اجرای توافق ژنو از ۳۰ دی؛ ایران و غرب چه باید بکنند

توافق ژنو حق نشر عکس AP
Image caption دست یافتن به توافق ژنو برای دولت حسن روحانی که با وعده حل و فصل اختلافات ایران و غرب بر سر برنامه اتمی ایران و لغو تحریم‌ها بر سر کار آمده است، اهمیت زیادی داشت

ایران و شش کشور قدرتمند جهان قرار گذاشته‌اند که اجرای توافقنامه ژنو در مورد برنامه اتمی ایران را از روز ۳۰ دی (۲۰ ژانویه) آغاز کنند.

این توافقنامه شش ماهه است و دو طرف در این مدت مذاکره برای دست یافتن به راه حل نهایی را ادامه می‌دهند.

بازرسان آژانس که به ایران رفته اند، روز دوشنبه ۳۰ دی پس از بازرسی از تأسیسات اتمی ایران و حصول اطمینان از اینکه ایران اجرای تعهدات خود را مطابق توافق های قبلی آغاز کرده است، موضوع را به آژانس گزارش می دهند. آژانس گزارش را در اختیار نشست وزیران امور خارجه اتحادیه اروپا می گذارد که همزمان در جریان خواهد بود. وزیران امور خارجه تعهدات متقابل این اتحادیه در قبال ایران را تصویب و تا ساعات اولیه بعد از ظهر در سایت رسمی اتحادیه منتشر می کنند که به منزله ابلاغ به تمام کشورهای عضو خواهد بود.

اما در این شش ماه دقیقا چه اتفاقاتی می افتد؟

تعهدات ایران

  • بازرسان آژانس بین المللی انرژی اتمی صبح روز ۳۰ دی کار بازرسی از تأسیسات غنی سازی نطنز و فردو را آغاز می کنند. اجازه دسترسی آنها به تأسیسات نطنز و فردو که قبلا چند هفته یکبار بود، روزانه می شود. آنها اجازه بازرسی ماهانه از تأسیسات اراک را هم خواهند داشت (قبلا هر سه ماه یکبار بود).
  • تولید اورانیوم ۲۰ درصد غنی شده باید متوقف شود.
  • فرآیند رقیق کردن نیمی از ذخیره گاز هگزافلورید اورانیوم با غنای ۲۰ درصد از ۳۰ دی آغاز می شود و باید ظرف سه ماه تمام شود.
  • فرآیند تبدیل نیم دیگر ذخیره گاز هگزافلورید اورانیوم با غنای ۲۰ درصد به اکسید (که قابل غنی سازی بیشتر نیست) باید ادامه یابد و ظرف شش ماه به پایان برسد.
  • کار غنی سازی در نیمی از سانتریفوژهای فعال در تأسیسات نطنز و سه چهارم سانتریفوژهای فعال در تأسیسات فردو، شامل تمام سانتریفوژهای نسل آینده، باید متوقف شود.
  • تولید سانتریفوژهای جدید در این شش ماه تنها برای جایگزین کردن ماشین های معیوب مجاز است.
  • تأسیسات غنی سازی ایران در این مدت توسعه نمی یابد.
  • فعالیت های تحقیق و توسعه ایران در این مدت از فعالیت های فعلی فراتر نمی رود.
  • رآکتور آب سنگین اراک سوخت گذاری نمی شود و آغاز به کار نمی کند.
  • تولید سوخت و آزمایش های بیشتر برای رآکتور اراک متوقف می شود.
  • انتقال سوخت و آب سنگین به رآکتور اراک انجام نمی شود.
  • تأسیساتی برای بازیافت پلوتونیوم از سوخت مصرف شده رآکتور آب سنگین در اراک احداث نمی شود (پلوتونیوم می تواند در ساخت نوعی از سلاح اتمی مورد استفاده باشد و حساسیت در مورد تأسیسات اراک از این جهت است)
  • میزان ذخیره اورانیوم ۵ درصد غنی شده ایران در پایان شش ماه نمی بایست از میزان مشخصی بیشتر شده باشد.
  • ایران برای نخستین بار اطلاعات مربوط به طراحی رآکتور اراک را در اختیار آژانس قرار می دهد.
  • اطلاعات و اجازه دسترسی کنترل شده به کارگاه های مونتاژ سانتریفوژ، کارگاه های تولید گرداننده سانتریفوژ ها، انبارها و معادن اورانیوم برای اولین بار توسط ایران ارائه می شود.

