تاثیر بحران سوریه بر پناهجویان افغان؛ مورد 'قهرمان‌ماراش'

پناهجویان
Image caption رسیدگی به پرونده های پناهجویان افغان در ترکیه برای دست کم ۶ ماه به حالت تعلیق درآمده که این مدت قابل تمدید است

تشدید بحران سوریه، بر وضعیت پناهجویان افغان در مناطق مختلف دنیا و از جمله در ترکیه تاثیری بر جای گذاشته که این پناهجویان، احتمالا تا دو سال پیش کوچکترین تصوری از آن نداستند.

در جنوب ترکیه و به فاصله یک صد کیلومتری از مرز سوریه، شهری به نام "قهرمان ماراش" با بیش از نیم میلیون نفر جمعیت وجود دارد که اخیرا، به صحنه ای از تضاد منافع میان پناهندگان افغان و سوری تبدیل شده است.

قهرمان ماراش همچون بسیاری از شهرهای ترکیه با مشکلات عدیده ای از جمله بی کاری، تضاد شدید میان بافت سنتی ومدرن، توسعه نامتوازن و کمبود شدید سوخت مواجه است. اما شاید به جرات بتوان گفت که مهمترین بحران این شهر در شرایط موجود، در مواجهه با پدیده مهاجرت به وجود آمده است.

تا پیش از سال ۲۰۱۱ تعداد پناهجویان در قهرمان ماراش شاید به زحمت به چند صد نفر می رسید که بخش عمده ای از آنها را افغان ها تشکیل می دادند. اما با آغاز درگیری های داخلی در سوریه، قهرمان ماراش به مانند دیگر شهر های مرزی جنوب ترکیه، با موجی از آوارگان جنگی و پناهجویان مواجه بوده است. موج مهاجرت ناخواسته ای که با گذشت بیش از ۲ سال از آغاز نا آرامی های سوریه کماکان ادامه دارد و روز به روز بر آمار متقاضیان اقامت در این شهر می افزاید.

آمار ها نشان می دهد که هم اکنون در قهرمان ماراش بیش از ۳۰ هزار پناهجوی سوری زندگی می کنند. از این تعداد، حدود ۱۵۰۰۰ نفر توانسته اند وارد تنها کمپ ویژه پناهندگان در این شهر شوند و مابقی، مجبورند که خود به فکر تامین سرپناه و هزینه های زندگی باشند.

با ورود ناگهانی صدها هزار آواره سوری به ترکیه، هم دولت و هم دفتر کمیساریای عالی پناهجویان سازمان ملل متحد (UNHCR) در این کشور با مشکلات متعددی در زمینه های بهداشت، آموزش، اشتغال و اقتصاد مواجه شده اند؛ بحرانی که به نظر می رسد تا بازگشت آرامش به سوریه ادامه خواهد داشت.

بسیاری از خانواده های سوری ساکن در قهرمان ماراش فاقد سرپرست هستند. سرپرستان این خانواده ها، به طور عمده در جریان درگیری های دو سال گذشته کشته، زندانی و یا معلول شده اند.

البته افرادی هم هستند که درسوریه باقی مانده و به مبارزه نظامی علیه دولت مشغولند و همین موضوع باعث شده تا آمار کودکان کار در این شهر، به شکل بی سابقه ای افزایش یابد.

پناهجویان افغان، بی پناه تر از همیشه

هم اکنون به غیر از سوری ها، حدود ۷۰ خانواده افغان نیز در شهر قهرمان ماراش به عنوان پناهجو ساکن هستند.

با ورود سوری ها به ترکیه، افغان های قهرمان ماراش با مشکلات عدیده ای روبه رو شده اند. تا پیش از این، داوطلب اصلی کارهای بدنی در این شهر افغان ها بودند و هرچند دستمزد آنها به ازای کار "سیاه" تناسبی با دستمزد یک کارگر قانونی نداشت، اما برای گذران زندگی موقت کفایت می کرد.

حالا با آمدن ده ها هزار سوری جویای کار، بازار کارهای سیاه نیز دچار تلاطم و بی ثباتی شده است.

کارفرمایان استفاده از کودکان و نوجوانان سوری را، که با هزینه ای بسیار پایین تر کار می کنند، ترجیح می دهند؛ به گونه ای که متوسط درآمد یک پسر بچه سوری به ازای دوازده ساعت کار در روز، حدود۱۰ لیر ترکیه معادل ۳ یورو است.

با افزایش حضور پناهندگان سوری در قهرمان ماراش و سخت تر شدن اوضاع زندگی خانواده های افغان، از مدتی پیش کودکان افغان نیز به بازار کارهای سیاه وارد شده اند و بخش بزرگی از آنها در رقابت با سوری ها، مدرسه را رها کرده اند.

تصمیم اخیر کمیساریای پناهندگان

کسادی بازار کار پناهجویان افغان، اگرچه وضعیت این پناهندگان را در ابعادی بی سابقه دشوار کرده، اما تنها مشکل جدیدی نیست که بر اثر تشدید بحران سوریه ایجاد شده است.

مشکل مهم‌تری که اخیرا دامنگیر پناهجویان افغان شده، تصمیمی است که اخیرا توسط دفتر کمیساریای عالی پناهندگان سازمان ملل متحد اتخاذ شده است. به واسطه این تصمیم، کلیه امور اداری و پرونده های این پناهجویان برای دست کم ۶ ماه به حالت تعلیق درآمده و این مدت قابل تمدید است.

این تصمیم در حالی اتخاذ شده که میانگین زمان انتظار یک پناهجوی افغان برای اخد پناهندگی از اروپا و آمریکا، دست کم ۶ سال است؛ سال هایی که از آن، با نام "دوران برزخ" یاد می کنند.

نمایندگان کمیساریای عالی پناهندگان در ترکیه، تغییر اولویت های پناهندگی و نیاز سوری ها به اقدامات فوری را دلیل این تصمیم عنوان کرده اند. با وجود این، چند نفری که به نمایندگی از پناهندگان افغان به کمیساریا مراجعه کرده اند، نگرانند که تعلیق در رسیدگی به پرونده های هموطنانشان، ابعادی فراتر داسته باشد.

این نمایندگان نگران هستند که در بعد کلان، تصمیمات جدیدی در مورد وضعیت پناهجویان افغان در حال اتخاذ باشد. آنها حتی شایعاتی را بازگو می کنند که مطابق آنها ممکن است به زودی "پرونده افغانستان" در دفتر کمیساریای عالی پناهجویان سازمان ملل متحد بسته شود و از این پس، دفاتر این سازمان از پذیرش افغان ها خودداری کنند. اقدامی که می گویند در صورت اجرا، بازگرداندن افغان ها به افغانستان را به دنبال خواهد داشت.

پناهجویان افغان که بعضا از سال ۲۰۰۸ در قهرمان ماراش یا دیگر شهرهای ترکیه اقامت دارند، این روزها درگیر کابوس بازگشت اجباری به افغانستان هستند.

این پناهجویان، از تجربه سخت سال ها زندگی در وضعیت پناهجویی و انتظار نامطمئن برای ورود به دنیایی امن و آرام سخن می‌گویند که به باور آنها، حالا بیش از هر زمان دیگر به مخاطره افتاده است.