شفافیت بین‌الملل: افزایش فساد در ایران و افغانستان، کاهش در تاجیکستان

دادگاه در ایران حق نشر عکس Mehr
Image caption رتبه ایران در جدول جهانی فساد اداری و اقتصادی بدتر شده است

میزان فساد دولتی در ایران و افغانستان افزایش و در تاجیکستان کاهش یافته است.

گزارش سالانه سازمان شفافیت بین‌الملل در مورد فساد اداری و اقتصادی در کشورهای مختلف در سال ٢٠١٣ که روز سه شنبه، ١٢ آذر (٣ دسامبر) منتشر شده است نشان می‌‎‍‏‌دهد که در میان ١٧٧ کشور مورد بررسی، افغانستان رده ١٧۵، تاحیکستان رده ١٥٤ و ایران رده ١٤٤ را در اختیار گرفته‌اند.

براساس گزارش سال گذشته همین سازمان، افغانستان در رده ١٧۵، ایران در رده ١٣٣ و تاجیکستان در رده ١٥٧ قرار داشتند. به این ترتیب، طی یک سال گذشته، فساد در افغانستان و ایران بیشتر شده و وضعیت در تاجیکستان اندکی بهبود یافته است.

در تدوین فهرست کشورها از لحاظ فساد اداری و اقتصادی، سازمان شفافیت بین‌الملل به هر کشور نمره‌ای را هم اختصاص می‌دهد که از نمره ١٠٠ (به طور کلی فاقد فساد) تا صفر (کاملا فاسد) تغییر می‌کند.

در جدول سال ٢٠١٣، نمره ایران ٢٥ از صد، نمره افغانستان ٨ از صد و نمره تاجیکستان ٢٢ از صد بود. ارقام مربوط به سلامت اداری و اقتصادی برای ایران در سال گذشته ٢٨ بود که در سال جاری کمتر شده و حاکی از افزایش فساد است. برای افغانستان و تاجیکستان این نمره تغییری نیافته و تغییر در رتبه‌بندی آنها ناشی از جابجایی در رتبه سایر کشورها بوده است.

در سال جاری، کشورهای دانمارک، زلاند‌نو، فنلاند، سوئد، نروژ، سنگاپور، سوئیس، هلند، استرالیا و کانادا رده‌های ١ تا ده سالم‌ترین کشورهای جهان را در اختیار گرفتند که به استثنای بهبود رتبه نروژ از رتبه ٩ به رتبه ٥، تفاوتی با رتبه‌بندی سال گذشته ندارد. بالاترین نمره در رده بندی جهانی، ٩١ از ١٠٠ بوده که نصیب دانمارک و زلاندنو شد.

در مورد بدترین کشورهای جهان هم، براساس این گزارش، سومالی با نمره ٨ فاسدترین کشور جهان بود و پس از آن کشورهای کره شمالی، افغانستان، سودان، سودان جنوبی، لیبی، ازبکستان، ترکمنستان و سوریه قرار گرفته‌اند.

حق نشر عکس
Image caption مردم افغانستان همچنان با فساد اداری و اقتصادی دست به گریبان هستند

در سال گذشته، ده رتبه بدترین کشورهای جهان در اختیار سومالی، کره شمالی، افغانستان، سودان، میانمار (برمه)، ازبکستان، ترکمنستان، عراق و ونزوئلا قرار داشت. مهمترین تغییر طی یک سال گذشته، بهبود در وضعیت میانمار (برمه) بوده که کارشناسان آن را ناشی از روند آزادسازی فضای سیاسی آن کشور دانسته‌ اند. رتبه این کشور بهتر شده و از ١٧٢ (نمره ١٥ از صد) در سال ٢٠١٢ به ١٣٦ (با نمره ٢٧) در سال جاری تغییر یافته است.

در مورد سایر کشورهای جهان، آلمان در سال جاری رده ١٢ را به خود اختصاص داد که یک درجه بهتر از سال گذشته بود در حالیکه ژاپن از رده ١٧ به رده ١٨ تنزل رتبه یافته است.

ایالات متحده در رده ١٩ باقی مانده و جمهوری خلق چین هم مانند سال گذشته، رده ٨٠ را در اختیار گرفته و موقعیت آن در جدول جهانی فساد تغییری نیافته است. وضعیت در بریتانیا امسال بهتر شده و رتبه این کشور از ١٧ (با ٧٤ امتیاز از صد) در سال گذشته به ١٤ (با ٧٦ نمره از صد) در سال جاری ارتقا یافته است.

معیارهای اندازه‌گیری

سازمان شفافیت بین الملل هر ساله گزارشی را در مورد فساد اداری و دولتی در کشورهای جهان تهیه و منتشر می‌کند که در کنار تحلیلی از عوامل ایجاد فساد در این کشورها، شامل شاخصی برای هر کشور و موقعیت آن در رده بندی جهانی هم هست.

Image caption آزادی فضای سیاسی در (میانمار) برمه به کاهش فساد در آن کشور کمک کرده است

در تهیه این گزارش، فساد به عنوان "سوء استفاده از قدرت برای انتفاع شخصی" تعریف شده و نظر مردم و کارشناسان در این زمینه مبنای ارزیابی‌ است.

به گفته این سازمان، ارزیابی فساد در هر کشور باید دست کم مبتنی بر سه منبع شامل نظرخواهی از مردم و/یا موسسات مالی و تجاری و همچنین نظر کارشناسان و متخصصان باشد.

گزارش‌های این موسسه در موارد مختلف مورد استفاده کارشناسان و پژوهشگران قرار می‌گیرد که از جمله می‌توان به پژوهش در زمینه ارتباط فساد با ساختار سیاسی و به خصوص آزادی‌های سیاسی و همچنین توسعه اقتصادی اشاره کرد.

در مورد اول، به گفته کارشناسان، نظام سیاسی آزاد به مردم امکان آن را می‌دهد تا افراد مورد نظر خود را برای تصدی سمت‌های حکومتی انتخاب کنند و از آنان بخواهند تا نحوه عملکرد تشکیلات دولتی را از نزدیک زیر نظر داشته باشند. در این نوع حکومت ها، رسانه ها و نهادهای جامعه مدنی می‌توانند در صورت مشاهده موارد فساد، آن را بدون واهمه پیگیری کنند.

در عین حال، این نظر را نیز می‌توان مطرح کرد که در نظام های آزاد، مردم نسبت به حکومتگران و کارگزاران حکومتی اعتماد بیشتری دارند و قاعدتا در نظرخواهی‌ها، وجود کجروی در آنان را کمتر محتمل می‌دانند. در مقابل، نظام‌های غیر آزاد، علاوه بر فراهم کردن زمینه، از سوی مردم فاسد دانسته می‌شود.

سازمان شفافیت بین المللی یک سازمان غیردولتی غیر انتفاعی استکه در سال ١٩٩٣ در آلمان تاسیس شد و مرکز آن در برلین واقع شده است.

این سازمان دارای مراکز وابسته در شماری از کشورهای جهان است که هر کدام به طور مستقل به ارزیابی شرایط داخلی کشورهای خود می‌پردازند و نتیجه آن را در اختیار سازمان مرکزی قرار می‌دهند.

هدف شفافیت بین‌الملل مبارزه با فساد در تشکیلات دولتی و همچنین موسسات عمده خصوصی است و موضوعاتی مانند رشوه‌خواری، قانون شکنی و موارد دیگر سوء‌استفاده از قدرت را در رده‌های مختلف دولتی و اقتصادی زیر نظر دارد.