تعهدات اتحادیه اروپا و ۱+۵

  • تحریم صادرات محصولات پتروشیمی و واردات کالا و خدمات مرتبط با صنعت خودروسازی ایران باید از روز ۳۰ دی معلق شود.
  • تحریم صادرات و واردات طلا و سایر فلزات گرانبها بلافاصله معلق می شود، هرچند ایران نمی تواند از اموال محدود شده خود برای خرید این فلزات آزادانه استفاده کند. (پول فروش نفت ایران در کشورهای خریدار نگهداری می شود و ایران تنها می تواند از این پول برای خرید بعضی کالاها استفاده کند).
  • اجازه فروش لوازم یدکی هواپیما و ارائه خدمات، از جمله خدمات معاینه فنی برای تأمین امنیت پرواز هواپیماهای مسافربری ایران بلافاصله صادر می شود.
  • تلاش ها برای کاهش بیشتر میزان خرید نفت خام ایران توسط شش کشوری که هنوز از ایران نفت می خرند متوقف می شود.
  • مبادلات مالی برای تجارت اقلام ضروری و بشردوستانه ای که از قبل مجاز اعلام شده بود، از طریق ایجاد یک کانال بانکی تسهیل می شود. پرداخت های مالی مرتبط با تعهدات سازمان ملل، مخارج درمان بیماران و هزینه تحصیل دانشجویان ایرانی مشغول به تحصیل در خارج از این کشور نیز تسهیل می شود.
  • اتحادیه اروپا در رویه های داخلی خود در مورد مبادلات مالی مرتبط با ایران بازنگری می کند.
  • اجازه دسترسی ایران به ۴ میلیارد و دویست میلیون دلار از دارایی های محدود شده اش در شش قسط داده می شود.

اقساط آزاد شدن بخشی از دارایی‌های محدود شده ایران

  • مبلغ ۵۵۰ میلیون دلار در تاریخ ۱۲ بهمن (اول فوریه).
  • مبلغ ۴۵۰ میلیون دلار در تاریخ ۱۰ اسفند (اول مارس) پس از تأیید رقیق شدن یک چهارم از ذخیره اورانیوم ۲۰ درصد غنی شده ایران توسط آژانس.
  • مبلغ ۵۵۰ میلیون دلار در تاریخ ۱۶ اسفند (۷ مارس).
  • مبلغ ۵۵۰ میلیون دلار در تاریخ ۲۱ فروردین (۱۰ آوریل).
  • مبلغ ۴۵۰ میلیون دلار در تاریخ ۲۶ فروردین (۱۵ آوریل) پس از تأیید رقیق شدن یک چهارم دیگر از ذخیره اورانیوم ۲۰ درصد غنی شده ایران توسط آژانس.
  • مبلغ ۵۵۰ میلیون دلار در تاریخ ۲۴ اردیبهشت (۱۴ مه).
  • مبلغ ۵۵۰ میلیون دلار در تاریخ ۲۷ خرداد (۱۷ ژوئن).
  • مبلغ ۵۵۰ میلیون دلار در تاریخ ۲۹ تیر (۲۰ ژوئیه) پس از آنکه آژانس اجرای تمام تعهدات ایران را تأیید کرد.

ایران، اتحادیه اروپا و گروه ۱+۵ کمیسیونی مشترک با شرکت کارشناسان دو طرف تشکیل می دهند که به آژانس برای انجام بازرسی ها و حل و فصل نگرانی های گذشته و حال در مورد برنامه اتمی ایران کمک می کند. این کمیسیون حد اقل ماهی یک بار تشکیل جلسه می دهد تا چگونگی اجرای توافق ها را بررسی و به مشکلاتی رسیدگی کند که ممکن است پیش آید. نظرات کارشناسان برای تصمیم گیری نهایی به مسئولان سیاسی در اتحادیه اروپا، کشورهای گروه ۱+۵ و ایران ارجاع می شود.