده هایی ناخوشایند رو به رو بوده است، پدیده هایی همچون مدیران مسئول غیرحرفه ای، به کارگیری نیروهای سفارشی، نابسامانی در بخش های اداری و مالی و ... که همراه فشارهای سیاسی، وضعیت روزنامه نگاری حرفه ای را در ایران به مخاطره انداخته است.

مطالب مرتبط