سهم زنان در کابینه روحانی: خیلی خوب، خیلی کم

الهام امین‌زاده حق نشر عکس MEHR
Image caption پس از روی کار آمدن حسن روحانی، الهام امین‌زاده اولین زنی بود که بلافاصله بعد از معرفی وزرا به معاونت منصوب شد

وقتی حسن روحانی، فهرست وزیران پیشنهاد‌یش را به مجلس ایران تقدیم کرد یکی از اولین نکاتی که در آن جلب توجه می‌کرد حضور نداشتن زنان در ترکیب کابینه بود.

تا قبل از محمود احمدی‌نژاد هیچ‌کدام از روسای جمهور ایران، حتی محمد خاتمی اصلاح‌طلب، هیچ زنی را به وزارت منصوب نکرده بودند، اما خط‌شکنی محمود احمدی‌نژاد در معرفی مرضیه وحید دستجردی به عنوان وزیر بهداشت و همین‌طور حمایت گروه‌های تحول‌خواه از حسن روحانی در جریان انتخابات، انتظار حضور زنان در کابینه را به وجود آورده بود.

انتظاری که از زبان یک خبرنگار در اولین کنفرانس مطبوعاتی حسن روحانی بعد از معرفی وزرا بیان شد و روحانی در پاسخ گفت اگر یک وزیر زن هم در کابینه وجود داشت زنان نباید راضی می‌شدند و باید مطالبه بیشتری می‌داشتند. جوابی که چندان برای منتقدان قانع‌کننده نبود.

اما آقای روحانی همزمان دو وعده‌ هم داد که عده‌ای از منتقدان را اگر نه راضی، که منتظر نگاه داشت.

یکی این‌که گفت کابینه فقط وزیران نیستند و او هنوز معاونان خود را منصوب نکرده است، و دوم این‌که گفت در اولین جلسه کابینه از همکاران خود خواهد خواست در پست‌های مدیریتی از زنان استفاده کنند.

حالا بعد از گذشت بیش از دو ماه از آغاز به کار دولت می‌توان میزان تحقق این وعده‌ها را تا حدودی سنجید.

انتخاب خوشایند

رییس‌جمهور ایران ۱۱ معاون دارد که از میان آنها ۳ نفر زن هستند.

اول الهام امین‌زاده، معاون حقوقی رییس‌جمهور که با آن‌ که از لحاظ سیاسی به گروه‌های محافظه‌کار تعلق دارد، اولین زنی بود که بلافاصله بعد از معرفی وزرا به معاونت منصوب شد و تا حدودی بار انتقادهای طرفداران حقوق زنان به تک‌جنسیتی بودن کابینه را کم کرد.

دوم معصومه ابتکار، معاون رییس‌جمهور و رییس سازمان حفاظت از محیط زیست، که در دوره محمد خاتمی هم همین مقام را در اختیار داشت و در آن زمان اولین زن معاون رییس‌جمهور و عضو کابینه در تاریخ جمهوری اسلامی بود.

خانم ابتکار در حالی به این سمت منصوب شد که در جریان رای اعتماد به کابینه در مجلس حمله‌های تندی به او شد. تعدادی از نمایندگان تندرو به کمک‌های او به خانواده‌های قربانیان حوادث بعد از انتخابات ۸۸ انتقاد داشتند.

حق نشر عکس Mehr
Image caption معصومه ابتکار در حالی به سمت معاونت رییس جمهور منصوب شد که در جریان رای اعتماد به کابینه در مجلس حمله‌های تندی به او شد

انتصاب خانم ابتکار که از مشهورترین زنان اصلاح‌طلب و از مشاوران محمد خاتمی است، با استقبال اصلا‌ح‌طلبان و همین‌طور عده‌ای از فعالان حقوق زنان روبرو شد.

سوم و شاید مهم‌تر از همه شهین‌دخت مولاوردی، معاون امور زنان و خانواده است که با این‌که با توجه به عنوان معاونت در هر صورت یک زن مسئولیت آن را برعهده می‌گرفت، اما انتخاب خانم مولاوردی از خوشایندترین انتخاب‌ها برای فعالان حقوق زنان در ایران بود.

خانم مولاوردی در دوره ریاست‌جمهوری محمد خاتمی معاون مرکز مشارکت امور زنان بود و در همه این سال‌ها با فعالان حقوق زنان در ارتباط بوده است.

مراسم معارفه خانم مولاوردی هم تاییدی بود بر این رضایت. تعداد زیادی از فعالان حقوق زنان که در سال‌های اخیر نه تنها در برنامه‌های معاونت زنان دولت جایی نداشتند، که در مواردی با آنها برخورد قضایی میشد یا به زندان می‌افتادند، این بار در نهاد ریاست‌جمهوری و در این مراسم معارفه حضور داشتند.

مینو مرتاضی لنگرودی (از فعالان حقوق زنان و ملی-مذهبی)، نرگس محمدی (از فعالان حقوق زنان و ملی مذهبی که در سال‌های اخیر چند ماهی را هم در زندان گذارنده است)، فخرالسادات محتشمی‌پور (از اعضای جبهه مشارکت)، منیژه حکمت (کارگردان سینما)، شهلا شرکت (مدیرمسئول مجله توقیف شده زنان)، زهرا اشراقی، فریده غیرت (وکیل)، الهه کولایی (نماینده سابق مجلس از جبهه مشارکت)، و زهره تنکابنی (فعال حقوق زنان و از خانواده‌های کشته شدگان اعدام‌های سال ۶۷)

دو معاون وزیر زن در میان بیش از صد معاون مرد

با این‌که حسن روحانی در انتخاب معاونین خود و بخصوص معاونت زنان تا حدود زیادی پاسخ انتقادها را داد و نظر مثبت بخش قابل توجهی از فعالان حقوق زنان را جلب کرد، اما می‌توان گفت وعده دوم او دست کم در سطح معاونت وزرا بکلی نادیده گرفته شده است. یا توصیه آقای روحانی به همکارانش خیلی جدی نبوده یا این‌که آنها توصیه او را جدی نگرفته‌اند.

در حالی که حدود دو ماه از انتصاب وزرای جدید گذشته و این وزرا در این مدت تعداد زیادی از معاونین خود را تغییر داده‌اند و یا معاونین قدیمی را در مقام‌های خود ابقا کرده‌اند، با تقریب خوبی می‌توان گفت هیچ اثری از زنان در سطح معاون وزیر نیست.

کابینه ایران ۱۸ وزیر دارد که ۱۵ تای آنها از مجلس رای اعتماد گرفته‌اند و سه وزارتخانه دیگر (آموزش و پرورش، علوم، تحقیقات و فناوری، ورزش و جوانان) فعلا سرپرست دارند.

حق نشر عکس khabaronline.ir
Image caption شهین‌دخت مولاوردی در دوره ریاست‌جمهوری محمد خاتمی معاون مرکز مشارکت امور زنان بود و در همه این سال‌ها با فعالان حقوق زنان در ارتباط بوده است

منبع اطلاعات ما در این گزارش، وب‌سایت‌های رسمی وزارتخانه‌ها بوده که جز در یکی دو مورد نام همه معاونان وزیر در آنها نوشته شده است.

از ۱۵ وزارتخانه‌ای که وزیر دارند، وب‌سایت وزارت راه و شهرسازی از دسترس خارج است، اما نتیجه جستجو در وب‌سایت‌های خبری و غیرخبری دیگر این است که همه معاونان جدید این وزارتخانه مرد هستند.

در مورد وزارت اطلاعات هم به دلیل مسائل امنیتی اطلاعات دقیقی وجود ندارد و نام خیلی از معاونان آن در رسانه‌های عمومی اعلام نمی‌شود. گرچه بعید است زنی در این وزارتخانه به پست معاونت برسد.

در ۱۳ وزارتخانه دیگر که وزیر دارند، در مجموع حدود ۹۰ معاون وجود دارند که همه آنها مرد هستند و حتی یک معاون وزیر زن هم ندارند: صنعت، معدن، تجارت (۱۴ معاون مرد)، امور خارجه (۶ معاون مرد)، ارتباطات و فناوری اطلاعات (۴ معاون مرد)، امور اقتصادی و دارایی (۹ معاون مرد)، بهداشت، درمان و آموزش پزشکی (۷ معاون مرد)، رفاه، تعاون و تامین اجتماعی (۹ معاون مرد)، دادگستری (۵ معاون مرد)، جهاد کشاورزی (۵ معاون مرد)، دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح (۳ معاون مرد)، کشور (۵ معاون مرد)، نفت (۱۰ معاون مرد)، فرهنگ و ارشاد اسلامی (۷ معاون مرد)، نیرو (۵ معاون مرد)

در سه وزارتخانه دیگر که هنوز وزیر ندارند و سرپرست آنها را اداره می‌کند اوضاع کمی متفاوت است و تنها معاونان زن دولت قبلی در این وزارتخانه‌ها هستند. یکی در وزارت آموزش و پرورش و یکی در وزارت ورزش و جوانان.

هم‌اکنون در کل کابینه تنها دو معاون وزیر زن حضور دارند که آن دو نیز در وزارتخانه‌هایی هستند که هنوز با سرپرست اداره می‌شوند. یکی خانم قربان، معاون آموزش ابتدایی در وزارت آموزش و پرورش، و دیگری معصومه اکبرآبادی، معاون ورزش بانوان و توسعه ورزش همگانی وزارت ورزش و جوانان، که دومی با توجه به عنوان معاونت به نظر می‌رسد در هر صورت مدیر زن خواهد داشت.

در مجموع با این‌که با انتصاب شهین‌دخت مولاوردی به معاونت امور زنان و خانواده ریاست‌جمهوری پیش‌بینی می‌شود که فعالان حقوق زنان برای پیشبرد برنامه‌هایشان در سال‌های پیش رو حامی قدرتمندی در دولت دارند، اما حضور زنان در رده‌های بالای مدیریتی کماکان بسیار محدود و نامتناسب با میزان حضور زنان در دانشگاه‌ها و عرصه‌های اجتماعی است.